C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

YEꢀĐLKAYA - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 59780/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

8 Aralık 2009

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (59780/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni

T.C. vatandaꢀı Ali Rıza Yeꢀilkaya’nın (baꢀvuran) 8 Mayıs 2000 tarihinde Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca

yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından

M. A. Kırdök tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1972 doğumludur. Baꢀvuran mevcut baꢀvurunun yapıldığı sırada Sivas Cezaevi’nde

hükümlü bulunmaktaydı.

30 Eylül 1997 tarihinde bir ihbarı değerlendiren polis yürüttüğü operasyonda baꢀvuranın eski

çalıꢀanı olan M.A. Edirne otoyolunda Kocaeli Đl Jandarma Komutanlığı tarafından

yakalanmıꢀtır. Polisler M.A.’nın otomobilinde 4,25 kg eroin ele geçirmiꢀtir. M.A. baꢀvuranı

ve kayınbiraderi F.A.’yı ihbar etmiꢀ ve arabasındaki eroini onların sakladıklarını ileri

sürmüꢀtür. Aynı gün F.A. ve diğer iki suç ortağı yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır. Türkiye’yi

terk eden baꢀvuran bir daha bulunamamıꢀtır.

Kocaeli Emniyet Müdürlüğü 1 Ekim 1997 tarihinde Interpol’e baꢀvuranın da aralarında

bulunduğu ve uyuꢀturucu trafiğine katılan kiꢀiler hakkında soruꢀturma baꢀlatıldığını

bildirmiꢀtir.

M.A. ve F.A. 2 Ekim 1997 tarihinde polise vermiꢀ oldukları ifadelerinde olayın baꢀvuran

tarafından organize edildiğini, kendi rızaları dıꢀında bu iꢀe karıꢀtıklarını iddia etmiꢀtir. Bu

bağlamda özellikle F.A. sözkonusu uyuꢀturucunun satın alınmasına iliꢀkin bilgiler vermiꢀ ve

uyuꢀturucu dağıtıcısının M.ꢁ. olduğunu ve aynı ꢀekilde firari olduğuna dair ayrıntılar

vermiꢀtir.

Sanıklar 4 Ekim 1997 tarihinde Kocaeli Sulh Hakimi önüne çıkarılmıꢀlar, hakim

tutuklanmalarına karar vermiꢀtir. Hakim ayrıca baꢀvuran hakkında ihzar müzekkeresi

çıkarılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır. 31 Ekim 1997 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi

(DGM) Cumhuriyet Savcısı TCK’nın 403. maddesine istinaden M.A., F.A. ve M.ꢁ.’yi örgütlü

bir ꢀekilde uyuꢀturucu trafiğini yürütmekle itham etmiꢀtir. Baꢀvuranın Almanya’da

bulunduğunun tespit edilmesi üzerine Đstanbul DGM baꢀkanı 19 ꢁubat 1998 tarihinde

baꢀvurana isnat edilen suçları belirterek suçlunun iadesini talep etmiꢀtir. Mahkeme iade

talebine ek olarak, diğerlerinin yanı sıra iddianameyi, baꢀvuran hakkında çıkarılan ihzar

müzekkeresini, fotoğrafını, dijital parmak izlerini ve ayrıca adı geçenin Almancaya çevrilen

kimlik bilgilerini sunmuꢀtur.

17 Haziran 1998 tarihinde DGM, M.A. ve F.A.’yı haklarında yapılan suçlamalardan suçlu

bulmuꢀ ve adı geçenlerin her birini on iki yıl hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Bununla birlikte,

sanıkların davanın aydınlatılmasında ve diğer suç ortaklarının yakalanmasında yetkililerle

yapmıꢀ oldukları iꢀbirliğini dikkate alan Mahkeme hapis cezalarını altı yıla indirmiꢀtir. Esas

hakimleri ayrıca baꢀvuranın davasının baꢀka bir dosya numarası ile M.ꢁ.’nin davasına

birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran 27 Ocak 1999 tarihinde Marbourg’da (Almanya) Alman polisi tarafından

yakalanmıꢀtır.

