CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

H.M. - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:34494/97)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

8 AĞUSTOS 2006

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

1

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 34494/97 başvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaşı H.M.’nin (Başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 4 Ekim 1996

tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS) eski 25.

maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Daire başkanı, başvuranın isminin

açıklanmaması talebini kabul etmiştir. Başvuran, İzmir Barosu avukatlarından Bülent Kaplan

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1958 doğumlu başvuran İzmir’de ikamet etmektedir. Olayların meydana geldiği

dönemde öğretmen olan başvuran, kamu eğitimcileri sendikası olan Eğitim-Sen’in yerel

şubesinin yöneticilerinden biri idi.

Başvuranın da aralarında bulunduğu dokuz sendikacı, 28 Ağustos 1995 tarihinde,

İzmir Karşıyaka tren istasyonu parkında izinsiz gösteri yapmışlardır.

Başvuran 23 Eylül 1995 tarihinde, arkadaşlarının yargılandığı davaya katılmak için

gittiği Adliye Sarayı önünde polisler tarafından tartaklanmıştır. Başvuran, “darp”’a bağlı

travma teşhisinin konulduğu beş günlük iş göremezlik raporunu aldıktan sonra, 25 Eylül günü

İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvurmuştur.

Başvuran 4 Aralık 1995 tarihinde, 17 Ekim 1995 tarihinde düzenlenen bir başka

sendika toplantısından dolayı 2911 sayılı Kanun’da öngörülen suçtan itham edilmiştir.

Karşıyaka Cumhuriyet Başsavcılığı, 15 Şubat 1996 tarihinde yukarda belirtilen 28

Ağustos 1995 tarihli gösteri nedeniyle başvuran aleyhinde kovuşturma başlatmıştır. Ardından

başvuran tekrar temize çıkarılmıştır.

Başvuran yaklaşık bir yıl sonra kötü muamele yapmakla suçladığı polislerin

kimliklerinin tespit edilmesi için İzmir Emniyet Müdürlüğü’ne çağrılmıştır. Ancak bu tedbir

de sonuçsuz kalmıştır.

Dosyada bu usul işlemine dair hiçbir belge bulunmamaktadır.

15 Mart 1996 tarihinde saat 00:30 sularında sivil kıyafetli dört kişi başvuranın kapısını

çalmıştır. Bu kişiler kendilerini polis olarak tanıtmıştır. Başvuranın isteği üzerine bu

kişilerden biri, kimlik belgesini isim kısmını parmağı ile gizleyerek göstermiştir. Bu kişiler

başvuranı ve oğlunu yasadışı faaliyetlerde bulunmak ve suçlulara yardım ve yataklık

yapmakla suçlamışlar ve hiçbir hukuki izin göstermeksizin evini aramışlardır.

Başvuran o gün düzenlenen arama tutanağının kopyasını elde edememiştir.

Aynı gün başvuran, yasal olmayan bir tedbire maruz kaldığına kanaat getirerek,

Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvurmuş ve soruşturma başlatılmasını istemiştir. Ayaküstü

dinlenen başvuran olayları ayrıntılı bir şekilde anlatmış ve tanık olarak eşi H. ve çocukları

M.A. ile E.Y.’nin isimlerini vermiştir.

2

Cumhuriyet Başsavcılığı 20 Mart 1996 tarihinde, “suç teşkil eden bir eylem

bulunmadığından” takipsizlik kararı vermiştir. Bunun için Cumhuriyet Başsavcılığı,

başvuranın evinde hiçbir arama yapılmadığına dair Emniyet Müdürlüğü’nün verdiği bilgileri

gözönünde bulundurmuştur.

Başvuran verilen bu karara itiraz etmiştir. İzmir Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı 13

Mayıs 1996 tarihinde “dosyaya göre itiraz edilen kararın yasaya ve usule uygun olduğuna”

kanaat getiren başvuruyu reddetmiştir.

Cumhuriyet Başsavcılığı 15 Haziran 2003 tarihinde, mevcut başvuru Hükümet’e tebliğ

edildikten sonra ve İzmir Valiliği’nin talebi üzerine, emniyet yetkililerini başvuranın evinde

arama yapmış olabilecek görevlilerin kimliklerini tespit etmeye çağırmıştır. Yetkililer iddia

edilen olayın güvenlik kuvvetlerine atfedilemeyeceğini, daha önce bu konuda yapılan

sorgulamaların takipsizlik kararıyla sonuçlandığını ve bu arada dava zamanaşımına uğradığını

belirtmişlerdir.

İzmir Valiliği 10 Eylül 2003 tarihinde, davanın rafa kaldırıldığı yönünde başvurana

bilgi vermeye karar vermiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 8. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

A. Tarafların Argümanları

Başvuran, polis tarafından gerçekleştirilen izinsiz olduğunu düşündüğü aramanın

konutuna saygı hakkını ihlal etmesinden şikayetçi olmaktadır. Başvuran AİHS’nin 8.

maddesini ileri sürmektedir.

