CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
URCAN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 23018/04, 23034/04, 23042/04, 23071/04, 23073/04, 23081/04, 23086/04,  
23091/04, 23094/04, 23444/04 ve 23676/04)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
17 Temmuz 2008  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (23018/04, 23034/04, 23042/04, 23071/04, 23073/04,  
23081/04, 23086/04, 23091/04, 23094/04, 23444/04 ve 23676/04) no’lu on bir baꢀvurunun nedeni  
isimleri ekte yer alan T.C. vatandaꢀ ı baꢀ vuranların belirtilen tarihlerde Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları  
Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar AĐHM önünde Đzmir barosu avukatlarından Y. Özcan tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢁULLARI  
Doğum tarihleri ve yerleri ekte yer alan baꢀvuranlar Đzmir’de ikamet etmektedir.  
Öğretmen olan baꢀvuranların tümü, ꢁahika Türkan hariç, Eğitim-Sen üyesidir. Eğitim-Sen  
Sendikası kamuda çalıꢀan eğitimcilerin koꢀullarının iyileꢀtirilmesi adına 1 Aralık 2000 tarihinde  
düzenlenecek bir günlük ulusal grevden yetkilileri haberdar etmiꢀtir. Baꢀvuranlar gösteriye  
katılıp iꢀ yerlerine gitmemiꢀlerdir.  
Belirtilmeyen bir tarihte Savcılık eski TCK’nın 236. maddesi gereğince görevlerini toplu halde  
terk eden baꢀvuranlar hakkında kamu davası açmıꢀtır.  
Đzmir Karꢀıyaka Asliye Ceza Mahkemesi, 31 Ocak 2002 tarihli kararı ile, birçok sendikanın bir  
günlük ulusal grev kararı almıꢀ olduklarını tespit etmiꢀ, baꢀvuranların her birini üç ay on gün  
hapis ve 76.050.000 TL. para cezasına çarptırmıꢀ ve kamu hizmetinden üç ay süreyle  
uzaklaꢀtırılmalarına hükmetmiꢀtir. Mahkeme daha sonra hapis cezasını para cezasına çevirerek  
baꢀvuranların her birini toplam 380.250.000 TL. para cezası ödemeye mahkum etmi ꢀtir.  
Mahkeme 647 sayılı Ceza Đnfaz Kanunu’nun 6/1 maddesine dayalı olarak cezanın infazının  
ertelenmesine karar vermiꢀtir.  
Yargıtay, 2 Aralık 2003 tarihinde baꢀvuranları 2 ay 15 gün kamu hizmetinden men eden Asliye  
Ceza Mahkemesi’nin kararını onamıꢀ, sözkonusu karar mahkeme kalemine 31 Aralık 2003 tari-  
hinde ulaꢀmıꢀtır.  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 11. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuranlar AĐHS’nin 11. maddesinde öngörülen sendika haklarını kullandıkları gerekçesiyle  
mahkum edildiklerini ileri sürmektedir.  
Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.  
A. Kabuledilebilirlik hakkında  
Hükümet baꢀvuranlar hakkındaki mahkumiyet kararının infazının ertelendi ğini savunarak  
baꢀvuranların mağduriyet sıfatına karꢀı çıkmaktadır.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Baꢀvuranlar Hükümetin itirazına karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM bir baꢀvuran lehindeki bir kararın veya uygulamanın, ba ꢀvuranın “mağdur” statüsünü  
ortadan kaldırmasının, ancak, ulusal makamların Sözleꢀme’nin ihlal edildiğini açıkça veya esastan  
kabul etmeleri ve bunu telafi yoluna gitmeleri ile mümkün olduğunu yineler (Bkz. Öztürk-Türkiye  
kararı no: 22479/93 ve Yalçın Küçük-Türkiye kararı (no:3), no: 71353/01, 2 Mart 2006). Oysa  
mevcut kararda baꢀvuranların cezası infaz edilmese de adıgeçenler para cezasına çarptırılmı ꢀlar ve  
kamudaki görevlerinden geçici olarak men edilmiꢀlerdir. AĐHM bu durumda Hükümetin  
baꢀvuranların mağdur sıfatı olmadığı yönündeki itirazını reddetmektedir.  
