C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

YEꢀĐLMEN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 41481/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

16 ꢀubat 2010

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (41481/05) no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları ꢁabeddin Yeꢀilmen, Mehmet Çelik ve Gülseren Özdemir’in (baꢀvuranlar)

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 29 Ekim 2005 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel

Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından F. Karakaꢀ Doğan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1971, 1967 ve 1978 doğumlu olup halen Tekirdağ ve Gebze cezaevinde

hükümlü bulunmaktadır.

29 Kasım 1997 tarihinde baꢀvuranlar ꢁabeddin Yeꢀilmen ve Mehmet Çelik Đstanbul’da

yasadıꢀı silahlı bir örgüte karꢀı düzenlenen operasyon kapsamında tutuklanarak gözaltına

alınmıꢀ, 5 Aralık 1997 tarihinde yetkili hakim kararı ile tutuklanmıꢀlardır. 25 Aralık 1997

tarihinde baꢀvuranlar yasadıꢀı silahlı bir örgütün mensubu olmak ve bu örgüt bünyesinde

ulusal toprak bütünlüğüne kasteden eylemlere katılmakla itham edilmiꢀlerdir ve haklarında

kamu davası açılmıꢀtır.

12 Ağustos 1998 tarihinde Gülseren Özdemir de Adana’da yakalanarak gözaltına alınmıꢀ ve

daha sonra Đstanbul’a nakledilmiꢀtir. Adı geçen 16 Ağustos 1998 tarihinde tutuklanmıꢀ ve

sözü edilen eylemleri düzenlemekle itham edilerek hakkında kamu davası açılmıꢀtır.

10 Kasım 1998 tarihinde esas hakimleri iki davanın birleꢀtirilmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

Yargılama sürecinde baꢀvuranlar birçok kez savunmalarını hazırlamak için ek süre talep etmiꢀ

ve kimi duruꢀmalara katılmamıꢀtır. 29 Mart 2007 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi

baꢀvuranları haklarında yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀ ve müebbet hapis cezasına

çarptırmıꢀtır. Dava dosyasında yer alan unsurlara göre sözü edilen ceza süreci mevcut bu

kararın alındığı tarihte Yargıtay’da halen devam etmekteydi.

Baꢀvuranların yakalanmalarından itibaren adli merciler serbest bırakılma taleplerini reddetmiꢀ

ve «isnat edilen suçun niteliği», «delillerin durumu», «dosyanın içeriği», «tutukluluk süresinin

uzunluğu», «öngörülen cezanın ciddiyeti» ve/veya «suçluluğun ciddiyetini belirtir emareler»

ıꢀığında düzenli olarak tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.

HUKUK

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA

AĐHS’nin 5/3, 4 ve 5. maddelerine atıfta bulunan baꢀvuranlar, tutukluluk süresinin

uzunluğundan ve bir yandan tutukluluk süresinin uzunluğuna itiraz edilebilecek baꢀvuru

yolunun bulunmayıꢀı, öte yandan kanundıꢀı tutukluluk kararına karꢀı tazminat elde etme

olanağının olmaması nedeniyle iç hukukta etkili baꢀvuru yollarının mevcut olmadığından

ꢀikayetçidir. Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerini öne sürerek haklarında açılan

davanın makul bir süre zarfında görülmediğinden ve ceza sürecinin uzunluğuna itiraz

edilebilecek baꢀvuru yollarının bulunmadığından yakınmaktadır.

Hükümet birçok açıdan iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazını yapmaktadır. Hükümet

öncelikle baꢀvuranların ꢀikayetlerini özü itibarıyla dahi ulusal mahkemeler nezdinde dile

getirmediklerini savunmakta, 2577 sayılı Đdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca idari

mahkemeler önünde tam yargı davası açmadıklarını ifade etmektedir. Tutukluluk süresinin

uzunluğu hakkındaki ꢀikayet ile ilgili Hükümet, baꢀvuranların tutukluluk kararına karꢀı

itirazda bulunmadıklarının altını çizmekte, yargılama sürecinin uzunluğu hakkındaki dava

sürecinin iç hukukta halen sürmesi dolayısıyla bunun erken yapılmıꢀ bir baꢀvuru olduğunu

belirtmektedir. AĐHS’nin 5/5 ve 13. maddelerine yönelik ꢀikayetlerle ilgili olarak Hükümet,

baꢀvuranların 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren yeni CMK’nın 141. ve 142. maddeleri

gereğince tazminat talebinde bulunmadıklarını dile getirmektedir.

AĐHM geçmiꢀte de buna benzer itirazların yapıldığını ve reddedildiğini anımsatır (Bkz.