Hükümet, o dönemde başvuran hakkında hiçbir şüphe olmadığından iddia edilen

arama hakkında hiçbir resmi bilginin bulunmadığını ileri sürerek bu iddiaya itiraz etmektedir.

Buradan başvuranın AİHS’nin 34. maddesi uyarınca mağdur sıfatının bulunmadığı sonucuna

varmaktadır.

Başvuran, sendikal faaliyetleri nedeniyle hakkında yapılan kovuşturmaları gözönüne

alarak, sendikal faaliyetler konusunda Devlet’in yıldırma politikasının varolduğu düşünülürse,

evinde arama yapılması için hiçbir gerekçenin bulunmadığının ileri sürülemeyeceğini

belirtmiştir.

Başvuran, Cumhuriyet Başsavcılığı’nın dava konusu emniyet yetkililerinin verdiği

bilgilerle yetinmeyip ileri sürülen olaya ışık tutması gerektiğine kanaat getirmektedir. Bu

konuda başvuran, sorumluların Devlet görevlisi olup olmamasının bir öneminin

bulunmadığını, her iki durumda da soruşturma yapılmasının gerektiğini eklemektedir.

Son olarak başvuran, Karşıyaka Cumhuriyet Başsavcılığı’nın olaylardan altı yıl sonra

sorgulamaları yeniden başlatmasını üzüntüyle karşılamaktadır.

Hükümet, bu son nokta hakkında sözkonusu Cumhuriyet Başsavcılığı’nın girişiminin

sadece mevcut davadaki iddia edilen olayları doğrulama ve başvuranın ilk şikayeti konusunda

yeni bir soruşturma açma amacı güttüğü yönünde cevap vermiştir.

3

B. AİHM’nin Değerlendirmesi

1. Kabuledilebilirlik Hakkında

AİHM, dava konusu olayları ve tarafların argümanlarını gözönüne alarak, başvurunun

dayanaktan yoksun olmadığını ve AİHS’nin 35§3 maddesinde yer verilen kabuledilemezlik

gerekçelerinden biriyle çelişmediğini tespit etmektedir. AİHM, Hükümet’in başvuranın

mağdur sıfatının olmamasına ilişkin itirazı konusunda, AİHS’nin 8. maddesi uyarınca bu

sorunun başvurunun esastan incelenmesine yakından bağlı olduğuna kanaat getirmektedir.

Dolayısıyla AİHM bu sorunu esasla birleştirmeye karar vermiştir.

2. Esas Hakkında

AİHM, Sözleşmeci Devletler’in, kişilere “istismarlara karşı yeterli ve uygun

güvenceleri” sunması koşuluyla konuya ilişkin mevzuat ve uygulamaların, bazı suçlar

hakkındaki maddi delillerin toplanması amacıyla yetkilileri, evleri aramaya yönelik tedbirlere

başvurmasına yetkili kılabileceğini kabul etmektedir. Durum böyle iken AİHM, mevcut

davada olduğu gibi ulusal hukuk, hukuki izin olmadan evde arama yapılmasını sağladığı

durumlarda, AİHM 8. maddenin güvence altına aldığı hakların kamu yetkilileri tarafından

keyfi olarak ihlal edilmesine karşı kişilerin korunması, benzeri yetkilerin kesin bir şekilde

sınırlandırılması ve yasal bir çerçeveye oturtulmasını gerektirdiğinden dolayı daha dikkatli

olmalıdır (Bkz. özellikle Camenzind-İsviçre, 16 Aralık 1997 tarihli karar ve Funke-Fransa, 25

Şubat 1993 tarihli karar).

8. maddenin temel amacı kamu kurumlarının keyfi müdahalelerine karşı kişiyi

korumak olsa da, bu maddenin güvence altına aldığı haklara saygıyı hedefleyen pozitif

tedbirlerin yetkililer tarafından alınmasını da gerektirebilir (Bkz. diğerleri arasında Moreno

Gomez-İspanya, no: 4143/02 ve M.C.-Bulgaristan, no: 39272/98). AİHM, sözkonusu haklara

saygıyı sağlama yollarını tercih ederken Devlet’in kullandığı takdir payına rağmen, 8. madde

uyarınca Devlet’in pozitif yükümlülüğünün, ulusal düzeyde yürütülen soruşturmanın etkililiği

ve sonuç olarak usule ilişkin zorunluluklara da saygı gösterilmesi konusuna ilişkin sorunlara

kadar genişletilebileceğini daha önce belirtmiştir (bkz. mutatis mutandis M.C.).

Niteliği ve içeriği ne olursa olsun bir soruşturma, iddia edilen olaylara ışık tutmakla

birlikte, kamuoyunun güvenini kazanmak ve 8. madde uyarınca kamu kurumlarının

suistimallerine yada suç işlemeleri konusunda tolerans gösterildiği izlenimini önlemek

amacıyla tek hukuk yolu olarak ortaya çıkmaktadır.

