CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

YILMAZ VE KILIÇ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 68514/01)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

17 Temmuz 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı

şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (68514/01) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaşı

Abdullah Yılmaz ve Erdem Kılıç’ın (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne

(AİHM) 15 Ağustos 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması

Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuranlar, AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarından A. Terece tarafından temsil

edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuranlar M. Yılmaz ve M. Kılıç sırasıyla 1978 ve 1977 doğumludurlar. Başvuranlar

olayların meydana geldiği dönemde HADEP Çiğli İlçe Teşkilatı üyesiydiler.

16 ve 18 Kasım 1998 tarihlerinde, yasadışı silahlı bir örgüt olan PKK’nın sabık lideri

Abdullah Öcalan’nın Roma’da yakalanmasını protesto etmek amacıyla İzmir’de iki protesto

gösterisi düzenlenmiştir. Göstericilerin büyük çoğunluğu HADEP üyelerinden oluşmaktaydı.

16 Kasım tarihinde Güzeltepe Mahallesi’nde bulunan bir futbol sahasında gerçekleştirilen

korsan gösteriydi. 18 Kasım’da Çiğli’de yapılan gösteri ise HADEP’e ait bir basın bildirisinin

okunması amacıyla düzenlenmişti. Sözkonusu gösterilerin her birine yaklaşık otuz kişi

katılmıştır.

A. Yılmaz 18 Aralık 1998 tarihinde gösterinin ardından kaçmaya çalışırken yakalanmıştır. E.

Kılıç ise 22 Kasım tarihinde yakalanmıştır. Başvuranlar İzmir İl Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı

ekiplerce yakalandıkları gün gözaltına alınmışlardır.

Başvuran Yılmaz polise verdiği ifadede, HADEP tarafından kendisine “Kürdistan gerçeği”nin

tarihi hakkında eğitim verildiğini, yasaların dışına çıkmadan, PKK ile HADEP arasındaki bağ

konusunda kamuoyunu bilinçlendirmek suretiyle bu gerçek hakkında bilgilendirmekle

görevlendirildiğini, üyesi olduğu HADEP Gençlik Komisyonu’nun Öcalan’ın Roma’da

yakalanması sebebiyle 16 ve 18 Kasım tarihlerinde iki gösteri düzenlemeyi kararlaştırdığını,

16 Kasım’da düzenlenen gösteri sırasında arkadaşı V.K.’nın bir cadde üzerinde ateş yaktığını,

amacının ülkenin Güneydoğusu’nda ezilen insanlarla dayanışma göstermek olduğunu beyan

etmiştir.

Başvuran Kılıç ise polise verdiği ifadede, daha önce yasadışı TKP/ML örgütüne üye olma

suçundan dolayı mahkum olduğunu ve hapis cezası çektiğini, serbest bırakıldıktan sonra

HADEP’le bağlantıya geçtiğini, bu partinin gençlik komisyonu başkanlığına seçildiğini, 16

Kasım 1998 tarihinde yapılan gösteriyi organize ettiğini ve o gün “Biji Apo, serok Apo, biji

PKK” gibi sloganlar attığını beyan etmiştir.

17 Aralık 1998 tarihli bir iddianameyle iki sivil bir askeri hakimden oluşan İzmir Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nde 16 ve/veya 18 Kasım 1998 tarihlerinde yapılan gösterileri

düzenledikleri ya da katıldıkları şüphesiyle aralarında başvuranın da bulunduğu on sekiz kişi

aleyhinde ceza davası açılmıştır.

2

Savcı iddianamesinde PKK tarafından işlenen Molotof Kokteyli atılması gibi yasaya aykırı

eylemlerden ve adıgeçen örgüt tarafından kullanılan yöntemlere atıfta bulunmuştur ki

bunların arasında HADEP bünyesindeki yapılanmalar da bulunmaktadır. Başvuran Yılmaz’a

ilişkin olarak savcı ilgilinin belirtilmeyen bir tarihte HADEP adına kurban derisi topladığını

kaydetmiştir.