Tendik vd.-Türkiye no: 23188/02, 22 Aralık 2005, Koꢀti vd.-Türkiye no: 74321/01, 3 Mayıs

2007, Bağrıyanık-Türkiye no: 43256/04, 5 Haziran 2007, sözü edilen Tunce vd. ve Erhun-

Türkiye no: 4818/03 ve 53842/07, 16 Haziran 2009). AĐHM mevcut baꢀvuruda daha önce

benimsenen bu kararların dıꢀına çıkılmasını gerektirecek istisnai herhangi bir durumun

olmadığını belirterek Hükümetin itirazlarını reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

II. ESASA DAĐR

A. AĐHS’nin 5/3, 4 ve 5. maddelerinin ihlal edildiği iddiası hakkında

Tutukluluk süresinin uzunluğu hakkındaki ꢀikayet ile ilgili olarak, Hükümet bilhassa isnat

edilen suçların niteliği, iꢀlenen suçların ciddiyeti, firar riski ve suçun tekrarı, adaletin tecellisi

önündeki engel ve kamu düzeninin korunması zorunluluğu gibi hususlar göz önünde

bulundurulduğunda baꢀvuranların tutukluluk süresinin aꢀırı olarak nitelendirilemeyeceğini

savunmaktadır.

Baꢀvuranlar Hükümetin savlarına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM mevcut bu kararın alındığı tarihte baꢀvuranlar ꢁabeddin Yeꢀilmen ve Mehmet Çelik’in

tutukluluk süresinin dokuz yıl dört ay ve baꢀvuran Gülseren Özdemir’in tutukluluk süresinin

ise sekiz yıl yedi aydan fazla olduğunu kaydetmektedir. AĐHM daha önce bu baꢀvurudakine

benzer kararları incelediğini ve AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını

hatırlatır (Bkz. diğer birçokları arasında Dereci-Türkiye, no: 77845/01, 24 Mayıs 2005 ve

Taciroğlu-Türkiye no: 25324/02, 2 ꢁubat 2006). Ulusal yetkili mercilerin bu davada karꢀı

karꢀıya bulundukları güçlükleri kabul eden AĐHM, yine de yerleꢀik içtihadı ıꢀığında aynı

sonuca varmaktadır. Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

Baꢀvuranların yargılamanın uzunluğu ve yasaya aykırı olduğu öne sürülen tutukluluk halinin

uzunluğuna karꢀı tazminat yollarının olmadığı ꢀikayetine iliꢀkin AĐHM, daha önce de benzer

sorunları ortaya koyan birçok baꢀvuruyu incelediğini ve AĐHS’nin 5/4 ve 5 maddelerinin ihlal

edildiği sonucuna vardığını anımsatır (Bkz. diğer birçokları arasında, sözü edilen Bağrıyanık,

Cahit Solmaz-Türkiye no: 34623/03, 14 Haziran 2007, Abdulkadir Aktaꢀ-Türkiye, no:

38851/02, 31 Ocak 2008, sözü edilen Tunce vd. ve Sağnak-Türkiye no: 45465/04, 13 Ekim

2009). Hükümetin mevcut davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir

tespit ve delil sunmadığına itibar eden AĐHM, sözü edilen kararlarda yer alan gerekçelere

dayalı olarak AĐHS’nin 5/4 ve 5. maddelerinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

B. AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerinin ihlal edildiği iddiası hakkında

Yargılamanın uzunluğu hakkındaki ꢀikayete dair Hükümet baꢀvuranların itham edildikleri

suçlamaların niteliği, iꢀlenen suçların sayısı ve özellikle örgütlü olarak düzenlenen suçlara

karꢀı yürütülen davalardaki güçlükler dikkate alındığında sözkonusu yargılamanın

uzunluğunun makul olmadığının söylenemeyeceğini savunmaktadır. Hükümet ayrıca bir

yandan birçok kez savunmalarını hazırlamaları için ek süre talep etmeleri diğer yandan kimi

duruꢀmalara katılmamaları nedeniyle baꢀvuranların tutumunun yargı sürecinin uzamasına etki

ettiğini belirtmektedir. Hükümete göre mezkur sürecin gidiꢀatında ulusal mahkemelere

yüklenebilecek herhangi bir ihmalkarlık sözkonusu değildir.

Baꢀvuranlar Hükümetin savlarına itiraz etmektedir.

AĐHM dikkate alınması gereken dönemin baꢀvuranlar ꢁabeddin Yeꢀilmen ve Mehmet Çelik

için tutuklandıkları 29 Kasım 1997 ve baꢀvuran Gülseren Özdemir için 12 Ağustos 1998 tarihi

olduğunu saptamaktadır. Davanın ulusal mahkemeler nezdinde halen derdest olduğunu

kaydeden AĐHM, yargı sürecinin baꢀvuranlar ꢁabeddin Yeꢀilmen ve Mehmet Çelik için on iki

yıl iki ay ve baꢀvuran Gülseren Özdemir için on iki yıl beꢀ aydan fazla sürdüğünü hatırlatır.

