COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ZEHNĐ DOĞAN/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 1515/04)

KARAR

STRAZBURG

2 ꢀubat 2010

NĐHAĐ

02/05/2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan davanın (no. 1515/04) nedeni Türk

vatandaꢁı Zehni Doğan’ın (“baꢁvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan

Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢁmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca 25 Eylül 2003

tarihinde yapmıꢁ olduğu baꢁvurudur.

Baꢁvuran, Đzmir Barosu avukatlarından Engin Terkeꢁ ve ꢀenol Karaaslan tarafından

temsil edilmiꢁtir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Baꢁvuran 1961 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢁamaktadır.

3 Eylül 2001’de Đzmir Asliye Ceza Mahkemesi, kimlik kartı dolandırıcılığı ve

sahteciliğine dahil olduğunu iddia ederek baꢁvuran hakkında tutuklama emri çıkarmıꢁtır.

13 Ağustos 2001’de Đzmir Cumhuriyet Savcısı, baꢁvuranı eski Ceza Kanunu’nun 350.

maddesinin 1., 2. ve 3. paragrafları bağlamındaki suçlarla itham ederek bir iddianame

yayımlamıꢁtır.

12 Ekim 2001’de Bakırköy Sulh Ceza Mahkemesi, tutuklama emrine uygun olarak

baꢁvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiꢁtir.

10 Aralık 2001’de Đzmir Asliye Ceza Mahkemesi, görevsizlik kararı çıkarmıꢁ ve

davayı Đzmir Ağır Ceza Mahkemesi’ne havale etmiꢁtir.

11 Aralık 2001’de baꢁvuran, Đzmir Asliye Ceza Mahkemesi’nin öngörmesi üzerine

Bakırköy Sulh Ceza Mahkemesi önünde dinlenmiꢁtir. Baꢁvuran suçu reddetmiꢁ ve serbest

bırakılmasını istemiꢁtir.

19 Aralık 2001 ve 3 ꢀubat 2003 tarihleri arasında ilk derece mahkemesi, Metris

Cezaevi’nde tutuklu bulunan baꢁvuranın, Đzmir’deki Buca Cezaevi’ne havale edilememesi

nedeniyle önüne çıkarılamamasından ötürü dokuz duruꢁmayı ertelemiꢁtir.

19 Aralık 2001 ve 7 Temmuz 2003 tarihleri arasında Đzmir Ağır Ceza Mahkemesi, her

duruꢁma sonunda kendi inisiyatifiyle ya da baꢁvuranın talepleri üzerine baꢁvuranın devam

etmekte olan tutukluluk halini incelemiꢁtir. Her incelemede, delillerin durumunu ve suçun

niteliğini göz önüne alarak baꢁvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢁtir. 7

Temmuz 2003’te mahkeme, baꢁvuranın serbest bırakılmasını öngörmüꢁtür.

8 Kasım 2004’te baꢁvuran, delil yetersizliği nedeniyle beraat etmiꢁtir.

10 ꢀubat 2005’te baꢁvuran, hakkaniyete uygun olmayan tutuklanması için tazminat

talep ederek Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi önünde dava açmıꢁtır.

8 Ekim 2007’de Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi, baꢁvuranın tazminat talebini kısmen

kabul etmiꢁtir.

20 Kasım 2008’de Yargıtay, 8 Ekim 2007 tarihli kararı bozmuꢁtur.

Dava dosyasındaki bilgilere göre, tazminat davası halen ilk derece mahkemesi önünde

devam etmektedir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, AĐHS’nin 5/3 ve 6/1 maddeleri uyarınca tutuklu yargılanma süresinin aꢁırı

olduğundan ꢁikayetçi olmuꢁtur.

AĐHM bu ꢁikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 5/3 maddesi açısından incelenmesi gerektiği

kanaatindedir.