Başvuran Kılıç’a ilişkin olarak ise savcı iddiannamesinde, ilgilinin daha önce silahlı bir çeteye

üye olma suçundan mahkum edilerek beş yıl hapis cezası aldığına yer vermiştir. Dava

olaylarına ilişkin olarak savcı, ilgilinin 16 Kasım 1998’de düzenlenen gösteriye katılması

hakkında başvuranın ve diğer sanıkların soruşturma sırasında verdikleri ifadelere atıfta

bulunmuştur.

A. Yılmaz 2 Şubat 1999 tarihli duruşmada özellikle 16 Kasım’daki gösteriye katıldığını

yalanlayarak polise verdiği beyanları inkâr etmiştir. Adı geçen ayrıca 18 Kasım tarihli

gösteriye Hadep’in basın bildirisini okumak amacıyla katıldığını belirterek yasadışı bir örgüte

destek olmak suçlamasını reddetmiştir. Başvuran 18 Kasım 1998 tarihli gösteri sırasında

«baskılar Hadep’i yıldıramaz» ve PKK ve Öcalan lehine atılan «başkan seninleyiz»

sloganlarını attığını kabul etmektedir.

E. Kılıç, 16 Kasım tarihli gösteriye katıldığını inkar etmiştir.

Diğer sanıklarla birlikte başvuranlar, ifadelerin içeriğinin yanı sıra soruşturma kapsamında

düzenlenen kimlik tespit tutanaklarına da karşı çıkmış, bu işlemlerin avukatları olmaksızın ve

baskı altında gerçekleşmesi dolayısıyla yasal olmadığını öne sürmüşlerdir.

Aynı duruşma esnasında başvuranların avukatı TCK’nın 169. maddesi gereğince silahlı bir

örgüte yardım ve yataklık suçlamasıyla bir davanın açılabilmesi için maddi veya manevi

yardımın varlığının tespitinin gerektiğini iddia etmiştir. Avukata göre dava konusu olaylar suç

olarak nitelendirilecekse ancak, propaganda suçu olarak tanımlanabilirler.

Savcı esas hakkındaki görüşünde başvuranlar aleyhinde delil olarak adı geçenlerin İstanbul’da

Hadep bünyesinde katıldıkları hizmet içi eğitimlere de yer vermiştir.

Başvuranların avukatı 6 Nisan 1999 tarihli yazılı savunmasında siyasi bir partinin yasal

çalışmalarının TCK’nın 169. maddesi gereğince delil unsuru olarak sayılmasına itiraz

etmiştir. Avukat mezkur bu eğitimlerin daha önce kovuşturma konusu olduklarını ve İstanbul

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin takipsizlik kararı ile sonuçlandığını eklemiştir.

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 11 Mayıs 1999 tarihli bir karar ile TCK’nın 169. ve

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 8. maddesinde yer alan suçlar kapsamında

başvuranları yasadışı bir örgüte yardım ve yataklık etme suçundan üç yıl dokuz ay hapis

cezasına çarptırmıştır. Mahkeme suçun tekrar ettiği gerekçesiyle E. Kılıç’ın cezasını üç yıl on

altı ay on beş gün olarak ağırlaştırmıştır.

DGM, karar gerekçesinde, başvuranların da aralarında yer aldığı on bir sanığın TCK’nın 169.

maddesi uyarınca yasadışı bir terör örgütü olan PKK’ya destek olduğuna, bu örgütün sesi gibi

hareket ettiklerine itibar etmiştir. DGM’ye göre başvuranlar terör örgütünün elebaşının

görüşlerini kamuoyuna olumlu yansıtarak onun eylemlerini bir anlamda kolaylaştırmışlardır.

DGM sözkonusu gösteriler sırasında toplanan kalabalığın atmış olduğu «Dişe diş, kana kan,

3

Öcalan seninleyiz, Apo Roma’da Türkiye komada, Biji PKK, Biji Apo!» sloganlarına yer

vermiştir.

Bütün sanıkların bu gösteriye katılımı tanık ifadelerine, yüzleştirmeye ve fotoğraflardan

kimlik tespitlerine dayanmaktadır. Gösteriye katıldıkları tespit edildiği halde, on sekiz

sanıktan yedisinin Öcalan’a destek olma ve yakalanmasını protesto etme niyetlerinin tespit

edilmemiş olması gerekçesiyle serbest bırakılmışlardır.

Başvuranlar 11 Mayıs 1999 tarihli bu kararı 7 Haziran 1999 tarihinde temyize götürmüşlerdir.

