CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

KIRANCI-TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:76400/01)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

26 Haziran 2007

İşbu karar Sözleşme’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

_______________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle

ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve ( 76400/01) başvuru no’lu davanın nedeni

bu ülke vatandaşı olan Erdoğan Kırancı’nın ( başvuran) 10 Ağustos 2000 tarihinde Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesine Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 34. maddesi uyarınca

yapmış olduğu başvurudur.

OLAYLAR

OLAYLARIN MEVCUT KOŞULLARI

Başvuran Türk vatandaşı Erdoğan Kırancı 1968 doğumlu olup Bursa’da ikamet

etmektedir.

Başvuran, yasa dışı silahı bir örgütün mensubu olduğu şüphesiyle 3 – 15 Eylül 1993

tarihleri arasında gözaltında tutulmuştur.

15 Eylül 1993 tarihinde hakim karşısına çıkarılan başvuranın tutuklu yargılanmasına

karar verilmiştir.

Erzincan Devlet Güvenlik Mahkemesi( DGM) Cumhuriyet Savcısı, 14 Ekim 1993

tarihli iddianame ile başvuranın yasadışı silahlı bir örgüte üye olduğu gerekçesiyle

mahkûmiyetini talep etmiştir.

5 Nisan 1994 tarihinde, başvuran şartlı tahliyeden yararlanmıştır.

TCK’nin 168/2. maddesi uyarınca başvuranı mahkûm eden Erzincan DGM’sinin

hükmü, 15 Ekim 1998 yılında TCK’nin 258. maddesine atıfta bulunarak başvuranın

savunmasını bütünüyle veremediği gerekçesiyle Yargıtay tarafından bozulmuştur.

Dava Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesine gönderilmiştir.

İki sivil bir askeri hâkim ile toplanan Erzurum DGM’sinin Yargıtay kararına uygun

olarak verdiği 28 Mayıs 1999 tarihli kararı ile başvuran TCK’nin 169. maddesi uyarınca

yasadışı bir örgüte yardım ve yataklık etme suçundan 3 yıl 9 ay ağır hapis cezasına

çarptırılmıştır.

Yargıtay 30 Mart 2000 tarihli kararı ile Erzurum DGM’sinin verdiği hükmü onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran kendisini yargılayan ve mahkûm eden DGM’nin bünyesinde askeri bir

hâkimin bulunmasından dolayı “bağımsız ve tarafsız bir mahkeme” olmadığı iddiasında

bulunmaktadır. Bu hususta başvuran AİHS’nin 6. maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe dair

Türk Hükümeti, başvuranın AİHS’nin 35§1. maddesinin öngördüğü üzere kesin

karardan itibaren altı aylık süre içinde AİHM’ye başvurabilir koşuluna riayet etmediği

gerekçesiyle Mahkeme’den şikâyetin reddini talep etmektedir. Türk Hükümeti, nihai iç

hukuk kararının Yargıtay tarafından 30 Mart 2000 tarihinde verildiğini ileri

sürmektedir. Ayrıca, Türk Hükümeti, başvuranın başvurusunun 18 Aralık 2000 tarihini

taşıdığını ve başvurunun 8 Ocak 2001 tarihinde yani nihai iç hukuk kararının verildiği

tarihten altı aydan fazla bir süre geçtikten sonra Mahkeme önüne geldiğini tespit

etmektedir.

AİHM, bir başvurunun yapıldığı tarih olarak başvuranın yalnızca özeti dahi olsa

şikâyetini dile getirmek amacıyla gönderdiği mektubun tarihini başvuru tarihi olarak

alan yerleşik içtihadı anımsatmaktadır. ( Bakınız, diğer kararlar arasından, Buscarini ve

Diğerleri- Saint Marin, başvuru no: 24645/94,§23.) Bu durumda AİHM, başvuranın

başvurusunu sunma niyetinde olduğu ve dile getirdiği şikâyetlerinin niteliği hakkında

bilgi verdiği 10 Ağustos 2000 tarihli mektubunu tespit etmektedir. Böylece AİHM, bu

tarihi başvurunun yapılış tarihi olarak almaktadır. Ayrıca, başvuranın başvurusuyla

ilgili bilgilerini sunmasında da çok uzun bir süre geçmemiştir. ( Bakınız, diğer kararlar,

Anne Mercier de Bettens- İsviçre )

Türk Hükümetinin yaptığı itirazın reddedilmesi gerekmektedir.

Üstelik AİHM, bu şikâyetin AİHS’nin 35§3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun

olmadığını da tespit etmektedir. Ayrıca, AİHM, bu başvurunun kabuledilemezliğine

dair hiçbir gerekçe bulunmadığını da belirtmektedir. Böylece başvurunun

kabuledilebilirliğini beyan etmek gerekmektedir.

B. ESAS HAKKINDA

AİHM, daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini

ve bunların AİHS’nin 6§ 1. maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını kaydetmektedir.

