CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

YERLĐKAYA -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:10985/02 ve 10993/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

8 Nisan 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (10985/02 ve 10993/02) no’lu davanın nedeni

(T.C. vatandaꢀları) Arif Yerlikaya ve Sevil Yerlikaya’nın (Tekin) (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne 19 Kasım 2001 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini

güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca

yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla 1924 ve 1966 yılı doğumlulardır ve Đstanbul’da ikamet etmektedirler.

1985 yılında baꢀvuranların her biri, Đstanbul Büyükꢀehir Belediyesi’ne ait birer arsayı taksitle

satın almıꢀlardır. Büyükꢀehir Belediyesi de baꢀvuranlara geçici tapu tahsis belgesi vermiꢀtir.

13 Haziran 1996 tarihinde hisse bedellerinin tamamını ödeyen baꢀvuranlar, Đstanbul

Büyükꢀehir Belediyesi’nden tapularının verilmesi talebinde bulunmuꢀlardır. Bu talep zımnen

reddedilmiꢀtir. Bu durumda baꢀvuranlar, sözkonusu ret iꢀlemlerinin iptali ve yürütmenin

durdurulması talebiyle Đstanbul Đdare Mahkemesi’ne ayrı ayrı baꢀvurularda bulunmuꢀlardır.

18 Kasım 1996 tarihinde baꢀvuranların talebi üzerine mahkeme, yürütmenin durdurulmasına

karar vermiꢀtir.

Büyükꢀehir Belediyesi’nin tapuları vermeyi reddetme kararını dayandırdığı mevzuat

değiꢀikliğinin ihtilaflı hisseler için öngörülen bedellerinin tamamını ödeyen baꢀvuranların

durumuna uygulanamayacağı gerekçesiyle sırasıyla 27 Mart ve 16 Nisan 1997 tarihli

kararlarla Đdare Mahkemesi, dava konusu ret iꢀlemlerini iptal etmiꢀtir.

Büyükꢀehir Belediyesi’nin temyiz baꢀvurusu 25 Mayıs 1998 tarihinde Danıꢀtay tarafından

reddedilmiꢀtir. Tarafların karar düzeltme baꢀvurusunda bulunmamaları nedeniyle, Sevil

Yerlikaya ile ilgili karar nihai hale gelmiꢀtir.

17 Haziran 1999 tarihinde, Arif Yerlikaya ile ilgili karar hakkında Büyükꢀehir Belediyesi

tarafından yapılan karar düzeltme talebi Danıꢀtay tarafından reddedilmiꢀ ve karar nihai hale

gelmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, tapularının verilmesi için bir kez daha talepte bulunmuꢀlardır ancak bu talepleri

sonuçsuz kalmıꢀtır. Büyükꢀehir Belediyesi, 15 Aralık 1997 tarihinde durdurulan ꢀehircilik

planı uyarınca sözkonusu hisselerin spor kompleksi inꢀaatı içinde yer aldığını ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuranlara halen tapuları verilmemekte dolayısıyla da baꢀvuranlar, sözkonusu hisseler

üzerinde hiçbir hak iddia edememektedirler.

HUKUK

Baꢀvuranlar, tapularının verilmesine hükmeden nihai mahkeme kararlarının ulusal merciler

tarafından ifa edilmemesinden ꢀikayetçilerdir.

I. DAVALARIN BĐRLEꢁTĐRĐLMESĐ

Olaylar ve esasa iliꢀkin ortaya koydukları sorun bakımından davaların benzerliğini dikkate

alan AĐHM, iç tüzüğün 42/1 maddesi uyarınca davaların birleꢀtirilmesine kanaat

getirmektedir.

II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN

Hükümet’e göre, baꢀvuranlar, konuya iliꢀkin baꢀvurularını altı aylık süre içerisinde

sunmamıꢀlardır. Baꢀvuranların, 13 Temmuz 1999 (Arif Yerlikaya) ve 6 Temmuz 1998 (Sevil

Yerlikaya) tarihlerinde ellerine ulaꢀan Danıꢀtay kararlarını müteakip altı aylık süre içerisinde

AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀ olmaları gerekirdi. Oysa mevcut davada baꢀvurular, 19 Aralık

2001 tarihinde yani nihai kararların baꢀvuranlara tebliğ edilmesinden altı ay sonra

sunulmuꢀtur.

Ayrıca Hükümet, iç hukuk yolları tüketilmediği gerekçesiyle AĐHM’ye baꢀvuruları

reddetmesi çağrısında bulunmaktadır. Hükümet, baꢀvuranların, ulusal mahkemeler önünde

ꢀikayetlerini sunmadıklarını ve yargı kararlarının yerine getirilmemesi nedeniyle mağdur olan

kimselere tazminat ödenmesini öngören Đdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2577 sayılı

yasasının hükümleri uyarınca idare aleyhinde tazminat davası açmadıklarını belirtmektedir.