Yargıtay 25 Ocak 2000 tarihli bir karar ile ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır. Karar

DGM kaleminde 29 Şubat 2000 tarihinde dosyaya eklenmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİNE İLİŞKİN

Başvuranlar kendilerini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin, heyetinde askeri hakim

bulunması nedeniyle, adil bir yargılanma sağlayacak tarafsız ve bağımsız bir mahkeme

olmadığını iddia etmekte ve AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

1. İç hukuk yollarının tüketilmemesi hakkında

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle AİHM’yi bu şikayeti reddetmeye

davet etmektedir. Hükümet başvuranların bu şikayetlerini DGM önünde görülen davanın

hiçbir aşamasında dile getirmediklerine dikkat çekmektedir.

Başvuranlar Hükümetin bu savına itiraz etmektedirler.

AİHM aynı muhtevaya sahip itirazları daha önce verdiği kararlarda müteaddit defalar

reddettiğini anımsatır (bkz. sözgelimi Vural – Türkiye, no: 56007/00, prg. 20-22, 21 Aralık

2004). Bu yöndeki içtihadından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir durum tespit edemeyen

AİHM Hükümetin itirazını reddeder.

2. Altı ay süresi kuralına riayet edilmemesi hakkında

Hükümete göre AİHS’nin 35/1 maddesi anlamında nihai kararın DGM tarafından 11 Mayıs

1999 tarihinde verilen karardır ve başvuru bu tarihten bir yıl sonra yapıldığı cihetle sözkonusu

şikayet altı aylık süre içerisinde sunulmamıştır. Hükümet AİHM’den geç sunulduğu

gerekçesiyle bu şikayeti reddetmesini talep etmektedir.

Başvuranlar kendilerine tebliğ edilmeyen Yargıtay ilamının ilk derece mahkemesi kalemine

29 Şubat 2000 tarihinde konulduğunu ve bu tarihin kararın muhtevasından haberdar oldukları

tarih olduğunu ileri sürmektedirler.

AİHM Hükümetin ön itirazını daha evvel başka davalarda da incelediğini ve reddettiğini

tespit etmektedir (bkz., diğer birçokları arasında, Fehmi Koç – Türkiye, no: 71354/01, prg. 15-

4

17, 27 Mart 2007). Daha önce vardığı bu kanaatten ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel

durum tespit edemeyen AİHM bu itirazı reddeder.

AİHM içtihadından doğan kıstasların (bkz. özellikle Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim 1998) ve

elindeki unsurların ışığında bu şikayetin esastan incelenmesi gerektiğine hükmeder. AİHM

ayrıca bu şikayetin başka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit

etmektedir.

B. Esasa ilişkin

Mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları müteaddit defalar incelemiş

olan AİHM bu davalarda AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (bkz., Özel –

Türkiye, no: 42739/98, prg. 33-34, 7 Kasım 2002, ve Özdemir – Türkiye, no: 59659/00, prg.

35-36, 6 Şubat 2003).

Mevcut davayı incelemiş olan AİHM, Hükümet tarafından halihazırda başka türlü bir sonuca

varmasına imkan sağlayacak nitelikte bir olgu ya da argüman sunulmadığını

değerlendirmektedir. AİHM, haklarında TCK’da yasaklanan ve cezalandırılan suçlar isnat

edilen başvuranların, askeri yargıya mensup bir subayın da aralarında bulunduğu hâkimlerin

karşısına çıkmaktan endişe duymasının anlaşılır bir durum olduğu tespitini yapmaktadır. Bu

nedenle başvuranlar, mahkemenin amacına aykırı birtakım mülahazaların etkisinde

kalmasından kaygı duymakta haklıdırlar. Bu itibarla başvuranların sözkonusu mahkemenin

bağımsızlık ve tarafsızlığı konusunda beslediği şüphelerin objektif gerekçelere dayandığı

düşünülebilir (Incal – Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, prg. 72, in fine).

Sonuç olarak AİHM, başvuranı yargılayarak mahkûm ettiği dönemde DGM’nin AİHS’nin 6/1

maddesi anlamında bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığı hükmüne varmaktadır.

