CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

YEDİKULE SURP PIRGİÇ ERMENİ HASTANESİ VAKFI - TÜRKİYE

(Başvuru no: 36165/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

16 Aralık 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı

şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (36165/02) no’lu davanın nedeni Yedikule Surp

Pırgiç Ermeni Hastanesi Vakfı ‘nın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM)

24 Temmuz 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması

Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, İstanbul Barosu avukatlarından D. Bakar ve S. Davuthan tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran Yedikule Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi Vakfı 1832 yılında Osmanlı İmparatorluğu

döneminde padişah fermanı ile kurulmuş bir Türk vakfıdır. Sözkonusu Vakıfın statüsü, Lozan

Antlaşması’nın, dini azınlıklara kamu hizmeti sağlayan eski vakıfların korunmasına ilişkin

hükümlerine uygundur.

14 Mart 1962 tarihinde, başvuran, bağış yoluyla, üzerinde bir gayrimenkulün bulunduğu

10/132 arsapaylı 276 m²lik taşınmazın mülkiyetini edinmiştir. Bu Beyoğlu’nda (İstanbul,

Kocatepe Mahallesi, Reşat Paşa Sokak, Pafta:49, Ada: 523, Parsel: 17 sayılı) zemin katta

bulunan (yüzölçümü belirtilmeyen) bir dairedir. Sözkonusu mülk başvuran adına tapu siciline

kaydedilmiştir.

2 Kasım 1998 tarihinde, Hazine, başvuranın tapusunun iptal edilmesi ve tapunun ilk sahibi

adına yeniden tescil edilmesi talebiyle Beyoğlu Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıştır.

Hazine, sözkonusu taşınmazın, başvuran tarafından 1936 yılında verilen beyannamede

belirtilmediğini ve 2762 sayılı Kanunun geçici 7. maddesi uyarınca sözkonusu beyannamenin

vakfın statüsünü belirleyen “vakıf senedi” olarak kabul edildiğini savunmuştur. Hazine

başvuranın statüsünün başvurana sözkonusu taşınmazları edinme hakkı tanımadığını

belirtmektedir.

Mahkeme önünde, başvuran, tüzel kişilerin taşınmaz mal edinmeleri hakkına ilişkin 1912

sayılı Yasa’nın hükümlerine uygun olarak sözkonusu taşınmazı edindiğini ileri sürmüştür.

Başvuran, İstanbul Valiliği’nin başvuranı tüzel kişi olarak kabul ettiğine ve sözkonusu

taşınmazları edinme hakkı tanıdığına dikkat çekmiş, kazanılmış hakkının sorgulanmasına

itiraz etmiştir. Başvuran, Hazine tarafından 1936 beyannamelerine atfedilen statüye karşı

çıkmış ve özellikle sözkonusu beyannamelerin devlet tarafından istenmesnin tek nedeninin

vakıfların mal varlığı ve gelirlerini tespit etmek olduğunu ileri sürmüştür. Son olarak,

başvuran, gayrımülk edinme hakkına sahip olduğunu gösteren vakıf senedini sunmuştur.

9 Mayıs 2001 tarihli bir kararla, Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuranların 1905 tarihli

statülerine dayanarak, sözkonusu vakfın yoksul ve hastalara yardım etmek amacıyla

kurulduğunu ve hastane vakfı olarak nitelendirilmesi gerektiğini tespit etmiştir. Mahkeme,

özellikle, sözkonusu taşınmazın 1936 yılında başvuran tarafından sunulan beyannamede

belirtilmediği gerekçesi ile başvuranın tapusunu iptal etmiş ve sözkonusu taşınmazın ilk

sahibi adına yeniden tescil edilmesine karar vermiştir.

2

13 Kasım 2001 tarihli bir kararla, Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

11 Şubat 2002 tarihinde, Yargıtay, karar düzeltme talebini reddetmiştir.

Böylece, başvuranın tapusu tapu kaydından silinmiş ve sözkonusu taşınmaz bağışta bulunan

müteveffa Virkinya Basreisyan adına tescil edilmiştir.

26 Mart 2003 tarihinde, Vakıflar Genel Müdürlüğü, başvuranın 2002 yılında kabul edilen

yasal düzenlemelere dayanarak yaptığı bir başvuruyu reddetmiştir. Başvuran, sözkonusu

kararın ve ilgili yönetmeliklerin bazı fıkralarının iptali istemi ile Danıştay’a başvuruda

bulunmuştur. Buna karşın, 25 Ekim 2005 tarihli layihasında başvuran, Vakıflar Genel

Meclisi’nin taleplerini büyük ölçüde karşılamasından dolayı davasından feragat etmiştir.

Başvuranın davasından feragat etmesine dayanarak, 25 Ekim 2005 tarihinde, Danıştay,

davanın kapanmasına karar vermiştir.