Hükümet AĐHM’den, AĐHS’nin 35/1 maddesi bağlamındaki iç hukuk yollarının

tüketilmemiꢁ olması nedeniyle baꢁvuru reddetmesini talep etmiꢁtir. Bu bakımdan, baꢁvuran

tutuklu yargılanma emrine ve tutukluluk halinin devamına itiraz edememiꢁtir. AĐHM önceki

birçok davada benzeri itirazları reddetmiꢁtir (bkz., özellikle, Koꢀti ve Diğerleri/Türkiye, no.

74321/01, paragraflar 19-24, 3 Mayıs 2007; Mehmet ꢁah Çelik/Türkiye, no. 48545/99,

paragraflar 22-31, 24 Temmuz 2007; ve Tamamboğa ve Gül/Türkiye, no. 1636/02, paragraflar

27-29, 29 Kasım 2007).

AĐHM mevcut davada daha önceki davalarda verdiği kararlardan farklı bir karar

vermek için gerekçe görmemektedir. Bu nedenle, ꢁikayetin kabuledilebilir olduğu sonucuna

varmıꢁtır.

Baꢁvuranın tutuklu yargılama süresine iliꢁkin ꢁikayetinin esası hususunda, göz önüne

alınması gereken süre 12 Ekim 2001’de baꢁlamıꢁ ve 7 Temmuz 2003’te sona ermiꢁtir. Bu

nedenle, bir yıl sekiz aydan fazla sürmüꢁtür.

AĐHM, Đzmir Ağır Ceza Mahkemesi’nin her bir duruꢁma sonunda kendi inisiyatifiyle

ya da baꢁvuranın talepleri üzerine baꢁvuranın devam etmekte olan tutukluluk halini

incelediğini gözlemlemektedir. Her incelemede, mahkeme delillerin durumunu ve suçun

niteliğini göz önüne alarak baꢁvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢁtir. Ulusal

mahkemelerin, baꢁvuranın devam eden tutukluluğu için ortaya koydukları gerekçelerin

“konuyla ilgili” ve “yeterli” olduğu kabul edilse dahi, AĐHM yetkili ulusal makamların

yargılama devam ederken “özel bir titizlik” göstermiꢁ oldukları hususunda tatmin olmalıdır

(Muller/Fransa, 17 Mart 1997, 35. paragraf, Hüküm ve Karar Raporları 1997-II).

AĐHM bu bağlamda idari makamların baꢁvuranı Metris Cezaevi’nden Buca

Cezaevi’ne havale edememeleri nedeniyle Đzmir Ağır Ceza Mahkemesi’nin, bir yıldan fazla

süreyle 19 Aralık 2001 ve 3 ꢀubat 2003 tarihleri arasındaki duruꢁmaları ertelediğini

gözlemlemektedir. Duruꢁmaların ertelenmesindeki yegane sebebin, yetkili makamların

baꢁvuranı uzun süre mahkeme önüne getirememesi olması nedeniyle AĐHM ulusal

makamların gereken titizliği gösterdikleri sonucuna varılamayacağı kanaatindedir. Bu

nedenle, baꢁvuran kayda değer bir süre belirli bir mahkeme önüne çıkarılmadan tutuklu

kalmıꢁtır.

AĐHM yukarıda kaydedilenler ıꢁığında AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği

sonucuna varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 5/5 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, ulusal hukuka göre AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlali için tazminat alma

hakkı bulunmadığından ꢁikayetçi olmuꢁtur. Bu ꢁikayetini AĐHS’nin 5/5 maddesine

dayandırmıꢁtır.

Hükümet, baꢁvuranın hakkaniyete uygun olmadan tutuklu bulundurulması

hususundaki tazminat davasının halen devam ediyor olması nedeniyle baꢁvurunun bu

kısmının zamanından önce yapıldığını kaydetmiꢁtir.

AĐHM, Hükümet’in itirazının, ayrılmaz bir ꢁekilde, baꢁvuranın bu baꢁlık altındaki

ꢁikayetinin esasına iliꢁkin olduğu kanaatindedir.