II. AİHS’NİN 9., 10. VE 11. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

Başvuranlar, Abdullah Öcalan’a destek vermek üzere yapılan gösterilere katıldıkları ve bu

doğrultuda barışçı bir biçimde Türkiye’deki siyasi duruma ilişkin görüşlerini ifade ettikleri

gerekçesiyle mahkum edildikleri cihetle ifade özgürlüğü haklarının ihlal edildiğinden

yakınmaktadırlar. Başvuranlar bu konuda AİHS’nin 9., 10. ve 11. maddelerine atıfta

bulunmaktadırlar.

Başvuranlar tarafından anlatılanları ve dava koşullarını göz önünde bulunduran AİHM bu

şikayetin AİHS’nin 10. maddesi bakımından incelenmesi gerektiği kanaatine varmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği ve mağdur sıfatının bulunmadığı gerekçeleriyle iki

bakımdan kabuledilemezlik itirazında bulunmaktadır.

1. İç hukuk yollarının tüketilmediğine ilişkin itiraz

Hükümet öncelikli olarak başvuranların AİHS’nin 9.,10. ve 11. maddeleri ile güvence altına

alınan haklarına yönelik iç hukukta herhangi bir başvuruda bulunmadıklarını savunmaktadır.

5

Başvuranlar bu noktada görüş bildirmemiştir.

AİHM, AİHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen «iç hukuk yollarının tüketilmesi» kuralının

Sözleşmeci Devletlere öne sürülen şikayetlerin AİHM önüne getirilmesinden evvel iç

hukuktaki mahkemelerde normal yollardan görülmesini ve/veya giderilmesini sağlayacak bir

düzenlemenin yapılmasını öngördüğünü hatırlatır. Bu hüküm «belli bir esneklikle ve aşırıya

kaçmaksızın» uygulanmalıdır. Başvuran iç hukukta yer alan koşullarda ve belirtilen sürelerde

AİHM önünde yapmış olduğu şikayetleri ulusal mahkemeler nezdinde de en azından «özü

itibariyle» dile getirmelidir (Bkz. Fressoz ve Roire-Fransa kararı, no: 29183/95).

AİHM bu kuralın kendiliğinden uygulanan ve mutlak bir yapıda olmadığının ayırımındadır:

bu kurala riayet edilip edilmediğinin tespitinde dava koşullarını göz önünde bulundurmak

gerekir. Bu bağlamda AİHM bilhassa realist bir yaklaşımla, ilgili Sözleşmeci tarafın kendi

hukuk sisteminde uygulamada öngörülen başvuru yollarını değil, aynı zamanda başvuranın

şahsi olarak içinde bulunduğu durumu da dikkate almalıdır; bunu yaparken dava koşullarının

bütünü ışığında başvuranın iç hukuk yollarını tüketmek için kendisinden makul olarak

yapması beklenilen her şeyi yerine getirip getirmediğinin bilinmesi gerekir (Bkz. örneğin

Yaşa-Türkiye kararı, 2 Eylül 1998).

AİHM bu başvuruda başvuranların ulusal mahkemeler önünde silahlı bir örgütün eylemlerini

kolaylaştırmakla itham edildiklerini gözlemlemektedir. Bu suçlar temel olarak başvuranların

katıldıkları gösteride sözü edilen örgüt lehine slogan atmalarına dayanmaktadır. Başvuranlar

kaçınılmaz olarak savunmalarını bu ithama dayandırmışlar, A. Yılmaz isnat edilen suçu

reddederken E. Kılıç olayların saptanmasına karşı çıkmıştır.

AİHM, AİHS’de açıkça ifade edilmese de kendi suçlanmasına katkıda bulunmama hakkının

6. madde ile öngörülen hakkaniyete uygun yargılama kavramının temeli konumundaki

uluslararası bir norm olduğunu hatırlatır (Bkz. John Murray-Birleşik Krallık kararı, Saunders-

Birleşik Krallık kararı, 17 Aralık 1996).

AİHM’ye göre, başvuran Kılıç bir ifade biçimi kullandığı için silahlı bir örgütün eylemlerini

kolaylaştırmakla suçlanırken ifade özgürlüğü hakkını ileri sürmemiş olmakla itham edilemez.

Aksi bir yaklaşım, başvuranın kendisine isnat edilen suçlamaları kabul etmesini gerektirir ki

bu da onu AİHS’nin güvencesinden yoksun bırakacak bir kısır döngü yaratırdı.