Mevcut dava dosyasında, AİHM’nin başvuranın evinde arama yapıldığını kesin bir

şekilde söylemesi için elde tutulur hiçbir delil bulunmamaktadır. Başvuran için iddialarını

destekleme imkanının olmaması ve AİHM’nin olayları tespit etmesinin, yetkililerin o

dönemde bilgilerine sunulan şikayetlere etkili bir şekilde yanıt vermemelerinden

kaynaklanmamaktadır.

4

Bu durumda AİHM, başvuranın 15 Mart 1996 tarihinde Karşıyaka Cumhuriyet

Başsavcılığı’na şikayet başvurusunda bulunduğunu not etmektedir. Başvuran şikayetinde

Devlet görevlilerinin evinde yasadışı olarak arama yaptıklarını iddia etmiştir. Söylediklerini

desteklemek amacıyla eşinin ve kızının olaya tanık olduğunu belirtmiştir.

Sendikal faaliyetleri nedeniyle hakkında birçok kez soruşturma açılan ve polisler

hakkında dava açan başvuranın geçmişi gözönüne alındığında, bu durumdan şüphesiz

haberdar olan Cumhuriyet Başsavcısı’nın, ortaya konulan durumu yeniden gündeme getirme

eğilimi olduğundan, başvuranın yıldırma eylemlerinin hedefi olup olmayacağı sorusu

üzerinde durmasını umabiliriz.

Durum ne olursa olsun, başvuranın ileri sürdüğü iddiaların “savunulabilir” olup

olmadıklarını doğrulamak için Cumhuriyet Başsavcılığı’nın, AİHM’ye sunulduğu şekliyle,

başvuranın ailesinin içten, inandırıcı ve tutarlı olduğunu bildiği ifadelerine başvurması yeterli

olacaktı.

Oysa böyle bir doğrulama yapılmamış ve davada ortaya çıkan şüphe Cumhuriyet

Başsavcılığı’nın beş günde kapattığı sözümona soruşturmayla ortadan kaldırılmamıştır.

Koşulsuz bir şekilde emniyet yetkililerinin verdiği bilgileri kabul eden Cumhuriyet

Başsavcılığı, başvuranın iddia ettiğinin aksine, hiçbir Devlet görevlisinin iddia edilen olaya

karışmadığı sonucuna varmıştır.

Bununla birlikte, böyle bir sonuç inceleme yapılması zorunluluğunu ortadan

kaldırmamaktadır. Zira 8. madde uyarınca soruşturma yapma zorunluluğu nedeniyle,

mağdurun “sözde sorumluların” kimliklerinin tespit edilmesine yönelik haklı yada haksı,

yorumu değil, yasak olan bir eylemin bulunmasına ilişkin şikayet “savunulabilir” olmalıdır.

Buradan kendisine başvurulduğu andan itibaren Karşıyaka Cumhuriyet Başsavcılığı’nın,

şikayetle ilgili özel koşulları, olayların aydınlatılması ve “gerçek” sorumluların kimliklerinin

tespit edilmesi isteğini belirten incelemeye tabi tutması gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır

(Bkz. mutatis mutandis Ay-Türkiye, no: 30951/96).

Böylece AİHM, başvuranın konutuna saygı hakkının korunmamasından mağdur

olduğunu iddia edebileceğine kanaat getirmektedir.

Ayrıca AİHM, Hükümet’in ön itirazını reddetmekte, başvuruyu kabuledilebilir ilan

etmekte ve yukarıda belirtilen gerekçelerden dolayı bu davada AİHS’nin 8. maddesinin

yürütülen soruşturmanın yetersiz olduğu gerekçesiyle usulen ihlal edildiği sonucuna

varmaktadır.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran manevi zararı için 25.000 Euro istemektedir.

Hükümet, bu miktarın aşırı olduğuna ve hiçbir şekilde kanıtlanmadığına kanidir.

AİHM, mevcut dava koşullarında ihlal tespitinin tek başına yeterli adil tazmin

oluşturduğuna kanaat getirmektedir.

5

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, AİHM önünde yapılan yargılama masraf ve harcamaları için 5.000 Euro

istemektedir.

Hükümet, herhangi bir kanıt sunulmadığında bu açıdan hiçbir ödemenin yapılmaması

gerektiğini belirtmektedir.

AİHM içtihadına göre, bir başvuran masraf ve harcamaların ancak gerçekliğini,

gerekliliğini ve makul oranda olduklarını ortaya koyduğu sürece ödenmesini sağlayabilir. Bu

davada yukarıda belirtilen kriterleri ve içtihadını gözönüne alarak, başvurana 1.000 Euro

tutarında ödeme yapılmasının uygun olduğuna kanaat getirmektedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 8. maddesinin usulen ihlal edildiğine;

3. Başvuranın uğradığı manevi zarar için mevcut kararın tek başına yeterli adil tazmin

oluşturduğuna;

4. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından

başvurana masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro’nun miktara yansıtılabilecek her

türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 8 Ağustos 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

6