CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

YUSUF SARI - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 76797/01)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

13 Haziran 2006

İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (76797/01) başvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke

vatandaşı Yusuf Sarı’nın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 13 Ekim

2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış

olduğu başvurudur. Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Ankara Barosu

avukatlarından Tekin Akıllıoğlu, Adil Aktay ve Mustafa Nerse tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) 1992 yılında başvurana ait İskenderun’da bulunan

araziyi çevre yolu yapımı nedeniyle kamulaştırmıştır.

Başvuran, İdare tarafından ödenen miktarın yetersiz olduğu gerekçesiyle ek bedel istemiyle

İskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurmuştur.

Asliye Hukuk Mahkemesi 23 Ekim 1998 tarihli bir kararla başvurana 2.610.000.000 TL.

ödenmesine ve taşınmazın İdare’ye geçtiği tarihten itibaren yıllık % 50 yasal faiz oranının

uygulanmasına karar vermiştir.

Yargıtay 25 Ocak 1999 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

7.215.870.000 TL. ek kamulaştırma bedeli başvurana 17 Mayıs 2000 tarihinde ödenmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

Başvuran Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin iki bakımdan ihlal edildiğini ileri

sürmektedir. İlk olarak 1992 yılında tespit edilen kamulaştırma bedelinin 1996’da taşınmazın

Devlet adına devrinden sonra ödendiğini, ikinci olarak, ek kamulaştırma bedelinin geç

ödendiğini belirtmektedir. Başvurana göre ilk kısım için herhangi bir faiz uygulanmadığından

ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında bu miktar yetersiz kaldığından bu gecikme

telafi edilmemiştir.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

AİHM, şikayetin ilk bölümüne dair kamulaştırma kararıyla tapu sicil kayıtlarına tescil edilen

taşınmaz ile ilgili olarak, geçen ilk dört yıl boyunca başvuranın maruz kaldığı orantısız zararı

ortaya koymak durumunda olmadığını not etmektedir. Her ne şekilde olursa olsun başvuranın

ulusal mahkemeler önünde iddialarını hiçbir surette dile getirmemesi şikayetin bu bölümünü

iç hukuk yollarının tüketilmediği kuralıyla karşı karşıya getirmektedir. Bu nedenle AİHM,

başvuruyu sadece ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi açısından ele alacaktır.

Hükümet bu bağlamda iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır: başvuran

bu şikayetini ne iç hukukta dile getirmiş ne de Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde

öngörülen başvuru yoluna müracaat etmiştir.

2

Başvuran bu sava karşı çıkmaktadır.

AİHM, başvuranın Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde yer alan başvuru yolunun teoride

yapılabilecek tek başvuru yolu olduğu itirazlarını kabul etmektedir. Bununla birlikte, bu

gerekçeler AİHM’yi daha önce de bu başvuru yolunun etkisiz olduğu sonucuna götürmüştür

(Bkz. sözü edilen Aka kararı, s. 2678-2679, §§ 34-37). Hükümetin itirazının bu noktada

reddedilmesi gerekmektedir.

AİHM, yerleşik içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Akkuş, adıgeçen karar)

ve elindeki mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, başvurunun esastan incelenmesi

gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile

karşılaşılmadığını ifade etmiştir.

B. Esas hakkında

AİHM daha önce bu davadakine benzer sorunları gündeme getiren başka davaları da

incelemiş ve Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz.

Akkuş, adıgeçen karar, s. 1310, §§ 30-31 ve Aka, adıgeçen karar, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre

kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara

daha sokmuştur. Bu gecikme, AİHM’yi başvuranın genel menfaatin gerektirdikleri ile

mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan

alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk

etmektedir.

Bu nedenle, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran taşınmazın kamulaştırma kararı ile tapu siciline kaydedildiği 1992 yılında başlayan

ve ek kamulaştırma bedelinin Mayıs 2000 tarihinde ödenmesi ile sona eren sürecin

uzunluğundan şikayetçi olmakta ve AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini ileri

sürmektedir.

AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun bulunmadığına

itibar etmiştir. Kabuledilemezlik bakımından hiçbir gerekçe yer almamaktadır. Bununla

birlikte Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde alınan sonuç dikkate alındığında,

şikayetin ayrıca Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi açısından incelenmesine gerek olmadığına karar

vermiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat, masraf ve harcamalar

Başvuran 3.569 Amerikan Doları maddi zarara uğradığını ileri sürmekte, rakam

3

belirtmeksizin uğradığı manevi zararın giderilmesini talep etmektedir. Başvuran ayrıca, iç

hukukta ve AİHM önünde yapmış olduğu yargı giderlerinin karşılanmasını istemektedir.

Hükümet bu miktarları aşırı olarak değerlendirmiştir. Hükümet AİHM’den hükmedilecek

tazmin miktarının sebepsiz zenginleşme kaynağı oluşturmaması talebinde bulunmuştur.

AİHM, Akkuş (sözü edilen karar, s.1311, §§ 35-36 ve 39) kararında kabul edilen hesaplama

yöntemi ve ilgili ekonomik kayıplar dikkate alındığında başvurana 3.569 Amerikan Doları

karşılığı 2.794 Euro maddi tazminat ödenmesini kararlaştırmıştır.

Manevi zarara gelince, AİHM olayların mevcut koşulları göz önünde bulundurulduğunda ihlal

kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olacağını kaydetmektedir.

AİHM masraf ve harcamalarla ilgili olarak, AİHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca

gerçekliği ve gerekliliği ispat edilen makul orandaki miktarların ödendiğini hatırlatmaktadır

(Bkz. Nikolova-Bulgaristan kararı no: 31195/96, § 79, AİHM 1999-II).

Başvuranın hiçbir rakam telaffuz etmemesine ve kanıtlayıcı belge sunmamasına karşın,

AİHM İçtüzüğün 60. maddesi uyarınca hakkaniyete uygun olarak tüm masraf ve giderler için

başvurana 1.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

B. Gecikme faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesine ilişkin Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ve

AİHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca yapılan şikayetin kabuledilebilir olduğuna;

2. Bunun dışındaki şikayetin kabuledilemez olduğuna;

3. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 6 § 1. maddesine ilişkin şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

5. Mevcut kararın manevi zarar için başlı başına bir tazmini oluşturduğuna;

6. a) Savunmacı Devletin, AİHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde ödeme tarihinde döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere

başvurana;

i.

ii.

iii.

maddi tazminat olarak 2.794 (iki bin yedi yüz doksan dört) Euro;

masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro ödemesine;

belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

4

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin

uygulanmasına;

7. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 13 Haziran 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

5