AİHM ayrıca, DGM’nin mahkumiyet hükmünün gerekçesinde kendiliğinden özü itibariyle

ifade özgürlüğüne atıfta bulunduğunu gözlemlemektedir.

AİHM son olarak hem başvuran Yılmaz’ın hem iki başvuranın avukatının da yukarıda dile

getirilen özel koşullar çerçevesinde özü itibariyle ifade özgürlüğünden söz etmiş kabul

edilebileceklerini not etmektedir.

AİHM, Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği ön itirazını reddetmektedir.

2. Mağdur sıfatının bulunmadığına yönelik itiraz

Hükümet dava olaylarının hiçbir surette ifade ve toplanma özgürlüğüne yönelik haklarla

ilintili olmaması ve suçun silahlı bir örgüte yardım ve yataklık etme esasına dayanması

doğrultusunda, başvuranların AİHS’nin ilgili bu maddelerinin ihlali ile mağdur olduklarının

6

söylenemeyeceğini savunmaktadır. Dolayısıyla buna dayalı bir şikayet dayanaktan yoksun

bulunmaktadır.

Başvuranlar bu çerçevede görüş bildirmemişlerdir.

AİHM öncelikli olarak Hükümet tarafından öne sürülen mağdur sıfatının bulunmadığı

itirazının daha ziyade başvuranların ifade özgürlüğü alanında bir müdahalenin mevcudiyeti ile

ilintili olduğu saptamasını yapmaktadır. AİHM bu itirazı şikayetin esası bakımından da

inceleyecektir. Yapılan şikayet bu durumda kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

a) AİHS’nin 10. maddesi kapsamında incelenecek olayların ortaya konması

Hükümet, başvuran Yılmaz’ın Hadep tarafından düzenlenen “kapalı devre” eğitim

çalışmalarına katıldığını ve belirtilmeyen bir tarihte üyesi olduğu bu parti adına izinsiz kurban

derisi toplarken yakalandığını belirtmiştir. Kılıç’a ilişkin olarak ise Hükümet, başvuranın, beş

yıl hapis cezasına çarptırıldığı önceki mahkumiyetine atıfta bulunmaktadır.

AİHM, Hükümet tarafından ileri sürülen olayların, Savcının iddianamesinde ve esasa ilişkin

görüşünde de yer aldığını gözlemlemektedir. Bununla birlikte AİHM, işbu davanın konusu

oluşturan 11 Mayıs 1999 tarihli mahkumiyet kararının gerekçesinde sözkonusu olayların

bulunmadığını not etmektedir.

Ayrıca Hükümet “ateş yakma teşebbüsünde bulunmaya” da atıf yapmaktadır.

Bu olaya ilişkin olarak ise, AİHM, ulusal mahkemeler tarafından itiraz edilmeyen dosyadaki

tutanaklara göre, başvuranların şahsen olaya karışmadıkları anlaşılmaktadır.

Hükümet, son olarak, sözkonusu gösteriler sırasında atılan “Molotof kokteyllerine” atıfta

bulunmaktadır. AİHM, olayların meydana geldiği dönemde hüküm süren genel havayı

betimlemek için iddianamede Molotof kokteylinden söz edilmiş olsa da başvuranların

mahkum edildiği gösterilerle alakası olmadığını tespit etmektedir.

AİHM, olayların bu şekilde açıklığa kavuşturulmasından sonra, geriye 11 Mayıs 1999 tarihli

mahkumiyet kararının özellikle de gerekçesinin AİHS’nin 10. maddesi kapsamında

incelenmesinin kaldığını belirtmektedir.

b) AİHS’nin 10. maddesi kapsamında yapılan bir müdahalenin mevcudiyeti

Hükümet, dava konusu olayların hiçbir şekilde başvuranların ifade özgürlüğü hakkına yönelik

bir müdahale oluşturmadığı kanaatindedir.

Başvuranlar, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.

