C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
YILMAZ VE DURÇ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 57172/00)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
22 Aralık 2005  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup  
ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (57172/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke  
vatandaꢀları Hükmet Yılmaz ve Ali Durç’un (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne 29 Aralık 1999 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) Temel  
Đnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đzmir Barosu avukatlarından  
Mustafa Đꢀeri tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
Baꢀvuranlar, Hikmet Yılmaz ve Ali Durç T.C. vatandaꢀı olup sırasıyla 1967 ve 1974  
doğumludurlar. Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından sırasıyla 30 ve 25 yıl ağır hapis  
cezasına ve para cezalarına çarptırılmıꢀlardır. Baꢀvurunun yapıldığı sırada baꢀvuranlar Nazilli  
Cezaevi’nde tutuklu bulunmaktaydı.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA  
A. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tarafsızlığına, bağımsızlığına ve ayrıca yargılamanın  
adilliğine dair ꢀikayetler  
Baꢀvuranlar kendilerini yargılayıp mahkum eden Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin  
bünyesindeki askeri hakimin varlığı nedeniyle bağımsız ve tarafsız olmadığını  
belirtmektedirler.  
Baꢀvuranlar Yargıtay önündeki sürecin adil olmadığını dile getirmekte, bu yönde gözaltında  
bulundukları süre boyunca avukat bulundurma hakkından yararlanamadıklarını ve baskı  
altında vermiꢀ oldukları ifadelere dayalı olarak mahkum edildiklerini ileri sürmektedirler.  
Baꢀvuranlar ayrıca, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısının görüꢀünün kendilerine  
bildirilmediğinden ꢀikayetçi olmaktadırlar.  
Baꢀvuranlar bu çerçevede, AĐHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b) ve c) maddelerinin ihlal edildiğini öne  
sürmektedirler.  
Hükümet, iki açıdan itirazda bulunmaktadır. Đlk olarak, AĐHM’den iç hukuk yollarının  
tüketilmemesi nedeniyle AĐHS’nin 35. maddesi uyarınca baꢀvuruyu reddetmesini talep  
etmektedir. Hükümet bu bağlamda, baꢀvuranların 6 § 1. maddeye yönelik ꢀikayetlerini iç  
hukukta yargı mercileri önünde dile getirmediklerini savunmaktadır.  
AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin yapısıyla ilgili olarak, benzer itirazın daha önce  
(Özel-Türkiye, § 25) kararında reddedildiğini hatırlatmakta, mevcut davada bu gerekçeyi  
değiꢀtirecek hiçbir hususun bulunmadığını eklemektedir. Üstelik, iç hukukta geçse de  
Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısının görüꢀünün tebliğ edilmemesinde de aynı görüꢀ  
uygulanabilir.  
Yasal temsilci olmadan poliste alınan ifadelerin kullanılmasına iliꢀkin AĐHM, baꢀvuranların  
DGM önünde polisin elde ettiği ifadelere karꢀı çıkarak iç hukuk yollarını tükettiklerini  
gözlemlemektedir.  
2
Bu nedenle AĐHM, Hükümetin itirazını reddetmektedir.  
Hükümet ikinci olarak, altı ay kuralına iki bakımdan riayet edilmediğini hatırlatmaktadır.  
Hükümet öncelikle, DGM’nin bağımsız ve tarafsız olmadığına iliꢀkin ꢀikayetle ilgili iç  
hukuktaki kararın yine bu mahkeme tarafından alındığını savunmaktadır. Hükümet bu  
doğrultuda, olayların meydana geldiği dönemdeki iç hukuka göre ne DGM’nin ne de  
Yargıtay’ın Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yapısına dair görüꢀ bildirme yetkisine sahip  
olduğunu belirtmekte, baꢀvuranların iç hukuk yollarının yetersiz olduğuna kanaat getirdiği  
andan itibaren altı ay içerisinde yani Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin karar tarihi olan 15  
Aralık 1998 tarihinden itibaren baꢀvuruda bulunması gerektiği sonucunu çıkarmaktadır.  
Fakat, baꢀvuru 29 Aralık 1999 tarihinde yapılmıꢀtır. Hükümet bu sava dayalı olarak  
AĐHM’nin yerleꢀik içtihatına atıfta bulunmaktadır (Bkz. Kalan-Türkiye kararı, no: 73561/01,  
2 Ekim 2001).  
Hükümet ayrıca, gözaltında avukat bulunmamasının olayların meydana geldiği dönemdeki iç  
hukuktan ileri geldiğini savunmakta ve baꢀvuranların gözaltına alındıkları tarihten itibaren altı  
ay içinde baꢀvurularını yapabileceklerini kaydetmektedir.  
Yapılan itirazın ilk bölümü ile ilgili AĐHM, benzer itirazı Özdemir-Türkiye (no: 59659/00, §  
26, 6 ꢁubat 2003) kararında reddettiğini hatırlatmaktadır. Bu davada bu sonucu değiꢀtirecek  
hiçbir unsur yer almamaktadır.  
AĐHS’nin 6 § 3 b), c) maddesinde mağdur sıfatı nihai mahkumiyet kararından, ki Yargıtay  
kararı, itibaren oluꢀtuğuna göre yukarıda sözü edilen düꢀünce kıyasen itirazın ikinci bölümüne  
uygulanabilir.  