Bu süre zarfında, Virkinya Basreisyan’ın mirasçıları, Beyoğlu Asliye Hukuk Mahkemesi’nde

izale-i şüyu davası açmışlardır. Beyoğlu Asliye Hukuk Mahkemesi, 21 Temmuz 2005

tarihinde, açık artırma usulü ile sözkonusu daireyi satmıştır. 22 Ocak 2007 tarihinde,

sözkonusu taşınmaz, H.D. Erseven’e 771.000 YTL’ye [yaklaşık 426.000 Euro’ya] satılmıştır.

HUKUK

I. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümete göre, Danıştay’daki iptal davasından feragat etmesiyle, ileri sürülen AİHS

ihlalinden dolayı başvuranın mağdur sıfatı ortadan kalkmıştır. Aynı gerekçeden ötürü,

Hükümet, AİHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği gibi başvuranın iç hukuk yollarını

tüketmediğini de savunmaktadır.

Başvuran, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır ve Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün gayrımülk

edinmesine ve tasarrufunda olan taşınmazları da tescil etmesine izin vermesi nedeniyle iptal

davasından feragat ettiğini dile getirmektedir. Başvuran, sözkonusu başvurunun konusunun,

yargı kararıyla bağışta bulunan kişinin mirasçılarına devredilen bir taşınmaza ilişkin olan bu

davayı kapsamadığını sözlerine eklemektedir. Ayrıca başvuran, 4771 ve 4778 sayılı yasalarla

yapılan düzenlemelerin, üçüncü şahıslara geçen taşınmazların iadesine ilişkin olarak yeni bir

başvuru yolu sunan hükümler içermediğini belirtmektedir.

Başvuranın mağdur sıfatına ilişkin olarak, AİHM, ilke olarak, başvuran lehindeki karar ya da

tedbirin sadece ulusal makamlar alenen ya da esastan AİHS’nin ihlalini kabul edip telafi ettiği

sürece “mağdur” sıfatını ortadan kaldırmak için yeterli olduğunu hatırlatmaktadır (Bkz;

örneğin, Amuur-Fransa, 25 Haziran 1996 tarihli karar; Dalban-Romanya, başvuru no:

28114/95; Bordovski-Rusya, başvuru no: 49461/99, 8 Şubat 2005). AİHM, iç hukuk yollarının

tüketilmesi hususunu genellikle kendisine başvuru yapıldığı tarihi dikkate alarak

değerlendirdiğini hatırlatır. Bununla birlikte, bu kural her davaya özgü özel koşullarla haklı

gösterilebilecek istisnalar taşımaktadır (Baumann-Fransa, başvuru no: 33592/96, 22 Mayıs

2001; Brusco-İtalya, başvuru no: 69789/01).

Mevcut davada, AİHM, işbu dava ile Hükümet’in yukarıda aktardığı dava arasında doğrudan

hiçbir bağ görememektedir. AİHM, 2002 ve 2003 yıllarında kabul edilen yasal

3

düzenlemelerin başvurana taşınmazının iadesi ya da böyle bir iade yapılmadığı takdirde

tazminat talebinde bulunma imkanı tanımadığını belirtmektedir. Sonuç olarak, özellikle

yönetmeliklerdeki bazı fıkraların iptal edilmesi amacı taşıyan idari uyuşmazlık hakkındaki

başvurusundan başvuranın feragat etmesinin başvuranın mağdur sıfatına etkisi olmamıştır.

Ayrıca, hiçbir şey, başvuranın, AİHM’ye başvuruda bulunmadan önce iç hukuktaki farklı

başvuru yollarını gerektiği gibi kullanmadığını düşünmeye sevk etmemektedir.

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

II. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

Başvuran, Vakıflarla ilgili düzenlemenin ve ulusal mahkemelerin yorumunun 1 No’lu Ek

Protokol’ün 1. maddesi bağlamında mallara saygı hakkını ihlal ettiğini ileri sürmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.

Başvuranın mülkiyeti kazanmasından kırk yıl sonra tapu kaydının tapu sicilinden

silinmesinin, ilgili kişiyi halihazırdaki malından yoksun bırakmaya sebebiyet verdiği ve 1

No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca mülkiyetten

“yoksun bırakma” olarak değerlendirileceği hususunda bir şüphesi yoktur (Fener Rum Erkek

Lisesi Vakfı).

AİHM, Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı kararında, dini azınlıklara ait vakıflar tarafından 1936

yılında verilen beyannamelerin, bu vakıfların “vakıf senedi” yerine geçtiğine ilişkin 1974

tarihli içtihadın uygulanmasının “öngörülebilirlik” gereği ile bağdaşmadığı kanaatinde

olduğunu belirttiğini hatırlatır. AİHM sonuç itibariyle, ediniminden on altı ve yirmi iki yıl

geçtikten sonra kabul edilen bir içtihadın uygulanması nedeniyle taşınmazların tapu

senetlerinin iptal edilmesinin meşruiyet ilkesi ile bağdaşmadığı ve başvuranın mülkiyet

hakkına yönelik bir ihlal oluşturduğu neticesine varmıştır.