AİHM, Türk Ceza Kanununun 169. maddesi uyarınca başvuranların sırasıyla üç yıl dokuz ay

ve üç yıl altı ay ağır hapis cezası ile cezalandırıldıklarını kaydetmektedir. İzmir Devlet

Güvenlik Mahkemesi kararının gerekçesine göre, başvuranların mahkumiyetlerine dayanak

oluşturan kanıtlar, başvuranların, Abdullah Öcalan’ın yakalanmasını protesto etmek ve

7

Öcalan ve yasadışı bir örgüt lehine propaganda yapmak maksadıyla düzenlenen bir gösteriye

katılmak olarak özetlenmektedir.

AİHM, AİHS hükümleri ile uyumluluğunun incelemesi saklı kalmak kaydıyla ulusal bir

mahkemenin öyle ya da böyle bir karar almasına yol açan dava konusu olayları

değerlendirmenin bizzat kendisine düşmediğini hatırlatmaktadır (Contal-Fransa, başvuru no:

67603/01, 3 Eylül 2000).

AİHM, başvuranların ifade özgürlüğü haklarının ihlal edilip edilmediğini tespit etmek için

ulusal mahkemelerin suçu nasıl nitelendirdikleri üzerinde durmaya gerek olmadığı

kanaatindedir. Mahkumiyete neden olan kanıt unsurlarının yalnızca ifade biçimleri olduğunu

tespit eden AİHM, başvuranların ifade özgürlüğü hakkına yönelik bir müdahale olduğu

sonucuna ulaşmaktadır (Sever ve Aslan-Türkiye, başvuru no: 33675/02, 12 Nisan 2007, Emir-

Türkiye, başvuru no: 10054/03, 3 Mayıs 2007 ve mutatis, mutandis, Çakar-Türkiye, başvuru

no: 42741/98, 23 Ekim 2003, ayrıca bakınız, a contrario, Murat Kılıç-Türkiye, başvuru no:

4098/98, 8 Temmuz 2003; Şirin-Türkiye, başvuru no: 47328/99, 15 Mart 2005). Böylece

AİHM, Hükümet’in yapmış olduğu ön itirazı reddetmektedir.

AİHM tarafından yapılan inceleme, başvuranlar Yılmaz ve Erdem’in mahkumiyetlerinin

AİHS’nin 10. maddesi ile bağdaşıp bağdaşmadığının belirlenmesi hususu ile sınırlı

tutulacaktır.

c) Müdahalenin yerindeliği

AİHM, ihtilaflı müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğü ve AİHS’nin 10/2 maddesi

uyarınca ulusal güvenliğin ve kamu düzeninin korunması gibi meşru amaç güttüğü hususunun

taraflar arasında tartışma konusu olmadığını not etmektedir (Yağmurdereli-Türkiye, başvuru

no: 29590/96, 4 Haziran 2002). AİHM sözkonusu değerlendirmeyi benimsemektedir. Mevcut

davada uyuşmazlık sözkonusu müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığı

sorununa dayanmaktadır.

Başvuranlar, kendileri hakkında mahkumiyet kararı veren mahkemelerin kararlarını olayların

meydana geldiği dönemdeki siyasi koşulların etkisiyle verdiklerini ileri sürmektedirler.

Başvuranlar, farklı yerlerde aynı dönemde mevcut davadaki olaylara benzer gösteriler

yapıldığını ve içlerinden bazılarının şiddet ortamında gerçekleştiğini kabul etmektedir.

Başvuranlar, eylemlerinin yasal bir siyasi partinin gençlik komisyonu üyeleri olarak siyasi

gündemdeki bir konu üzerine barışçıl bir şekilde görüşlerini ifade etmek olarak

özetlenebileceğini dile getirmektedirler. Başvuranlar, özellikle, eylemlerinin propaganda

olarak değil de bir terör eylemi olarak değerlendirilmesinden dolayı eylemlerine göre orantısız

olduğu kanaatinde oldukları bir cezaya çarptırılmalarından şikayetçilerdir.

Hükümet, bir görüşü ifade etmeyi değil, PKK’nın eylemlerini kolaylaştırmak maksadıyla

halkın desteğini almayı amaçlayan şiddet içerikli gösterilerin söz konusu olduğunu

savunmaktadır.

AİHM, mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan birçok dava incelemiş ve AİHS’nin

10. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (Kızılyaprak-Türkiye, başvuru no: 27528/95,

Feridun Yazar-Türkiye, başvuru no: 42713/98, 23 Eylül 2004).

