CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İBRAHİM YAYAN- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 57965/00)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

20 Nisan 2006

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (57965/00) başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşı olan İbrahim Yayan’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne

(AİHM) 10 Mayıs 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin temel insan haklarını

güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarından Ahmet Öztürk tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Başvuran, 1 Ağustos 1996 tarihinde, yasadışı silahlı örgüt olan THKP-C’ye üye

olduğu şüphesiyle yakalanarak İzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nde

gözaltına alınmıştır.

6 Ağustos 1996 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı

tarafından dinlenen başvuran, DGM yedek hakime sevk edilmiş ve tutuklanmıştır.

Cumhuriyet Başsavcısı, 21 Ekim 1996 tarihinde, başvuranı aralarında askeri bir

hakimin bulunduğu DGM’de itham etmiştir. Cumhuriyet Başsavcısı, THKP-C üyesi olmak,

bir banka şubesine el yapımı bomba atmak, yukarıda adı geçen örgüt adına pankart asmak

suçları ile itham ettiği başvuranın Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 264. ve 168 § 2. maddesi ve

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca mahkum edilmesini talep

etmiştir.

Başvuran, DGM’de aleyhindeki bütün suçlamaları reddetmiştir. Başvuran ifadesinin

polis tarafından zorla alındığını iddia etmektedir. Başvuran ayrıca, Cumhuriyet Başsavcısı ve

DGM yedek hakimi karşısında bu ifadesini yinelemek zorunda kaldığını eklemektedir.

26 Mart 1998 tarihinde, DGM başvuranı, yasadışı silahlı örgüte üye olmak suçundan

yirmi yıl on ay, el yapımı bomba saldırısında bulunmak suçundan üç yıl, sekiz ay ve on üç

gün hapis cezasına mahkum etmiştir.

Yargıtay, 10 Kasım 1998 tarihli kararla kararı bozmuştur.

DGM, 13 Nisan 1999 tarihinde, başvuranı bir kez daha isnat edilen fiillerden suçlu

bulmuştur. DGM, el yapımı bomba saldırısında bulunmak suçundan verilen cezayı aynen

kabul etmiş, yasadışı silahlı örgüte üye olmak suçundan verilen cezayı ise on iki yıl altı ay

hapis cezası olarak değiştirmiştir.

Başvuran, verilen kararın bozulması amacıyla temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Yargıtay, 15 Kasım 1999 tarihli bir kararla verilen kararı onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

bünyesinde bir askeri hakim bulunması nedeniyle “bağımsız ve tarafsız bir mahkeme”

tarafından adilce yargılanmadığı iddiasında bulunmaktadır.

Başvuran, bir avukat tarafından temsil edilmeden, gözaltı sırasında edinilen bilgilere

dayanılarak mahkum edildiğini ileri sürerek yargılamanın adil olmadığını dile getirmektedir.

Başvuran ayrıca, savunmasını hazırlamak için kendisine zaman verilmediğinden ve kolaylık

sağlanmadığından şikayetçi olmaktadır.

Başvuran bu itibarla AİHS’nin 6 §§ 1. maddesine ve 3. maddesinin b), c), d) bentlerine

atıfta bulunmaktadır.

A. Kabul edilebilirlik hakkında

Hükümet, DGM’nin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olduğuna ilişkin şikâyetle

ilgili olarak alınan nihai iç hukuk kararının, aynı Mahkeme tarafından ilk derecede verilen

karar olduğunu belirtmektedir. Bu itibarla, Hükümet, Yargıtay’ın bu şikayete ilişkin olarak

görüş bildirme yetkisinin olmadığını ve bu nedenle temyiz yolunun açıklanan durumu çözüme

kavuşturabilecek etkili bir iç hukuk yolunu teşkil etmediğini ifade etmektedir.

Hükümet, başvuranın, ilk derece mahkemesi kararının verildiği 26 Mart 1998

tarihinden itibaren hesaplanması gereken altı ay içerisinde başvurusunu yapması gerektiğini

vurgulamaktadır.

AİHM, benzer bir itirazı Özdemir-Türkiye (no: 59659/00, §§ 24-26, 6 Şubat 2003)

davasında reddettiğini hatırlatmaktadır. AİHM, bu kararından ayrılmasını gerektirecek hiçbir

neden görmemektedir bu nedenle Hükümet’in itirazını reddetmektedir.

AİHM, içtihadından doğan kriterler uyarınca (Bkz. özellikle Çıraklar-Türkiye, 28

Ekim 1998 tarihli karar, Derleme Kararlar ve Hükümler 1998-VII) ve elindeki mevcut

unsurları dikkate alarak başvurunun esastan incelenmesi gerektiğine karar vermiştir. Başka

hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi bulunmamaktadır.

B. Esas hakkında

1. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında

AİHM, daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve

bunların AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (bkz.

adıgeçen Özel, § § 33-34, ve Özdemir no:59659/00 ,§§ 35-36, 6 Şubat 2003).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir olgu ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, Ceza Kanunu’nda öngörülen ve

cezalandırılan suçlardan ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan başvuranın,

aralarında asker kökenli bir hakimin yer aldığı mahkeme önüne çıkma konusunda endişe

duymasının anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla başvuran, Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında sebepsiz bir yargı kararı

almasından haklı olarak kaygı duymaktadır. Bu nedenle başvuranın, bu yargı merciinin

tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin, nesnel bir biçimde haklı gerekçelere

dayandığı kabul edilebilir (Incal –Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Derleme Hükümler ve

Kararlar 1998-IV, s. 1573, § 72).

AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum eden İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin,

AİHS’nin 6 § 1 maddesinde öngörülen bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı

sonucuna varmıştır.

2. Yargılamanın adilliği konusunda

Hükümet, yargılamanın adil olup olmadığı ve savunma hakkına riayet edilip

edilmediği hususunun, ceza davasının bütünü dikkate alınarak tespit edildiğini belirtmektedir.

Hükümet, başvuranı mahkum eden kararın yalnızca başvuranın ifadelerine değil aynı

zamanda dosyada yer alan diğer unsurlara dayandığını belirtmektedir. Ayrıca Hükümet,

başvuranın gözaltı sırasında, DGM’de ve Yargıtay’da bir avukat tarafından temsil edildiğini

ifade etmektedir.

Başvuran bu konuda görüş bildirmemiştir.

AİHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve

bağımsızlıktan yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kişilere adil bir

yargılama süreci temin edebileceğinin varsayılamayacağını hatırlatır.

Başvuranın, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde görülmesi hakkının

ihlal edildiği tespiti ışığında, AİHM, savunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin diğer şikayeti

incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmıştır (Bkz., diğerleri arasında, adıgeçen, Çıraklar,

s. 3074, §§ 44-45).

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

Başvuranın, belirtilen süre içerisinde görüşlerini sunmamış olmasından dolayı AİHM,

adil tazmin adı altında herhangi bir ödemenin yapılmasının gerekli olmadığına karar

vermiştir.

AİHM, bir başvuran hakkında mahkumiyet kararı veren mahkemenin, AİHS

bakımından tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna vardığında, en uygun

tazminin, prensip olarak, başvuranın gerekli zaman içinde, tarafsız ve bağımsız bir mahkeme

tarafından yeniden yargılanması olacağı kanaatindedir (adı geçen, Gençel, § 27).

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun geri kalan kısmının kabul edilebilir olduğuna;

2. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olması

nedeniyle AİHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6. maddesi uyarınca yapılan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek

olmadığına;