Hükümet olayların meydana geldiği dönemde Eğitim-Sen üyesi olmaması çerçevesinde H. ꢁahika  
Türkkan’ın mağdur sıfatına itiraz etmektedir.  
Baꢀvuran Hükümetin savına karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM olayların meydana geldiği dönemde Eğitim-Sen sendikasına üye olmamasına karꢀın,  
baꢀvuranın kamu çalıꢀanlarının koꢀullarının iyileꢀtirilmesi için düzenlenen bir günlük ulusal greve  
katılımı nedeniyle cezai müeyyideye çarptırıldığını tespit etmektedir. AĐHM bu nedenle  
Hükümetin H. ꢁahika Türkkan’ın mağdur sıfatına yönelik itirazını reddetmektedir.  
Hükümet son olarak AĐHM’yi altı ay kuralına uyulmadığı gerekçesiyle baꢀvuruları reddetmeye  
davet etmektedir. Hükümet baꢀvuruların 2 Haziran 2004 tarihinden sonra «ALINDI» ibaresiyle  
AĐHM tarafından kayda girdiğini, oysa baꢀvuruların en geç 2 Haziran 2004’te yapılmıꢀ olması  
gerektiğinin altını çizmektedir.  
Baꢀvuranlar bu itiraza karꢀı çıkmaktadırlar.  
AĐHM öncelikli olarak yerleꢀik uygulamaya göre bir baꢀvurunun yapıldığı tarihin bir baꢀvuranın  
AĐHM’ye baꢀvurma isteğini ilk olarak dile getirerek baꢀvurunun konusunu teꢀkil eden olaylar  
hususunda bilgilendirdiği tarih olduğunu hatırlatır (Bkz. Yayan-Türkiye kararı, no: 9043/03, 27  
Kasım 2007). AĐHM bu baꢀvuruda Hükümetin atıfta bulunduğu tarihlerin baꢀvuruların yapıldığı  
tarih değil, baꢀvuru formlarının mahkeme katipliğine ulaꢀtığı tarih olduğunu saptamaktadır.  
Baꢀvuranlar baꢀvurularını 2 Haziran 2004 tarihinden evvel (bkz. ek) ve altı ay kuralına uygun  
ꢀekliyle, Yargıtay’ın 2 Aralık 2003 tarihli kararını Asliye Ceza Mahkemesi kalemine gönderdiği  
31 Aralık 2003 tarihinden itibaren altı ay içinde yapmıꢀlardır. AĐHM bu nedenle Hükümetin altı  
ay kuralına uyulmadığı yönündeki ꢀikayetini reddetmektedir.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvuruların dayanaktan yoksun olmadığını  
kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını  
tespit eder. Bu nedenle baꢀvurular kabuledilebilir niteliktedir.  
B. Esasa dair  
1. Bir müdahalenin mevcudiyeti hakkında  
Baꢀvuranlar bir günlük ulusal greve katılmaları nedeniyle mahkum edilmelerinin toplanma ve  
dernek kurma hakkına yönelik bir müdahaleyi oluꢀturduğunu iddia etmektedir. Hükümete göre  
durum böyle değildir. AĐHM baꢀvuranların nezdinde sözü edilen müdahalenin toplanma  
özgürlüğüne karꢀı bir müdahaleyi oluꢀturduğuna itibar etmektedir.  
2. Müdahalenin meꢀruiyeti hakkında  
Benzeri bir müdahalenin AĐHS’nin 11. maddesinin ihlalini oluꢀturmaması için «yasa ile  
öngörülmüꢀ» o l m a s ı , m ü d a h a l e n i n A ĐHS’nin 11. maddesinin 2. paragrafında öngörülen meꢀru  
amaçlardan birine hizmet etmesi ve «demokratik bir toplum için gerekli» olması gerekmektedir.  
a) «Yasa ile öngörülme»  
AĐHM baꢀvuranların TCK’nın 236. maddesine dayalı olarak mahkum edildi ği hususunun ihtilafa  
yol açmadığını kaydeder. O halde sözkonusu müdahalenin yasal dayanağı bulunmaktaydı.  
b) Meꢀru amaç  
Hükümet müdahalenin kamu düzeninin sağlanması ve baꢀkalarının hak ve özgürlüklerinin  
korunması gibi meꢀru amaçları izlediğini savunmaktadır.  
