COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ D A ĐRE

YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE DAVASI

(B a ꢀvuru no. 15649/05)

KARAR

STRAZBURG

23 ꢀubat 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 15649/05 no’lu davanın nedeni Bahar Yeꢁilyurt

adlı T.C. vatandaꢁının (“baꢁvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 27 Nisan

2005 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢁkin Sözleꢁme’nin

(“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢁ olduğu baꢁvurudur.

Baꢁvuran, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından M. S. Talay tarafından

temsil edilmiꢁtir.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Baꢁvuran 1978 doğumludur ve Batman’da yaꢁamaktadır. Yasadıꢁı örgüt üyesi olduğu

ꢁüphesiyle 12 Ekim 1995 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢀubesi

polisleri tarafından yakalanarak gözaltına alınmıꢁtır. 25 Ekim 1995 tarihinde Đstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nde bir sorgu hakimi önüne çıkarılmıꢁ, hakim baꢁvuranın

tutuklanmasına karar vermiꢁtir.

29 Kasım 1995 tarihinde Đstanbul DGM görevsizlik kararı vermiꢁ ve dava dosyasını

Diyarbakır DGM’ye göndermiꢁtir. 29 Aralık 1995 tarihinde Diyarbakır DGM savcısı

hazırladığı iddianamede baꢁvuranı yasadıꢁı silahlı örgüt üyesi olmak ve devletin Anayasal

düzenini bozmaya yönelik faaliyette bulunmakla suçlayarak TCK’nın 125. maddesi uyarınca

cezalandırılmasını talep etmiꢁtir.

Yargılama Diyarbakır DGM önünde baꢁlamıꢁ, mahkeme suçun niteliği ve delillerin

durumunu gerekçe göstererek baꢁvuranın yargılanmasının tutuklu olarak devam etmesine

karar vermiꢁtir.

12 Haziran 2001 tarihinde baꢁvuran mahkemeye bir dilekçe göndererek gözaltı sırasında

kötü muameleye uğradığını iddia etmiꢁtir.

DGM’lerin kaldırılması yönündeki Anayasa değiꢁikliğini müteakip dava 7 Mayıs 2004

tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmeye baꢁlanmıꢁ, baꢁvuran 3 Kasım

2004 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢁtır.

26 Ocak 2005 tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi görevsizlik kararı vermiꢁ ve

baꢁvuranın olay tarihinde 18 yaꢁından küçük olması nedeniyle dava dosyasını Diyarbakır

Çocuk Mahkemesi’ne göndermiꢁtir.

Belirtilmeyen bir tarihte Diyarbakır Çocuk Mahkemesi de görevsizlik kararı vererek

dosyayı Batman Ağır Ceza Mahkemesi’ne göndermiꢁtir.

9 Mayıs 2005 tarihinde Batman Ağır Ceza Mahkemesi de görevsizlik kararı vermiꢁ ve

dosyayı, yetki ihtilafını çözmek üzere Yargıtay’a göndermiꢁ, Yargıtay 17 Ekim 2006 tarihinde

davanın Batman Ağır Ceza Mahkemesi tarafından görülmesine karar vermiꢁtir.

YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE KARARI

4 Aralık 2007 tarihinde Batman Ağır Ceza Mahkemesi baꢁvuranın atılı suçlardan

beraatine karar vermiꢁtir.

Baꢁvuran, davanın sonuçlanmasını takiben Midyat Ağır Ceza Mahkemesi’ne baꢁvurarak

466 sayılı yasa uyarınca maddi ve manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmuꢁtur. Midyat

Ağır Ceza Mahkemesi, 24 Nisan 2008 tarihinde baꢁvurana 11,881 YTL¹maddi, 10,000 YTL²

manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢁtir. Baꢁvuran davayı temyize götürmüꢁ olup

sözkonusu miktarları henüz almamıꢁtır. Dava halen Yargıtay’da derdesttir.

HUKUK

I. HÜKÜMETĐN ÖN ĐTĐRAZLARI

Hükümet, baꢁvuranın beraatini takiben 466 sayılı yasa uyarınca ulusal mahkemelere

baꢁvurarak maddi ve manevi tazminat kazanmıꢁ olması nedeniyle artık AĐHS'nin 5/3

maddesinin ihlali mağduru olarak kabul edilemeyeceğini savunmuꢁtur. Hükümet, ayrıca

AĐHM’den, baꢁvuranın 6/1 maddesine dayalı ꢁikâyetinin altı ay kuralına uyulmadığı

gerekçesiyle reddedilmesini talep etmiꢁtir. Bu bağlamda, AĐHM'ye baꢁvuru yaptığı tarihte

baꢁvuran hakkındaki ceza davasının devam ettiğini ifade etmiꢁtir.

AĐHM, ulusal mahkemenin 466 sayılı yasa uyarınca tazminata karar verirken

değerlendirmesini sadece beraat kararına dayalı olarak yaptığını ve bu değerlendirmenin

beraat kararının otomatik bir sonucu olup AĐHS'nin 5. maddesinin 1 ila 4. paragraflarının ihlal

edilip edilmediğinin tespitine yönelik olmadığını kaydeder (bkz. Elğay – Türkiye, no.

18992/03 ve Sinan Tanrıkulu vd. – Türkiye, no. 50086/99). Sonuç olarak baꢁvuran, yetkili

makamlardan tazminat alacak olmasına karꢁın, hâlâ AĐHS'nin 5/3 maddesinin ihlalinden

mağdur olduğunu iddia edebilir.