AĐHM, sözkonusu ꢁikayetin AĐHS’nin 35/3 maddesi bağlamında dayanaktan yoksun

olmadığını kaydetmiꢁtir. Ayrıca, kabuledilemez olduğu sonuca varmak için gerekçe

bulunmamaktadır. Bu nedenle, kabuledilebilir olduğu sonucuna varılmalıdır.

Baꢁvuran iç hukukta, AĐHS’nin 35/3 maddesi bağlamındaki hakkının ihlali için

tazminat talep ederken kullanabileceği bir iç hukuk yolu bulunmadığını kaydetmiꢁtir. 466

sayılı Kanun’un sağladığı iç hukuk yolunun bu hususta etkili olmadığını belirtmiꢁtir.

Hükümet bu iddiaya itiraz etmiꢁtir.

AĐHM, 466 sayılı Kanun uyarınca ulusal mahkemelerin, tazminat ödenmesine karar

verirlerken, değerlendirmelerini yalnızca davacıların kesin olarak beraat etmesine

dayandırdıklarını hatırlatmaktadır. Ulusal mahkemelerin değerlendirmesi, beraatın otomatik

bir sonucudur ve 5. maddenin ilk dört paragrafının ihlalinin tespit edildiği anlamına gelmez

(bkz., örneğin, Sinan Tanrıkulu ve Diğerleri/Türkiye, no. 50086/99, 50. paragraf, 3 Mayıs

2007; Medeni Kavak/Türkiye, no. 13723/02, 34. paragraf, 3 Mayıs 2007; ve Saraçoğlu ve

Diğerleri, 52. paragraf). Sonuç olarak, baꢁvuranın davasında 466 sayılı Kanun, AĐHS’nin 5/3

maddesi bağlamındaki hakkının ihlali için 5/5 maddenin sağladığı gibi uygulanabilir bir

tazminat hakkı sağlamamaktadır.

Dolayısıyla AĐHM, Hükümet’in ilk itirazını reddetmekte ve AĐHS’nin 5/5 maddesinin

ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

III. 41. MADDENĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢁmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Zarar

Baꢁvuran 20,000 Euro maddi tazminat ve 50,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢁtir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢁtir.

Tespit edilen ihlal ve ileri sürülen zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı sonucuna

varan AĐHM, bu talebi reddetmektedir. Ancak, hakkaniyet temelinde, baꢁvurana 2,000 Euro

manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢁtir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢁvuran ayrıca AĐHM önünde yaptığı masraflar için 3,333 Euro talep etmiꢁtir. Bu

taleplerini desteklemek için bir avukatlık ücreti sözleꢁmesi ve yasal temsilcisinin yürüttüğü

yirmi yedi saatlik iꢁi gösteren bir zaman çizelgesi sunmuꢁtur.

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢁtir.

AĐHM içtihadına göre bir baꢁvuran, gerçekten gerekli olduğu için yaptığını ve

meblağın makul olduğunu gösterdiği müddetçe masraf ve harcamalarının tazminine hak

kazanmaktadır. Mevcut davada, sunulan belgeleri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önüne

alan AĐHM, önünde yapılan yargılamalar için 1,000 Euro tazminat ödenmesinin makul olduğu

sonucuna varmıꢁtır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢁın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢁtir.

AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK,

1. Baꢁvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 5/5 maddesinin ihlal edildiğine;

4.

(a) Savunmacı Devlet’in AĐHS’nin 44. maddesinin 2. fıkrası uyarınca kararın kesinleꢁtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Türk

Lirası’na çevirerek izleyen meblağları ödemesine:

(i) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber, 2.000 Euro (iki bin Euro)

manevi tazminat;

(ii) yargılama masraf ve giderleri için, uygulanabilecek her türlü vergiyle

beraber, 1000 Euro (bin Euro);

(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢁılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek

suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Baꢁvuranların adil tazmin taleplerinin kalan kısmının reddine,

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢁbu karar Đngilizce hazırlanmıꢁ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

fıkraları uyarınca 2 ꢀubat 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.