Baꢀvuran 14 Haziran 1999 tarihinde Frankfurt’ta Türk yetkililerine teslim edilerek sınır dıꢀı

edilmiꢀtir. Baꢀvuran ertesi gün Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Narkotik ꢁubesinde gözaltına

alınmıꢀtır. Baꢀvuran aynı gün imzaladığı ifadesinde hakkında yapılan bütün suçlamaları

reddederek suç ortaklarının tek amacının ağır bir cezaya çarptırılmaktan kurtulmak olduğunu

öne sürmüꢀtür. Gözaltı tutanakları baꢀvuranın gözaltına alındığından ailesinin haberdar

edildiğini ortaya koymaktadır.

Baꢀvuran 15 Haziran 1999 tarihinde polis tarafından yurtdıꢀına uyuꢀturucu trafiği düzenleme

konusunda dinlenmiꢀ, burada hakkında yapılan suçlamaları inkar etmiꢀtir.

Baꢀvuranın 16 Haziran 1999 tarihinde hakkında yapılan suçlamaları kabul eden tutanağı

imzalamasını ve uyuꢀturucu trafiğini yürütmek ithamıyla ihzar müzekkeresinin çıkarılmasını

müteakip DGM yetkili hakimi baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir. Hakim talep etmesi

halinde ailesinin tutukluluk kararı hakkında bilgilendirilebileceğini ifade etmiꢀtir.

23 Haziran 1999 tarihli duruꢀmada baꢀvuran uyuꢀturucu trafiğine karıꢀmadığını ve suçsuz

olduğunu ileri sürmüꢀ, gözaltında vermiꢀ olduğu ifadesini teyit etmiꢀtir. Dosyadaki çeꢀitli

tutanakların, sağlık raporunun okunmasından olaylarla hiçbir bağlantısının olmadığını öne

sürmüꢀtür. DGM baꢀvuranın yokluğunda iꢀlenen diğer eylemleri, sanık ifadelerini ve diğer

suç ortağı sanıkların savunmalarını da incelemiꢀtir. Baꢀvuran hakkında elde edilen bütün

kanıtlara karꢀı çıkmıꢀtır. DGM dava dosyasına bütün kanıt unsurlarını, diğer suç ortağı

sanıkların delillerini ve ayrıca Yargıtay’ın kararını eklemiꢀ ve bunları baꢀvurana sözlü olarak

bildirmiꢀtir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 23 Haziran 1999 tarihli bir karar ile ele geçirilen eroin miktarını,

suçun meydana geliꢀ ꢀeklini ve baꢀvuranın M.E.ꢁ., M.A. ve F.A. ile birlikte uyuꢀturucu

trafiğini yürüten bir çeteyi organize etmelerini göz önünde bulundurarak tek bir duruꢀma

yapmıꢀ ve duruꢀmaya avukatının katılmadığı baꢀvuranı on yıl hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Baꢀvuran 28 Haziran 1999 tarihinde bu karara karꢀı temyize gitmiꢀ ve duruꢀma yapılmasını

talep etmiꢀtir.

18 Kasım 1999 tarihinde baꢀvuran Yargıtay önünde tamamlayıcı görüꢀünü sunmuꢀtur.

AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran özellikle gözaltında bir avukat yardımından

yararlanmadığını ve sahip olduğu hakların kendisine hatırlatılmadığını iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuran ayrıca esas hakimlerinin davayı inceleme yöntemine de itiraz etmiꢀtir.