Hükümetin kalan itirazlarına iliꢁkin olarak AĐHM, yerleꢁmiꢁ içtihadına göre, yargılama

süresine iliꢁkin ꢁikâyetlerin tarafına ulusal yargılama sonuçlanmadan önce yapılabileceğini

hatırlatır (bkz. Mustafa Türkoğlu – Türkiye, no. 58922/00). Dolayısıyla Hükümetin itirazları

reddedilmelidir.

II. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, AĐHS'nin 5/3 maddesine dayanarak tutuklu yargılanma süresinden ꢁikâyetçi

olmuꢁtur.

AĐHM, baꢁvuranın tutukluluğunun yakalandığı tarih olan 12 Ekim 1995 tarihinde

baꢁlayıp tutuksuz yargılanmak üzere tahliye edildiği 3 Kasım 2004 tarihinde sona erdiğini

gözlemler. Dolayısıyla mevcut davada dikkate alınması gereken süre 9 yıldır. Bu süre

içerisinde ulusal mahkemeler baꢁvuranın tutukluluk durumunu “suçun niteliği ve delillerin

durumu dikkate alınarak” gibi değiꢁmeyen, kalıplaꢁmıꢁ ifadeler kullanarak sürekli uzatmıꢁtır.

AĐHM, somut baꢁvurudakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla

AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢁtir (bkz. Atıcı - Türkiye, no. 19735/02;

Solmaz – Türkiye, no. 27561/02; Dereci – Türkiye, no. 77845/01 ve Taciroğlu – Türkiye, no.

¹24 Nisan 2008 itibariyle 5,750 Euro’ya eꢁdeğer

²24 Nisan 2008 itibariyle 4,840 Euro’ya eꢁdeğer

YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE KARARI

25324/02). Tarafına sunulan tüm delilleri inceleyen AĐHM, somut davada farklı bir sonuca

ulaꢁmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı

kanaatindedir. Belirtilen hususlar ıꢁığında AĐHM, somut davada baꢁvuranın tutukluluk

süresinin AĐHS’nin 5/3 maddesine aykırı olduğunu, bu yüzden sözkonusu maddenin ihlal

edildiği görüꢁündedir.

III. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, yargılama süresinin AĐHS'nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre”

ꢁartına uymadığını öne sürmüꢁtür.

AĐHM, dikkate alınması gereken sürenin baꢁvuranın yakalandığı 12 Ekim 1995

tarihinde baꢁlayıp Batman Ağır Ceza Mahkemesi’nin 4 Aralık 2007 tarihinde verdiği beraat

kararı ile sona erdiğini gözlemler. Dolayısıyla süre tek aꢁamalı yargıda 12 yıl 1 aydır. AĐHM

yargılama süresinin uygunluğunun davanın ꢁartları ıꢁığında, özellikle de davanın karmaꢁıklığı

ile baꢁvuran ve ilgili mercilerin tutumu gibi, içtihadında yerleꢁmiꢁ ölçütler dikkate alınarak

değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz. birçok içtihadın yanı sıra Pélissier ve Sassi –

Fransa [BD], no. 25444/94).

AĐHM, somut baꢁvurudakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢁtir (bkz. Pélissier ve Sassi, yukarıda

anılan). Tarafına sunulan tüm delilleri inceleyen AĐHM, somut davada farklı bir sonuca

ulaꢁmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı

kanaatindedir. Konu ile ilgili içtihadını dikkate alarak somut davada yargılama süresinin aꢁırı

olduğu ve AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre” ꢁartına uymadığı görüꢁündedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢁtir.

IV. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, AĐHS'nin 3 ve 13. maddelerine dayanarak gözaltında kötü muameleye

uğradığını iddia etmiꢁtir. AĐHS'nin 6. maddesine dayalı olarak ise Diyarbakır DGM’nin

bağımsız ve tarafsızlığına itiraz etmiꢁ ve gözaltı sırasında tercüman sağlanmadığını öne

sürmüꢁtür.

Ne var ki tarafına sunulan delilleri inceleyen AĐHM, sözkonusu hükümlerin ihlal

edildiğini tespit etmemiꢁtir. Dolayısıyla baꢁvurunun bu kısmı açıkça dayanaktan yoksun

olması nedeniyle AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca kabuledilemez olarak

ilan edilmelidir.

V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Baꢁvuran 75,329 TL (yaklaꢁık 33,651 Euro) maddi, 75,000 TL (yaklaꢁık 33,505 Euro)

manevi tazminat talep etmiꢁtir. Yargılama masraf ve giderlerinin ödenmesi konusunda bir

talepte bulunmamıꢁtır. Hükümet taleplere itiraz etmiꢁtir.

Hükümet tespit edilen ihlallerle talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

kuramamaktadır; bu nedenle talebi reddeder. Ancak manevi zararlara karꢁılık olarak 13,000

Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE KARARI

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢁtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Tutukluluk süresi ve yargılama süresine iliꢁkin ꢁikâyetlerin kabuledilebilir, baꢁvurunun

kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) Savunmacı devletin baꢁvurana, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢁtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına

çevrilmek üzere:

(i) 13,000 (on üç bin) Euro manevi tazminat;

(ii) bu miktara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢁkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢁbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢁ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 23 ꢀubat 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.