(Bkz. örneğin, Özel-Türkiye, no:42739/98, §§ 33-34, 7 Kasım 2002 ve Özdemir adıgeçen ).

AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümetin davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir olgu ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, TCK’da öngörülen ve

cezalandırılan suçlardan ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan başvuranın,

aralarında askeri bir hakimin yer aldığı mahkeme heyeti önüne çıkmaktan endişe

duymasının anlaşabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla başvuran, yabancı

mülahazalarla karar alınmasından haklı olarak kaygı duymuş olabilir. Bu nedenle

başvuranın, bu yargı merciinin tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin,

nesnel bir biçimde haklı gerekçelere dayandığını kabul edebilir. ( Incal –Türkiye, 9

Haziran 1998 tarihli karar, Karar ve Hükümlerin Derlemesi 1998 – IV, §72 in fine )

AİHM, başvuranı yargılayıp mahkûm eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 6 § 1.

madde uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığı neticesine varmaktadır.

II. İDDİA EDİLEN DİĞER İHLALER HAKKINDA

Başvuran, son olarak gözaltı süresinde kötü muameleye maruz kaldığı gerekçesiyle

Sözleşme’nin 3. maddesinin, tutukluk süresi nedeniyle 5. maddenin ve telefonlarının

dinlenmesiyle de 8. maddenin ihlalinden duyduğu şikâyeti de dile getirmektedir.

Üstelik başvuran, AİHS’nin 2, 7, 9, 10, 14, 17 ve 18. maddelerinin de ihlal

edildiğinden şikâyetçidir.

AİHS’nin 3. ve 8. maddelerine dayandırılarak yapılan şikâyetlerle ilgili olarak, AİHM,

başvuranın iddialarını destekleyecek en ufak bir unsur veya yeterli delil başlangıcı

sunmadığını tespit etmektedir. Bu şikâyetlerin Sözleşme’nin 35§3 ve 4. maddeleri

uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olmaları gerekçesiyle reddedilmeleri

gerekmektedir.

Tutuklu yargılanma süresi hakkındaki şikâyete ilişkin, AİHM, iç hukukta başvuru yolu

bulunmadığında, altı ay süresinin suça konu olan fiilin işlendiği tarihten itibaren

başladığını anımsatmaktadır. ( bakınız, örnek, Çevik-Türkiye, başvuru no: 76978/01,

21 Mart 2006) AİHM, başvuranın tutuklu yargılanmasının 15 Eylül 1993’te

başladığını ve 5 Nisan 1994 tarihinde şartlı tahliye edildiği gün sona erdiğini yani işbu

başvurunun altı ay süresini geçtiğini belirtmektedir.

AİHM, başvurunun bu hususla ilgili kısmının süre aşımından dolayı Sözleşme’nin 35§

§ 1 ve 4. maddesi uyarınca reddedilmesi gereği sonucunu çıkarmaktadır.

AİHS’nin 2, 7, 9, 10, 14, 17, 18. maddeleri uyarınca yapılan şikâyetlere ilişkin ise,

Mahkeme, bu şikâyetlerin genel söylemler üzerine olduğunu ve hiçbir dayanağı

bulunmadığını gözlemlemektedir.

AİHM, bunların dayanaktan yoksun olduğu ve Sözleşme’nin 35§§3 ve 4. maddeleri

uyarınca reddedilmeleri gerektiği sonucuna varmaktadır.

AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

12 Mayıs 2006 tarihli yazıda AİHM İç Tüzüğün’nün 60. maddesine dikkat çekilmesine

rağmen başvuran, adli tazmine ilişkin taleplerini bildirmemiştir. Bu nedenle, AİHM,

AİHS’nin 41.maddesi uyarınca öngörülen tazminat adı altında herhangi bir ücret

ödenmesine gerek olmadığına karar vermiştir. ( Wİllekens-Belçika, başvuru no:

50859/99, §27, 24 Nisan 2003 ve son olarak, Pàlenik- Çek Cumhuriyeti, başvuru no:

64737/01, § 31, 21 Haziran 2005).

Yine de, AİHM’ye göre, bir kişi mevcut davada olduğu gibi AİHS’nin gerekli kıldığı

tarafsızlık ve bağımsızlık koşullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından

mahkum edildiğinde ilgilinin isteği üzerine yeni bir davanın açılması ya da yeniden

yargılanması, tespit edilen ihlalin telafi edilmesi için ilke olarak en uygun yolu teşkil

etmektedir. ( bakınız Öcalan-Türkiye [ GC], başvuru no: 46221/99, § 210 in fine, AİHS

2005...)

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

Devlet Güvenlik Mahkemelerinin bağımsız ve tarafsız mahkeme olmadığı yönündeki

şikâyetini kabuledilebilir, bunun dışında kalanların kabuledilemez olduğuna;

AİHS’nin 6§1. maddesinin ihlaline;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 26 Haziran 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.