18 Kasım 1999 tarihinde Yargıtay bir duruꢀma yapılmasının ardından ilk derece

mahkemesinin kararını bütün hükümleri ile onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 VE 3 C) MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran gözaltı sırasında avukat yardımı talebinin reddedildiğini, avukat bulundurma

hakkından yargı sürecinde bile haberdar edilmediğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran gözaltı

boyunca ailesi ya da avukatı ile görüꢀmesinin engellendiğini iddia etmektedir. AĐHM bu

ꢀikayetlerin AĐHS’nin 6/1 ve 3 c) maddesi bakımından incelenmesine karar vermektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabuledilemezlik itirazında bulunmakta,

bu bağlamda baꢀvuranın ulusal mahkemelerdeki yargılamalar esnasında hiçbir surette adli

yardım talebinde bulunmadığını savunmaktadır.

Baꢀvuran Hükümetin savına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM bu baꢀvuruda baꢀvuranın adli yardımdan değil, gözaltında avukat bulundurma

hakkından yararlanamadığını saptamaktadır (Bkz. Ciğerhun Öner-Türkiye kararı no: 33612/03,

20 Mayıs 2008). Bu nedenle AĐHM, Hükümetin itirazını reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esasa dair

Hükümet baꢀvuranın kendisini bizzat temsil edebileceğini savunmaktadır. Hükümete göre 28

Ocak 1999 tarihinde Almanya’da yakalanan baꢀvuran o tarihte hakkında yapılan suçlamalardan

haberdar edilmiꢀtir. Hükümet baꢀvuranın ne hakim ne de ilk derece mahkemesi önünde avukat

yardımından yararlanma talebinde bulunmadığını savunmaktadır.

Baꢀvuran Hükümetin argümanlarına karꢀı çıkmakta ve iddialarını yinelemektedir.

AĐHM, gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanılmadığı ꢀikayetine iliꢀkin daha önce

de baꢀvuranın öne sürdüğüne benzer ꢀikayetin dile getirildiğini ve gözaltı sırasında avukat

bulundurma hakkından yararlanılmaması nedeniyle AĐHS’nin 6/3 c) maddesinin ihlal edildiği

sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. sözü edilen Salduz-Türkiye ve Đzzet Özcan-Türkiye kararı

no: 10324/05, 28 Temmuz 2009 kararı). Mevcut baꢀvuruyu Salduz kararında benimsenen

prensipler ıꢀığında inceleyen AĐHM, Hükümetin bu davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını

sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığına kanaat getirmektedir.

Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 c) maddesinin ihlal edildiği

sonucuna varmaktadır.

II. YARGILAMANIN HAKKANĐYETE UYGUN GERÇEKLEꢀMEDĐĞĐNE ĐLĐꢀKĐN

ÖNE SÜRÜLEN DĐĞER ꢀĐKAYETLER HAKKINDA

Baꢀvuran suç ortağı sanıklar ile birlikte hakkında sürdürülen ceza davasından haberdar

edilmemesi, savunmasını hazırlaması için gerekli imkâna sahip olmaması ve suç ortağı

sanıklarını sorgulayamaması ve mahkumiyetini oluꢀturan kanıt unsurlarından yararlanamaması

çerçevesinde yargılamanın hakkaniyete uygun gerçeklemediğinden yakınmaktadır. Baꢀvuran

bu bağlamda AĐHS’nin 6/1 ve 3 b) maddesini öne sürmektedir. AĐHM bu ꢀikayetlerin

AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca incelenmesine karar vermektedir.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmakta, Cumhuriyet Savcısının baꢀvuran ve suç ortağı sanıklar

hakkındaki ceza davasını 31 Ekim 1997 tarihinde açtığını ifade etmektedir. Daha sonra

baꢀvuranın Almanya’da olduğunu tespit eden Devlet Güvenlik Mahkemesi 19 ꢁubat 1998

tarihinde Đnterpol aracılığıyla baꢀvuran hakkında tevkif müzekkeresi çıkarmıꢀtır. Hükümet ekte

bu müzekkereyle birlikte, iddianamenin, baꢀvuran hakkında çıkarılan ihzar müzekkeresinin, adı

geçenin fotoğrafının, dijital parmak izlerinin ve Almancadan tercüme edilen kimlik kartının bir

