CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

KÖYLÜOĞLU - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:45742/99)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

22 HAZİRAN 2006

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 45742/99 başvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaşı Muhittin Köylüoğlu’nun (Başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM)

6 Eylül 1998 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS)

34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, İstanbul Barosu avukatlarından

Erol tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuran, birçok insan haklarını koruma derneğinin kurucu üyesi ve aynı zamanda

avukat olup, 7 Şubat 1998 tarihinde, saat 21:00’e doğru avukatlık bürosunun karşısında

bulunan kafede yapılan kimlik kontrolü sırasında yakalanmıştır.

Aynı gün, sanık olarak dinlenen başvuran, kendisini yakalayan A.U., E.Z. ve Y.D. adlı

polis memurları aleyhinde, kötü muamele yaptıklarını iddia ederek Cumhuriyet

Başsavcılığı’na şikayette bulunmuştur. Başvuran, özellikle polislerin kafasına vurarak

kendisini öldürmekle tehdit ettiklerini ve cüzdanında bulunan parasını aldıklarını

savunmuştur.

Yine 7 Şubat 1998 tarihinde, hakkında şikayette bulunulan üç polisin her biri,

başvuran aleyhinde şikayette bulunmuştur.

Başvuran, 7 Şubat 1998 tarihinde gece saatlerinde, önce Haseki Devlet Hastanesi’nde

muayene edilmiştir. Doktor, muayene sonrasında sağ kulak bölgesinde hassasiyet tespit etmiş

ve Neuroloji ve O.R.L. servislerinde de muayene olmasını salık vermiştir. Başvuran, daha

sonra Adli Tıp Kurumu doktoru tarafından muayene edilmiştir. Hazırlanan raporda, artkafa

bölgesinde iki santimlik şişkinliğin yanısıra sağ kulakta şişkinlik ve hassasiyete yer

verilmiştir. Doktor, başvuranın hayati tehlikesinin bulunmadığını belirterek bir günlük rapor

vermiştir.

Başvuran, Baro’dan gelen yazının Şehremini Komiserliği’ne gelmesinin ardından,

Cumhuriyet Başsavcılığı’nın talimatı üzerine ve gün içinde Cumhuriyet Savcılığı’na ifadesini

vermesi koşuluyla, 8 Şubat 1998 tarihinde sabaha karşı serbest bırakılmıştır. Başkomiser

Cumhuriyet Savcılığı’na gönderdiği yazısında, başvuranın kimliğini göstermek istemediğini,

polis memurlarına hakaret ettiğini ve polis aracına binmemek için direndiğini belirtmiştir.

Başvuran Şehremini Polis Karakolu’nda sorguya çekilmediğini belirtmiştir.

Cumhuriyet Başsavcılığı, 10 Şubat 1998 tarihinde Türk Ceza Kanunu’nun 266/1

maddesi hükümlerine uygun olarak, üç memura görevi esnasında hakaret ettiği gerekçesiyle

başvuran aleyhinde Fatih Asliye Ceza Mahkemesi önünde dava açmıştır.

Başvuran, Aliye Ceza Mahkemesi’ndeki 25 Mart 1998 tarihli duruşmada Cumhuriyet

Savcılığı’na verdiği ifadelerini yinelemiştir. Başvuran, kafede yakalanmasına tanık olan

kişilerin ve Gayrettepe Polis Karakolu’nda bulunan kişilerin isimlerini vermiştir. Polis ve

Asliye Ceza Mahkemesi, sadece S.Ç. adlı kafe çalışanının ifadesini almışlardır. Kafe çalışanı

polisler önünde, polislerin olaylara ilişkin verdiği bilgileri, mahkeme önünde ise başvuranın

verdiği bilgileri doğrulamıştır.

Ağır Ceza Mahkemesi, 15 Mayıs 1998 tarihli bir kararla aleyhinde delil bulunmadığı

gerekçesiyle başvuranın beraatına karar vermiştir.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 13 Şubat 1998 tarihinde başvuranın polisler

aleyhinde yaptığı şikayet konusunda, polis memurlarının idari görevleri çerçevesinde hareket

ettiklerini ortaya koyduktan sonra, yetkisizlik kararı vermiş ve devlet memurlarının cezai

kovuşturmalarına ilişkin mevzuata uygun olarak, dosyayı İstanbul Valiliği’ne sevk etmiştir.