AĐHM yargılama süresinin makul olup olmadığının davanın ꢀartları ıꢀığında ve özellikle de

davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranların ve ilgili mercilerin tutumu gibi, içtihadında yerleꢀmiꢀ

ölçütlere bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini gözlemlemektedir (Bkz. diğer birçokları

arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa kararı no: 25444/94).

AĐHM bütün yargı süresi boyunca baꢀvuranların tutukluluk hallerinin devam ettiğini

anımsatarak bu durumda yargı organlarının adaletin bir an evvel tecelli etmesi için davanın en

kısa zamanda sonuçlandırılması için özel bir ihtimam göstermeleri yükümlülüğünü ortaya

koyduğunu ifade etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Kalachnikov-Rusya no: 47095/99 ve

Gezici ve Đpek-Türkiye no: 71517/01, 10 Kasım 2005).

AĐHM, sözü edilen bu davaların örgütlü iꢀlenen suçları kapsadığını, belirli bir karmaꢀık

yapısının bulunduğunu, bilhassa sanık, tanık ve davacı sayısının ve sanıkların itham edildiği

suçlamaların fazla olduğunu ve dava dosyalarının hacimli olduğunu kabul etmektedir.

Bununla birlikte bütün bu unsurlar yargılamanın bir baꢀvuran açısından on iki yıl beꢀ ay ve

diğer iki baꢀvuran için on iki yıl iki aya dek uzamasını haklı çıkarmaya yetmemektedir.

Mahkemenin bu konudaki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında (Bkz. diğer birçokları arasında Pelissier

ve Sassi ve A. Yılmaz-Türkiye no: 10512/02, 22 Temmuz 2008) ve davanın koꢀullarında

AĐHM bahse konu yargılamaların uzunluğunun aꢀırı olduğuna ve AĐHS’nin 6/1 maddesinde

öngörülen «davanın makul bir süre zarfında görülmesi» zorunluluğunu karꢀılamadığına itibar

etmektedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

AĐHS’nin 13. maddesi hakkındaki ꢀikayet ile ilgili AĐHM daha önce de buna benzer bir

ꢀikayette dile getirdiği üzere Türk Hukuku’nun 13. madde uyarınca yargılama süreçlerinin

uzunluğuna karꢀı etkili bir baꢀvuru yolunu sunamadığını belirtmektedir (Bkz. Tendik vd.-

Türkiye kararı no: 23188/02, 22 Aralık 2005 ve sözü edilen Tunce vd.). AĐHM bu baꢀvuruda

farklı bir sonuca varılmasını gerektirecek bir durum görememektedir.

Mevcut baꢀvuruda AĐHM, baꢀvuranların davalarının AĐHS’nin 6/1 maddesi doğrultusunda

makul bir süre dahilinde görülmesi hakkına karꢀı iç hukukta etkili bir baꢀvuru yolunun

yokluğunda AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuranların her biri 3.000 Euro maddi tazminat ve 22.000 Euro manevi tazminat talep

etmektedir. Baꢀvuranlar ayrıca iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama

giderleri için toplam 12.000 Euro talep etmektedir. Bu taleplerini destekleyici belge

mahiyetinde avukatları ile avukatlık ücreti için her birinin 3.000 Euro ödemesi gerektiğini

belirtir sözleꢀmeyi sunmaktadır.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi zarar arasında bir illiyet bağı kuramamakta ve

bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın baꢀvuranlar ꢁabeddin Yeꢀilmen ve Mehmet Çelik’in

her birine 11.300 Euro ve baꢀvuran Gülseren Özdemir’e 10.450 Euro manevi tazminat

ödenmesini uygun görmektedir. Mahkemeye sunulan deliller ve sözü edilen kıstaslar ıꢀığında,

AĐHM baꢀvuranlara yargılama giderleri için toplam 2.000 Euro ödenmesini

kararlaꢀtırmaktadır.

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

Bununla birlikte, baꢀvuranlar hakkında yürütülen yargı süreçleri halen derdesttir, AĐHM

sonuç olarak en uygun telafi yolunun AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlaline son verecek ꢀekilde

adaletin iyi idaresinin gözetilerek mezkur davanın bir an evvel sonuçlanmasını sağlamak

olduğuna kanaat getirmektedir (Bkz. Yakıꢀan-Türkiye no: 11339/03, 6 Mart 2007).

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3, 4 ve 5. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Yargılama sürecinin uzunluğu nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından:

i. baꢀvuranlar ꢁabeddin Yeꢀilmen ve Mehmet Çelik’in her birine 11.300 (on bir bin üç yüz)

Euro manevi tazminat ödenmesine;

ii. baꢀvuran Gülseren Özdemir’e 10.450 (on bin dört yüz elli) Euro manevi tazminat

ödenmesine;

iii. yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuranlara ortaklaꢀa 2.000 (iki bin) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 16 ꢁubat 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.