örneğinin yer aldığını ve DGM’nin baꢀvuranın tüm bu kanıt unsurları ve suç ortağı sanıkların

ifadeleri konusunda bilgilendirildiğini belirtmektedir. Baꢀvuran hakim tarafından sorgulanmıꢀ

ve savunmasını yalnız hazırlamıꢀtır. Hükümet bu noktada ulusal mahkemelerin lehteki ve

aleyhteki delilleri aynı koꢀullarda değerlendirdiğini dile getirerek bu bağlamda, baꢀvuranın

ꢀikayetlerinin esas olarak yargılamanın sonucuna yönelik olduğunu savunmaktadır. Ulusal

mahkemeler ulusal hukuk mevzuatı gereğince olayları ve delil unsurlarını incelemiꢀtir.

AĐHM bu ꢀikayetlerin yukarıda incelediği ꢀikayet ile ilintili olduğunu ve dolayısıyla

kabuledilebilir ilan edilmesi gerektiğini hatırlatır.

AĐHM AĐHS’nin 6/1 ve 3 c) maddesine iliꢀkin yaptığı tespit ıꢀığında, AĐHS’nin 6. maddesi

gereğince ulusal mahkemedeki yargılamada savunma haklarına riayet edilmesine dair temel

sorunu ortaya koyan benzer bir ꢀikayetin daha önce de dile getirildiğini kaydetmektedir. Sonuç

itibarıyla AĐHM, baꢀvurunun bu bölümünün ayrıca ele alınmasına yer olmadığı kanaatindedir

(Bkz. diğerleri arasında, Kamil Uzun-Türkiye kararı, no: 37410/97, 10 Mayıs 2007).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran uğradığı zarar için 30.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu meblağa karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM baꢀvurana manevi tazminat baꢀlığı altında 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığında, ilke olarak en uygun

telafi yolunun, baꢀvuran için, sözkonusu hükmün gerekleri yerine getirilmiꢀ olsaydı

baꢀvuranın içinde bulunacağı duruma olabildiğince tekabül eden bir durum yaratmak olduğu

kanaatindedir (Bkz. sözü edilen Salduz kararı). AĐHM bu ilkenin bu baꢀvuruya

uygulanabileceği görüꢀündedir. AĐHM sonuç itibarıyla en uygun telafi yönteminin

baꢀvuranın, talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1 maddesindeki gereklilikleri karꢀılayacak

ꢀekilde yeniden yargılanması olacağı kanısındadır.

Baꢀvuran kırtasiye, iletiꢀim ve posta giderleri için 400 TL talep etmekte, bu yönde herhangi bir

belge sunmamaktadır. Baꢀvuran AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri

için 6.600¹TL talep etmekte, bu talebini destekler mahiyette temsil giderini gösteren bir

makbuzu sunmaktadır; buna göre baꢀvurunun hazırlanması için 20 saat (baꢀvuran ile görüꢀme,

dosyanın hazırlanması, içtihadın araꢀtırılması) ve Hükümetin görüꢀlerine karꢀılık yazılı

görüꢀlerin hazırlanması için 10 saatlik bir çalıꢀma yapılmıꢀtır. Baꢀvuran ayrıca Đstanbul

Barosunun avukatlık ücret tarifesinin uygulanmasını istemiꢀtir.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

¹Yaklaꢀık 4.017 Euro

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve sözü edilen kıstaslar

ıꢀığında baꢀvurana AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama giderleri için 2.000 Euro

ödenmesini uygun görmektedir.

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini kaydetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢀvuranın gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanamaması dolayısıyla

AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 c) maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6. maddesi hakkındaki diğer ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 1.000 (bin ) Euro

manevi tazminat ve yargılama giderleri için 2.000 (iki bin) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 8 Aralık 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.