Bu nedenle AĐHM, Hükümetin itirazını reddetmektedir.  
AĐHM, mahkemenin yerleꢀik içtihatları ıꢀığında ve sunulan delillerin tamamını göz önünde  
bulundurarak, baꢀvuranların Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı,  
gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanılmaması nedeniyle yargılamanın  
hakkaniyete uygun gerçekleꢀmediği ve Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın görüꢀünün tebliğ  
edilmediği yönündeki ꢀikayetlerinin esastan incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir.  
Baꢀvurunun kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe tespit edilmemiꢀtir.  
B. Diğer ꢀikayetler  
Baꢀvuranlar AĐHS’nin 14. maddesine göndermede bulunarak, özellikle savunma haklarında  
ve DGM önündeki yargılama süreci boyunca umumi hukuka daha az elveriꢀli ceza rejiminde  
özel uygulamaya tabi tutulduğundan ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuranlar, yargı sürecinin  
uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 6 § 1. maddesini ileri sürmekte, ayrıca Türk  
yargısının ilgili tanıkların doğrudan sorgulanmasını öngörmemesi nedeniyle hakkaniyete  
uygun bir yargılamanın gerçekleꢀmediğinden yakınmaktadırlar.  
Mahkemeye sunulan delilleri ve öne sürülen iddiaları değerlendirmekle yetkili olduğu ölçüde  
inceleyen AĐHM, baꢀvuranların bu ꢀikayetlerinde hiçbir ihlal tespit etmemiꢀtir. ꢁikayetin bu  
bölümünün AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.  
3
II. ESAS HAKKINDA  
A. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında  
AĐHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların  
AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. söz edilen Özel  
kararı, §§ 33-34, ve Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, 6 ꢁubat §§ 35-36).  
AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, halihazır durumda farklı bir sonuca  
ulaꢀılmasını gerektirebilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmiꢀtir. AĐHM,  
“milli güvenliğe” iliꢀkin suçlardan DGM önüne çıkarılan baꢀvuranın, aralarında askeri  
hakimin de bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlaꢀılabileceğini,  
baꢀvuranın, DGM’nin davanın içeriğine yabancı değerlendirmelere yönlendirilmiꢀ olabileceği  
yönünde haklı bir endiꢀesi olabileceğini saptamıꢀtır. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve  
bağımsızlığı hakkında baꢀvuran tarafından duyulan ꢀüphelerin objektif olarak kanıtlandığı  
değerlendirilebilir (Incal –Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Derleme 1998-IV, s. 1573, §  
72 in fine).  
AĐHM, baꢀvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin AĐHS’nin 6 §  
1. maddesi uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taꢀımadığı sonucuna  
varmıꢀtır.  
2. Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki yargı sürecinin adilliği hakkında  
Hükümet bir ihlal olduğu tespitine karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, daha önce de benzer kararlarda dile getirdiği üzere bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan  
yoksun bir mahkemenin kendi yargısına tabi olan kiꢀilere her halükârda adil bir yargılamayı  
garanti edemeyeceği hükmüne varıldığını hatırlatmaktadır.  
Bu yöndeki bir ihlalin tespiti ıꢀığında, Mahkeme baꢀvuranın adil yargılanma hakkının ihlal  
edildiği ꢀikayetini ayrıca incelemeyi gerekli görmemektedir. (Bkz. diğerleri arasında sözü  
edilen Çıraklar-Türkiye kararı, 28 Ekim 1998, 1998-VII, s. 3074, §§ 44-45).  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI  
A. Maddi ve manevi tazminat  
Baꢀvuranlar maddi zarar için hiçbir miktar talep etmemektedirler. Manevi tazminat için H.  
Yılmaz 25.000 Euro, A.Durç 20.000 Euro talep etmektedir.  
Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, olayların mevcut koꢀulları dikkate alındığında, ihlal kararının tespitinin manevi  
tazminat için baꢀlı baꢀına yeterli olacağına itibar etmektedir (Bkz. sözü edilen Çıraklar kararı,  
s. 3074, § 49).  
B. Masraf ve harcamalar  
Baꢀvuranlar, iç hukukta ve AĐHM nezdinde yapmıꢀ oldukları yargı giderleri için 3.000 Euro  
talep etmektedirler.  
4
Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, sunulan deliller ve Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadı doğrultusunda  
hakkaniyete uygun olarak, baꢀvuranlara masraf ve harcamalar için toplam 1.000 Euro  
ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C. Gecikme Faizi  
Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı  
faiz oranının 3 puan fazlası uygulanacaktır.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığına, tarafsızlığına ve bu yargı makamı  
önündeki yargılamanın adil olmadığı yönelik ꢀikayetlerin kabuledilebilir olduğuna;  
2. Bunun dıꢀında kalan ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğuna;  
3. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğinde olmaması  
nedeniyle AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
4. AĐHS’nin 6. maddesine iliꢀkin diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;  
5. Mevcut kararın baꢀlı baꢀına manevi bir tazmini oluꢀturduğuna;  
6. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf  
tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin masraf ve harcamalara iliꢀkin baꢀvuranlara birlikte  
1.000 (bin) Euro ödemesine;  
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez  
Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin  
uygulanmasına;  
7. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.  
maddelerine uygun olarak 22 Aralık 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
5
6