AĐHM bu baꢀvurudaki müdahalenin AĐHS’nin 11/2 maddesinde yer alan meꢀru bir amacı  
izlediğinden ꢀüphe etmektedir. AĐHM bununla birlikte böylesi bir müdahalenin gerekliliği  
hususunda vardığı netice çerçevesinde bu sorunu irdelemeyi gerekli görmemektedir.  
c) «Demokratik bir toplum için gereklilik»  
Baꢀvuranlar ulusal bir eylem günü olarak gerçekle ꢀen bu eylemin ülke çapında önceden  
duyurulduğunu ve yasaklanmadığını savunmaktadırlar. Baꢀvuranlar üyesi bulundukları sendikanın  
y a s a y a , A n a y a s a ’ y a u y g u n o l a r a k k u r u l d u ğunu ve sendikal faaliyetler gerçekleꢀtirdiğini, mahkum  
edilmelerinin amacının gelecekte bu tür faaliyetlere katılmayı caydırıcı hale getirmek olduğunu  
vurgulamaktadır.  
Hükümet gerçekleꢀtirilen bu eylemin önceden bildirilmediğini savunmakta, ayrıca, baꢀvuranlar  
hakkında öngörülen cezaların tecil edildiğini anımsatmaktadır. Hükümet ayrıca baꢀvuranların  
toplanma haklarını kısıtlamaya uğramaksızın hafta sonu veya tatillerde kullanabileceklerini ifade  
etmektedir.  
AĐHM sözü edilen ulusal eylem gününün ulusal yetkililere önceden bildirildiğini tespit  
etmektedir. AĐHM’ye göre bu bağlamda, toplanma özgürlüğü ve görüꢀlerini bu özgürlük  
vasıtasıyla ifade etme hakkı demokratik bir toplumun temel de ğerlerinin bir parçasıdır.  
Demokrasinin esasında meselelerin halka açık olarak tartıꢀılarak çözümlenmesi yeteneği  
bulunmaktadır. ꢁiddete teꢀvik etme ve/veya demokratik ilkelerin reddi sözkonusu olmadı ğı  
sürece, toplanma ve ifade özgürlüğü çerçevesinde dile getirilen bazı görüꢀler veya kullanılan  
ifadeler yetkili makamların gözünde kabuledilemez veya ꢀok edici veya ileri sürülen talepler  
gayrımeꢀru olsalar dahi, ifade ve toplanma özgürlüğünü ortadan kaldırmaya yönelik önleyici  
nitelikteki radikal tedbirler demokrasiye hizmet etmez, hatta tehlikeye düꢀürür. Hukukun  
üstünlüğüne dayanan demokratik bir toplumda, yerleꢀik düzene karꢀı çıkan ve barıꢀçı  
y ö n t e m l e r l e h a y a t a g e ç i r i l m e s i s a v u n u l a n s i y a s i d ü ꢀüncelerin toplanma özgürlüğü veya baꢀka  
y a s a l y o l l a r l a d i l e g e t i r i l e b i l m e s i n e i m k a n t a n ı n m a l ı d ı r . ( B k z . G ü n e r i v d . - T ü r k i y e k a r a r ı  
no: 42853/98, 43609/98 ve 44291/98, 12 Temmuz 2005 ve Oya Ataman-Türkiye  
kararı). Son olarak göstericilerin ꢀiddet eylemlerinde bulunmadığı durumlarda, AĐHS’nin 11.  
maddesi ile  
güvence altına alındığı ꢀekliyle toplantı özgürlüğünün içeriğinin boꢀaltılmaması için, yetkili  
mercilerin barıꢀ yanlısı toplanmalara hoꢀgörüyle yaklaꢀması önem arz etmektedir.  