8

Mevcut davayı içtihadı ışığında inceleyen AİHM, Hükümet’in davanın farklı sonuca

ulaşmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatindedir. AİHM, izinsiz

toplanma hususunun söz konusu olmasına (Oya Ataman-Türkiye, başvuru no: 74552/01,

ayrıca bakınız, aynı gösteriye katılan sanıklardan bazılarının serbest bırakılması) ve

mahkumiyet kararında aktarılan sloganların tamamına, kararın gerekçesi ile başvuranların

çarptırıldığı cezanın niteliği ve ağırlığına özellikle dikkat etmiştir. Bu çerçevede AİHM,

göreceği davanın bulunduğu koşulları özellikle terörle mücadeleye bağlı zorlukları göz önüne

almıştır (Bkz, İbrahim Aksoy; Incal-Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar).

AİHM, dava konusu olayları da kapsayan dönem boyunca Öcalan’ın yakalanmasını protesto

etmek masadıyla bazılarının şiddet olaylarına dönüştüğü çok sayıda gösteri düzenlendiğini

gözlemlemektedir. Bununla birlikte AİHM, başvuranların adlarının geçmediği “ateş yakmaya

teşebbüs dışında” işbu davanın konusunu oluşturan gösterilerde şiddet olaylarının

yaşanmadığını gözlemlemektedir.

AİHM, ayrıca, bu davanın konusu iki gösteri sırasında özellikle şiddet anlamı çağrıştıran

sloganlar atıldığını kaydetmektedir. Buna karşın AİHM, dosyada bulunan belgelere göre,

sözkonusu sloganların bizzat başvuranlar tarafından atılıp atılmadığının tespit edilmediğini

gözlemlemektedir.

Ulusal mahkemeler tarafından başvuranların ifade özgürlüğüne müdahalede bulunulması

hususu, özellikle olayların meydana geldiği dönemde hüküm süren siyasi ortamda kamu

düzeninin korunması kaygısıyla haklı görünse de, başvuranların mahkumiyetleriyle izlenen

meşru amaç göz önüne alındığında, başvuranlara uygulanan cezai müeyyidelerin, başka bir

değişle yaklaşık dört yıllık hapis cezalarının, niteliği ve ağırlığı bakımından açıkça orantısız

olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

AİHM, mevcut davada, başvuranların ifade özgürlüğüne yönelik olarak ulusal mahkemelerin

“gerekli” kısıtlama sınırının ötesine geçtikleri kanaatindedir.

Bu durumda AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuranların her biri, maddi zarar için 2.500 Euro ve maruz kaldıkları manevi zarar için de

2.500 Euro talep etmektedirler. Başvuranlar, hapiste bulundukları sırasında ailelerinin

kendileri ile görüşmek için yapmış oldukları yol masraflarını ve başvuranlara göre

mahkumiyetleri nedeniyle uzun süre işsiz kaldıklarını da belirtmektedirler.

Hükümet, sözkonusu talebin mesnetten yoksun olduğu kanaatindedir.

AİHM, başvuranların iddia edilen maddi zarara ilişkin taleplerini hiçbir kanıta

dayandırmadıklarını kaydetmekte ve başvuranların sözkonusu taleplerini reddetmektedir.

Buna karşın, AİHM hakkaniyete uygun olarak ve ulaştığı sonucu göz önüne alarak,

başvuranların her birine 2.500 Euro manevi tazminat ödenmesine hükmetmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

9

Başvuranlar, ulusal mahkemeler önünde yapmış oldukları yargılama masraf ve giderleri için

de 3.000 Euro talep etmekte ancak taleplerini destekleyecek hiçbir belge sunmamaktadırlar.

Hükümet, sözkonusu talebin mesnetten yoksun olduğu kanaatindedir.

AİHM içtihadına göre bir başvuran, yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konduğu sürece elde edebilir. Mevcut

davada, sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alarak AİHM,

ulusal yargılama sırasında yapmış oldukları yargılama masraf ve giderlerine ilişkin

başvuranların talebini reddetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Mağdur sıfatı bulunmadığına ilişkin olarak yapılan ön itirazın esasa eklenmesine ve bu

itirazın reddine;

2. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

3. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz

kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından başvuranların

her birine 2.500 Euro (iki bin beş yüz Euro) manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 17 Temmuz 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

10