Baꢀvuranlar, sözkonusu argümanlara karꢀı çıkmaktadırlar. Baꢀvuranlar, iddia edilen ihlallerin,

yargı kararlarının yerine getirilmemesi ve mülkiyet haklarının tasarrufuna yönelik yapılan

müdahale ile ilgili olduğunu savunmaktadır. Baꢀvuranlara göre, halen devam eden bir durum

sözkonusu olduğunda yargı kararlarının yerine getirilmesini güvence altına alan etkili bir

baꢀvuru yolu bulunmamaktadır. Altı ay süresi, sözkonusu durumun sona ermesinden itibaren

iꢀlemeye baꢀlamaktadır.

AĐHM, önceki kararlarında benzer itirazları reddettiğini hatırlatmaktadır (Lemke-Türkiye,

baꢀvuru no: 17381/02, 5 Haziran 2007). AĐHM, önceden ulaꢀmıꢀ olduğu sonuçlardan baꢀka

bir sonuca ulaꢀmak için hiçbir gerekçe görememekte ve Hükümet’in altı ay kuralı ve iç hukuk

yollarının tüketilmediğine dair yapmıꢀ olduğu itirazları reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

III. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐ VE 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN

ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, tapularının verilmesine hükmeden nihai kararların ulusal makamlar tarafından

ifa edilmemesinden ꢀikayetçilerdir. Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 13. maddesi ile birlikte 6/1

maddesine ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

AĐHM, baꢀvuranlar tarafından dile getirilen olayların özellikle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ve 1

No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin kapsamına girdiği kanaatindedir.

Hükümet, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin yalnızca mevcut mallar için geçerli olduğu

ve mal edinme hakkını güvence altına almadığı gerekçesiyle bu maddenin mevcut davaya

uygulanamayacağını savunmuꢀtur.

AĐHM, 27 Mart ve 16 Nisan 1997 tarihli kararlarla, Büyükꢀehir Belediyesi tarafından

belirlenen yöntemlere uygun olarak baꢀvuranların ödemelerini yapmalarının ardından,

Belediye’nin, baꢀvuranlara tapularının verilmesinin reddine iliꢀkin iꢀlemlerinin iptal edilmesi

taraflar arasında ihtilaf konusu olmadığını hatırlatmaktadır. Ancak, sözkonusu kararlar halen

yerine getirilmemektedir.

Mevcut davada, baꢀvuranların taꢀınmazları üzerindeki mülkiyet hakkından istifade etme

meꢀru beklentisini ileri sürmelerine neden olan mamelek bir değer mevcuttur. Dolayısıyla

baꢀvuranlar, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında bir “mülk” sahibidirler (Bkz.

diğerleri arasından, Kopecky-Slovakya, baꢀvuru no: 44912/98, 28 Eylül 2004 ve Tacea-

Romanya, baꢀvuru no: 746/02, 29 Eylül 2005).

Baꢀvuranların, söz konusu nihai kararların yerine getirilmemesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1

maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği kapsamında yapmıꢀ

oldukları ꢀikayete iliꢀkin olarak ise AĐHM, özellikle de mevcut davadaki gibi, sözkonusu

kararın yerine getirilmesi yükümlülüğü idari bir makama ait olduğunda, makul süre içerisinde

yetkililerin nihai karara uygun hareket etmemelerinin AĐHS’nin 6/1 maddesinin ve 1 No’lu

Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlaline neden olabileceği kanaatine vardığını hatırlatmaktadır

(Bkz. örneğin, Bourdov-Rusya, baꢀvuru no: 59498/00; Romachov-Ukrayna, baꢀvuru no:

67534/01, 27 Temmuz 2004, Tacea-Romanya, sözü edilen Tunç-Türkiye, baꢀvuru no:

54040/00, 24 Mayıs 2005 ve Kuzu-Türkiye; baꢀvuru no: 13062/03, 17 Ocak 2006 ve

Sipchenko-Rusya, baꢀvuru no: 38368/04, 1 Mart 2007).

AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀtir ve Hükümet’in farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak

ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıꢀtır. AĐHM, idarenin baꢀvuranlara

tapularını vermediğini ve ulusal mahkemelerin de idarenin bu tutumlarını onaylamadığını

tespit etmektedir. 18 Kasım 1996 tarihinde, baꢀvuranların talebi üzerine mahkeme,

yürütmenin durdurulmasına karar vermiꢀtir. Bu ꢀekilde hareket ederek mahkeme ilk aꢀamada,

baꢀvuranlar lehine geçici bir tedbir almıꢀ ve idareden, esas hakkındaki kararı beklerken bu

karara uygun davranmasını istemiꢀtir. Ardından sırasıyla 27 Mart ve 16 Nisan 1997

tarihlerinde, mahkeme, esas hakkındaki kararını vermiꢀ ve idarenin tapuların verilmesinin

reddine iliꢀkin iꢀlemleri iptal etmiꢀtir. Sözkonusu nihai ve icrası kabil kararlar, Arif Yerlikaya

için 17 Haziran 1999 (Danıꢀtay’ın karar düzeltme baꢀvurusunu reddettiği tarih) tarihinden beri

ve Sevil Yerlikaya için 25 Mayıs 1998 tarihinden beri (karar düzeltme baꢀvurusu yapılmadığı

için nihai hale gelen Danıꢀtay kararı tarihi) yani sırasıyla sekiz ve dokuz yıldan fazla

zamandır halen yerine getirilmemiꢀtir. Sözkonusu ihmalkarlık, AĐHM’yi, geçen süre

boyunca, mevcut davada verilen nihai kararlara uygun hareket etme hususunda gerekli

tedbirleri almayan Türk yetkililerinin, AĐHS’nin 6/1 maddesi ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.

maddesinin hükümlerini manasız kıldığı yönünde düꢀünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak, sözkonusu hükümler ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

1. Maddi tazminat

Baꢀvuranlar, 300.000 Euro maddi tazminat talebinde bulunmaktadırlar.

Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, ihlal tespiti olan bir kararın, Savunmacı Devlet’e, ihlale son verme ve önceki haline

gelecek ꢀekilde ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırma yükümlülüğü getirdiğini hatırlatmaktadır

(Iatridis-Yunanistan, (adil tatmin), baꢀvuru no: 31107/96).

AĐHM, mevcut davada, baꢀvuranlar lehine verilen nihai yargı kararlarının ifa edilmemesi

nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği

tespitine ulaꢀtığını hatırlatmaktadır. Böylece, baꢀvuranlar, meꢀru olarak beklenti içine

girdikleri taꢀınmazlarının tapularından yoksun bırakılmıꢀtır. Sonuç olarak AĐHM, 13 Temmuz

1999 ve 6 Temmuz 1998 tarihlerinde nihai hale gelen kararlar uyarınca baꢀvuranların, halen

tapularını elde etme haklarının bulunduğu kanaatindedir. AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesinin

ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığında, ilke olarak en uygun telafi yolunun, baꢀvuran için,

sözkonusu hükmün gerekleri yerine getirilmiꢀ olsaydı baꢀvuranın içinde bulunacağı duruma

olabildiğince tekabül eden bir durum yaratmak olduğu kanaatindedir (Bkz, Basoukou-

Yunanistan, baꢀvuru no: 3028/03, 21 Nisan 2005; Ahmet Kılıç-Türkiye, baꢀvuru no: 38473/02,

25 Temmuz 2006; Sipchenko-Rusya; Piersack-Belçika, 26 Ekim 1984 tarihi karar; Gençel-

Türkiye, baꢀvuru no: 53431/99, 23 Ekim 2003). AĐHM, ihlal tespitlerini göz önüne alarak,

sözkonusu ilkenin mevcut davaya da uygulanabileceği kanaatindedir. AĐHM, Savunmacı

Devlet’in, gerekli tedbirleri alarak, sırasıyla 27 Mart ve 16 Nisan 1997 tarihli Đstanbul Đdare

Mahkemesi’nin kararlarının (kararlar, sırasıyla 17 Haziran 1999 ve 25 Mayıs 1998

tarihlerinde nihai hale gelmiꢀlerdir) idare tarafından tam olarak ifa edilmesini sağlaması

gerektiği kanaatindedir.

2. Manevi tazminat

Baꢀvuranlar, ayrıca manevi tazminat talebinde de bulunmaktadırlar. Baꢀvuranlar, manevi

tazminat miktarını AĐHM’nin takdirine bırakmaktadırlar.

Hükümet, hiçbir hukuki mesnedi bulunmadığı gerekçesiyle bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

Hakkaniyete uygun olarak, AĐHM, baꢀvuranların her birine 3.000 Euro manevi tazminat

ödenmesine karar vermektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları masraf ve harcamalar

için 10.390 Euro talep etmektedirler. Baꢀvuranlar, davalarının hazırlanmasının 21 saatlik bir

çalıꢀma gerektirdiğini belirtmekte ve davalarının sunum masrafı olarak 10.000 Euro talep

etmektedirler. Telefon, faks, yazıꢀma, kırtasiye ve çeviri masrafları gibi genel masraflara

iliꢀkin olarak ise baꢀvuranlar 390 Euro talep etmekte ve yapmıꢀ oldukları bu harcamaları,

makbuzların bir nüshası ile desteklemektedirler.

Hükümet, hiçbir hukuki mesnedi bulunmadığı gerekçesiyle bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alarak, AĐHM, tüm yargılama masraf ve giderleri için

baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 2.000 Euro verilmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE;

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;

2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesi ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde

Savunmacı Devlet tarafından, gerekli tedbirleri alarak, sırasıyla 27 Mart ve 16 Nisan

1997 tarihli Đstanbul Đdare Mahkemesi’nin kararlarının ( kararlar, sırasıyla 17 Haziran

1999 ve 25 Mayıs 1998 tarihlerinde nihai hale gelmiꢀlerdir) idare tarafından ifa

edilmesinin sağlanmasına;

b) Savunmacı Devlet tarafından, yine aynı üç aylık süre içerisinde, ödeme tarihindeki

döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirasına çevrilmek suretiyle;

i. baꢀvuranların her birine, 3.000 Euro (üç bin Euro) manevi tazminat ödenmesine;

ii. baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak yargılama masraf ve giderleri için 2.000 (iki bin) Euro

ödenmesine;

iii. sözkonusu miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

c) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 8 Nisan 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.