Bu mevzuata göre, İl İdare Konseyi hazırlık soruşturması yapmakla yükümlüdür.

İstanbul İl İdari Konseyi, 26 Nisan 2000 tarihli kararla, aleyhlerinde hiçbir delilin

bulunmadığı gerekçesiyle, polisler hakkında men-i muhakeme kararı vermiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. BAŞVURUNUN KABULEDİLEBİLİRLİĞİ HAKKINDA

AİHM, başvurunun geri kalan kısmının AİHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça

dayanaktan yoksun olduğunu tespit etmektedir. Ayrıca AİHM, başvurunun hiçbir

kabuledilemezlik gerekçesine ters düşmediğini belirtmektedir. Dolayısıyla başvuruyu

kabuledilebilir ilan etmek uygun olacaktır.

II. AİHS’NİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, yakalanması ve gözaltına alınması sırasında maruz kaldığını iddia ettiği

kötü muameleden şikayetçi olmaktadır. Başvuran özellikle, kardeşinin polis tarafından

arandığı gerekçesiyle polislerin kendisine kötü davrandığını ve kendisinin de mahkemeler

önünde sözümona yasadışı örgüt üyesi olarak tanıtıldığını ileri sürmektedir. Başvurana göre,

davaya ilişkin olaylar, avukatlık mesleği üzerinde caydırıcı bir etkisinin olması amacıyla,

yetkililerin kendisine yaptığı keyfi müdahalelerden sadece birini oluşturmaktadır. Başvuran

AİHS’nin 3. maddesini ileri sürmektedir.

Hükümet, ilk olarak, kimlik kartını göstermeyi reddetmesinin ardından, başvuranın

sadece on üç saat boyunca gözaltında tutulduğuna dikkati çekmektedir. Bu süre zarfında

ifadeler alınmış ve gerekli tıbbi muayeneler yapılmıştır. Hükümet’e göre, tıbbi belgelerde yer

verilen izler, hiçbir şekilde başvuranın iddialarını desteklemeye yetmeyecektir. Sözkonusu

izler, Hükümet’e göre, polis arabasında nakledilirken başvuranın mukavemet göstermesi

sonucunda oluşmuş olabilir. Hükümet, başvuranın mahkemelere çıkarıldığı sırada genellikle

saldırgan bir tutum sergilediğini eklemektedir. Dava koşullarında, normal şüphelilere göre

başvurana özel bir muamele yapılmıştır. Zira polisler başvuranı sorgulamamış ve kendilerine

hakaret etmesine rağmen başvurana hoşgörüyle yaklaşmışlardır.

Başvuran, bu argümanlara itiraz etmekte ve iddialarını yinelemektedir. Başvuran,

özellikle yakalama olayına tanık olan tek kişinin S.Ç. olduğunu ve S.Ç.’nin hakim önünde,

kendisinin anlattığı olayları onayladığını vurgulamaktadır. Ayrıca başvuran kendisinin

“saldırgan” olduğuna dair yapılan tanıma itiraz etmektedir.

AİHM, bir kimse polis memurları gözetiminde olmasına rağmen, gözaltı sırasında

yaralandığında, bu dönemde meydana gelmiş her yaralanma, ciddi maddi karineleri

oluşturacağını hatırlatmaktadır (Salman-Türkiye, no: 21986/93). Dolayısıyla Hükümet,

sözkonusu yaraların kaynağı konusunda, makul bir açıklama getirmekle ve mağdurun

özellikle tıbbi belgelere dayandırılan iddiaları konusunda şüphe uyandıran olayları ortaya

koyacak delilleri sunmakla yükümlüdür (Bkz. diğerleri arasında Tekin –Türkiye, 9 Haziran

1998 tarihli karar, Labita-İtalya, no: 26772/95, Caloc-Fransa, no: 33951/96, Selmouni-

Fransa, no: 25803/94, Berktay-Türkiye, no: 22493/93, Altay-Türkiye, no: 22279/93 ve Esen-

Türkiye, no: 29484/95, 22 Temmuz 2003).