AĐHM bu ilkelerin mevcut baꢀvuruda sözkonusu olan toplantıların gerçekleꢀtirilmesine  
uygulanabileceğini ve bundan hareketle baꢀvuranların bu eyleme katılarak barıꢀ yanlısı yollardan  
toplanma özgürlüğünü kullandıklarını ifade etmektedir (Bkz. Karaçay-Türkiye kararı no: 6615/03,  
27 Mart 2007 ve Bukta vd.-Macaristan no: 25691/04).  
AĐHM, ihtilaflı cezai mahkumiyetlerini davanın bütünü ıꢀığında ve barıꢀçı toplanma  
özgürlüğünün yerinin önemi doğrultusunda özellikle demokratik bir toplumda gerekli olup  
olmadığını değerlendirmiꢀtir. AĐHM baꢀvuranların Eğitim-Sen sendikasının çalıꢀma koꢀullarının  
iyileꢀtirilmesine dikkat çekmek amacıyla düzenlediği bir günlük greve katıldıkları için sonradan  
para cezasına çevrilen mahkumiyet cezasına çarptırıldıklarını ve geçici olarak kamu hizmetinden  
uzaklaꢀtırıldıklarını not etmektedir. ꢁikayet konusu yaptırımlar yasal yoldan bu tür bir greve  
katılmak isteyen sendika üyelerini ve diğer kiꢀileri caydırmak amacını gütmektedir.  
AĐHM baꢀvuranlara uygulanan yaptırımların «demokratik bir toplum için gerekli» olmadı ğı  
sonucuna varmaktadır.  
Bu durumda AĐHS’nin 11. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
“AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar  
verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa,  
AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil tatminine  
hükmeder.”  
A. Tazminat  
Baꢀvuranların her biri 10.000 ABD Doları manevi tazminat talep etmektedir.  
Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM hakkaniyete uygun baꢀvuranların her birine 500 Euro manevi tazminat ödenmesini  
kararlaꢀtırmıꢀtır.  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuranlar AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri için 2.750 YTL, tercüme  
masrafları için 500 YTL talep etmektedirler. Baꢀvuranlar bu taleplerini kanıtlayıcı herhangi bir  
belge sunmamıꢀtır.  
Hükümet bu miktarlara itiraz etmektedir.  
AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul  
miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM bu baꢀvuruda mahkemeye sunulan deliller  
ve sözü edilen kıstaslar ıꢀığında baꢀvuranların yargılama masraf ve harcamalara ili ꢀkin talebini  
reddetmektedir.  
C. Gecikme Faizi  
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç puanlık  
bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvuruların kalanının kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme  
tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf tutulmak üzere  
Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranların her birine 500 (beꢀ yüz) Euro manevi tazminat  
ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet tarafından,  
Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda  
faiz uygulanmasına;  
4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
fıkralarına uygun olarak 17 Temmuz 2008 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45/2 ve Đçtüzüğün 74/2 maddelerine uygun olarak yargıç  
Mularoni’nin mutabık oy görüꢀü yer almaktadır.  
Adı  
EK Baꢀvuru no  
23018/04  
23034/04  
23042/04  
23071/04  
23073/04  
23081/04  
23086/04  
23091/04  
23094/04  
23444/04  
23676/04  
Soyadı  
Urcan  
Tamburacı  
Tomba  
Arslan  
Güneꢀ (Baꢀaran)  
Berber  
Doğan  
Yaman  
Üçüncü  
Türkkan  
Kiraz  
Doğum tarihi  
8/9/1969  
Baꢀvuru tarihi  
31/5/2004  
31/5/2004  
31/5/2004  
31/5/2004  
31/5/2004  
29/5/2004  
28/5/2004  
28/5/2004  
31/5/2004  
15/6/2004  
1/6/2004  
Aysun  
Bircan  
Günay  
ꢁehriye  
Oya  
Gülümser  
L e y l a  
Meral  
25/8/1960  
22/3/1961  
16/5/1963  
27/9/1965  
25/5/1956  
14/4/1951  
25/5/1955  
20/2/1968  
17/7/1961  
5/6/1959  
Birgül  
H. ꢁahika  
Z e r r i n