1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine ilişkin olarak ise, AİHM, ediniminden kırk yıl sonra

başvuranın tapusunun iptaline yol açan aynı içtihadın uygulanması sözkonusu olduğundan

işbu davada da benzer bir sonuca ulaşmaktadır.

Sonuç olarak, işbu davayı incelemesinin ardından AİHM, bu davada farklı bir sonuca ulaşmak

için Hükümetin ikna edici hiçbir delil ve tespit sunmadığı kanısına varmaktadır. Bu durumda

AİHM 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği kanaatindedir.

III. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİ İLE BİRLİKTE AİHS’NİN 14.

MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Aynı olaylar temelinde, başvuran, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ile birlikte AİHS’nin

14. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

Başvuran ayrıca, Yargıtay tarafından kabul edilen 1974 içtihadının esasen hukuksal güvence

ilkesi ile bağdaşmadığı kanaatindedir. Bu bağlamda başvuran, AİHS’nin 6. maddesine atıfta

bulunmaktadır.

4

1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında yürüttüğü muhakemeyi göz önünde

bulunduran AİHM, sözkonusu şikayetleri ayrıca incelemeye gerek olmadığı kanaatindedir

(Bkz, mutatis, mutandis, Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı).

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, maruz kaldığı zararlar için, 22 Ocak 2007 tarihinde dairenin satıldığı fiyata tekabül

eden 426.000 Euro değerinde tazminat talebinde bulunmaktadır. Başvuran, üçüncü bir şahısa

satılmasından dolayı dava konusu dairenin kendine iadesinin ve kendisi adına tescil

edilmesinin mümkün olmadığı kanaatindedir.

Hükümet, sözkonusu iddialara karşı çıkmaktadır. Ayrıca Hükümet, taşınmazın mezkur

değerine itiraz etmekte ve İstanbul Valiliği nezdinde Milli Emlak Genel Müdürlüğü’nde

görevli üç memurdan oluşan bir komisyonun 31 Mayıs 2007 tarihli kıymet takdirini

sunmaktadır. Sözkonusu komisyon, taşınmaz için 176.630 YTL [yaklaşık 98.000 Euro]

kıymet takdirinde bulunmuştur. Sözkonusu kıymet takdiri gayrımenkulün vergi değeri ile son

yıllardaki satış fiyatları karşılaştırılarak belirlenmiştir.

AİHM, başvuranın tapusunun iptal edilmesi nedeniyle, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin

ihlal edildiği sonucuna ulaştığını hatırlatmaktadır. Mevcut davaya benzer dava koşullarında,

AİHM, öncelikle, tapuların başvuran adına yeniden tescil edilmesine hükmetmiştir. Ancak

mevcut davada, başvuran adına tescil edilme imkanı bulunmadığından, AİHM, AİHS’nin 41.

maddesi uyarınca, sözkonusu taşınmazın güncel değerine tekabül eden bir miktarın başvurana

ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.

Sözkonusu miktarın belirlenmesinde, AİHM, tarafların takdirleri arasında açıkça büyük bir

fark olduğunu gözlemlemektedir. Başvuran için sözkonusu taşınmazın güncel değeri, 426.000

Euro’ya tekabül ederken, Ocak 2007 tarihli satış değerini göz önüne alan Hükümet ise

sözkonusu miktarın aşırı olduğuna hükmetmekte ve İstanbul Valiliği nezdinde bir komisyon

tarafından değerlendirilen kıymet takdirine atıfta bulunmaktadır.

AİHM’ye göre, sözkonusu fark, İstanbul Valiliği’ne bağlı oluşturulan komisyonun vergi

beyannameleri ile aynı mahalledeki satış fiyatlarını karşılaştırarak yaptığı hesaplama yöntemi

ile İstanbul’da 2007 yılının başından itibaren gayrimenkul piyasasındaki yüksek artıştan

kaynaklanmaktadır. Sonuç olarak, bölgedeki gayrimenkul piyasasına ilişkin sahip olduğu

bilgileri ve taraflarca sunulan unsurları göz önüne alan AİHM, taşınmazın güncel değerini

275.000 Euro olarak değerlendirmekte ve sözkonusu miktarın maddi tazminat olarak

başvurana ödenmesine hükmetmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran, avukatlık ücreti olarak 8.000 Euro talep etmektedir. Ancak başvuran iddialarına

ilişkin olarak hiçbir belge sunmamaktadır.

Hükümet, talebin belgelendirilmediğini belirterek sözkonusu miktara itiraz etmektedir.

AİHM, içtihadına göre bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir.

5

Mevcut davada yukarıda sözü edilen kriterleri ve başvuranın iddialarını belgelendirmemesini

göz önüne alarak AİHM, yargılama masraf ve giderlerine ilişkin talebi reddetmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ve AİHS’nin 6. maddesi ile birlikte AİHS’nin 14.

maddesi kapsamında yapılan şikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, her türlü vergiden

muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından başvurana 275.000 Euro (iki yüz yetmiş

beş bin Euro) maddi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 16 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

6