Bu konuda AİHM, 7 Şubat 1998 tarihinde geç saatlerde yakalanan başvuranın aynı

gece, önce Haseki Devlet Hastanesi’nde, daha sonra ise Fatih Adli Tıp Kurumu’nda muayene

edildiğini belirtmektedir. Tıbbi raporlar, art kafa kemiğinde ve sağ kulakta ağrı ve hassasiyete

yer vermiştir. Oysa dosyadaki hiçbir unsur, sözkonusu lezyonların başvuranın yakalanması

sırasında polislere direnmesi sonucunda meydana gelmiş olduğuna dair iddiayı

desteklememektedir. Sadece ulusal mahkemeler, bu direnme hususuna yer vermiştir. Ancak

hiçbir tanık ifadesi ile desteklenmemiştir. Ayrıca yumruklaşmaya neden olacak ve başvuranın

fiziksel olarak direndiğine dair hiçbir aydınlatıcı bir bilgi yoktur. Konuya ilişkin bilgiler,

“kendisini kollarından tuttuk” ve “arabaya binmemek için direnmiştir” açıklamaları ile

sınırlıdır. Bu açıklamalar başvuranda tespit edilen lezyonları kanıtlamak için yeterli değildir.

AİHM, değerlendirmesi için kendisine sunulan unsurların tümünü ve Hükümet’in

makul bir açıklama getirmediğini gözönüne alarak, tıbbi raporlarda tespit edilen yaraların,

ciddi düzeyde olmasa da, Devlet’in sorumlu olduğu insanlık dışı bir muameleden

kaynaklandığının bu davada ortaya konulduğuna kanaat getirmektedir.

Dolayısıyla AİHM, AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

III. AİHS’NİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, makamların kötü muamele iddialarına etkili bir şekilde tepki

göstermediklerini iddia etmektedir. Başvuran AİHS’nin 13. maddesini ileri sürmektedir.

AİHM, kendisine sunulan kanıtları temel alarak, 3. madde bakımından Savunmacı

Devlet’in sorumlu olduğuna hükmetmiştir. Dolayısıyla başvuran tarafından dile getirilen

şikayet, 13. madde uyarınca “savunulabilir” bir şikayettir. Yetkili makamların, bu hükmün

gerekliliklerine cevap verecek nitelikte etkili bir soruşturma başlatma ve yürütme zorunluluğu

bulunmaktaydı (Batı ve diğerleri-Türkiye, no: 33097/96 ve 57834/00).

Hükümet, başvuranın yakalanması ve gözaltına alınmasından sorumlu polislerin, delil

yetersizliğinden beraat ettiklerini yinelemektedir.

Başvuran, bu bilginin doğru olmadığını ifade etmektedir. Zira polisler hiçbir zaman

yargılanmamıştır. Başvuran, özellikle Gayrettepe Polis Karakolu’na götürülmesi olayının, ki

burada polislerin dava konusu fiillerine maruz kalmıştır, ulusal makamlar tarafından örtbas

edildiğini vurgulamaktadır.

AİHM, polisler aleyhinde cezai kovuşturmaların başlatılması izni, İstanbul Valiliği İl

İdare Konseyi tarafından verilmemiştir. Bu şekilde, başvuran tarafından sözüedilen farklı

tanıklar dinlenmeden dava dosyası kapatılmıştır.

Sonuç olarak bu davada yürütülen soruşturmanın etkili olduğu ve dava konusu

olaylardan sorumlu kişilerin tespit edilmesi ve cezalandırılmasını sağladığı söylenemez.

Dolayısıyla AİHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiştir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, rakam belirtmeksizin manevi zararının telafi edilmesini istemektedir.

Başvuran, AİHM’nin takdirine bırakmaktadır.

Hükümet, bu noktada görüş bildirmemektedir.

AİHM, hakkaniyete uygun olarak başvurana manevi zarar adı altında 5.000 Euro

ödenmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, ulusal mahkemeler ve AİHM önünde yaptığı masraf ve harcamaların

ödenmesini istememektedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit faiz

oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE

1. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YT.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in

başvurana,

i. manevi tazminat olarak 5.000 Euro’yu (beş bin Euro)

ii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet’in,

Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit

faizi uygulamasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve 22 Haziran 2006 tarihinde, İçtüzüğün 77.

maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.