COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ZEYTĐNLĐ/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 42952/04)

KARAR

STRAZBURG

26 Ocak 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan davanın (no. 42952/04) nedeni T.C.

vatandaꢀı Murat Zeytinli’nin (“baꢀvuran”), 24 Eylül 2004 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından Ç. Yüksel tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1965 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır.

2 Haziran 1998’de baꢀvuran, Đstanbul Đdare Mahkemesi önünde Đstanbul Menkul

Kıymetler Borsası (“IMKB”) aleyhinde tazminat davası açmıꢀtır. Ulusal mahkemelerin daha

önce, baꢀvuranın IMKB tarafından istihdam edilmesi gerektiğini tespit ettikleri, Kasım 1990

ve 16 Aralık 1996 tarihleri arasındaki süre için 47,000,000,000 Türk Lirası maddi tazminat ve

5,000,000,000 Türk Lirası manevi tazminat talep etmiꢀtir.

18 Temmuz 1998’de IMKB, Đstanbul Đdare Mahkemesi’nin yargılama yetkisine itiraz

etmiꢀ ancak baꢀarılı olamamıꢀtır. 8 ꢁubat 1999’da IMKB itirazını yinelemiꢀ ve konunun,

Uyuꢀmazlık Mahkemesi’ne havale edilmesini talep etmiꢀtir. 7 Temmuz 1999’da Yargıtay,

IMKB’nin kamu tüzel kiꢀiliği niteliğini doğrulamıꢀ ve konunun, idare mahkemelerinin yargı

yetkisinde bulunduğuna karar vermiꢀtir.

30 Kasım 2001’de Đstanbul Đdare Mahkemesi, baꢀvuranın manevi tazminat talebini

reddetmiꢀ ve kendisine, borcun baꢀladığı tarihten ödeme gününe kadar geçen sürede iꢀleyen

gecikme faizi ile birlikte 3,117,228,526¹Türk Lirası maddi tazminat ödenmesine karar

vermiꢀtir. Her iki taraf da itiraz etmiꢀtir.

11 Mayıs 2005’te IMKB baꢀvurana 17,275,000,000²Türk Lirası ödemiꢀtir.

24 Mayıs 2005’te Yargıtay kararı onamıꢀtır. 9 Eylül 2005’te baꢀvuran kararın

düzeltilmesini talep etmiꢀtir. 10 Aralık 2007’de Yargıtay, baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir. Bu

durum, 7 ꢁubat 2008’de baꢀvurana tebliğ edilmiꢀtir.

HUKUK

Baꢀvuran, idari yargılama süresinin AĐHS’nin 6. maddesinin ihlaline neden olacak

ꢀekilde makul süreyi aꢀtığını iddia etmiꢀtir. Ayrıca, 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca,

Đstanbul Đdare Mahkemesi’nin ödenmesine karar verdiği tazminata uygulanan gecikme

faizinin yeterli olmadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, davanın karmaꢀık olduğunu ve yetkili

makamlara atfedilen yargılamada gecikmenin sözkonusu olmadığını kaydetmiꢀtir. Hükümet,

ayrıca baꢀvurana ödenen tazminat miktarının, uğradığı zararı yeterince telafi ettiğini

kaydetmiꢀtir.

¹Yaklaꢀık 2,361 Euro.

²Yaklaꢀık 9,777 Euro.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35/3 maddesi bağlamında dayanaktan

yoksun olmadığını kaydetmiꢀtir. Ayrıca, kabuledilemez oldukları sonuca varmak için gerekçe

bulunmamaktadır. Bu nedenle, kabuledilebilir oldukları sonucuna varılmalıdır.

AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 6. maddesi bağlamındaki ꢀikayeti hususunda, sözkonusu

sürenin 2 Temmuz 1998’de baꢀlayıp 10 Aralık 2007’de sona erdiğini gözlemlemiꢀtir. Sonuç

olarak dava, üç aꢀamalı yargılamada dokuz yıl beꢀ ay sürmüꢀtür.

AĐHM, yargılama süresinin, dava koꢀulları ıꢀığında ve davanın karmaꢀıklığı,

baꢀvuranın ve ilgili makamların tutumları ve baꢀvuran için uyuꢀmazlık durumunda neyin risk

teꢀkil ettiği gibi kriterler göz önüne alınarak değerlendirilmesi gerektiğini yinelemektedir

(bkz., diğer hususlar meyanında, Frydlender/Fransa [BD], no. 30979/96, 43. paragraf, AĐHM

2000-VII).

AĐHM, Yargıtay önündeki müteakip yargılamanın, baꢀarısız bir karar düzeltme

iꢀlemini de kapsayacak ꢀekilde altı yıldan fazla sürmesine rağmen mevcut davada, delilleri

toplayan ilk derece mahkemesinde yapılan yargılamanın, yargı yetkisine iliꢀkin bir soruna

rağmen, yaklaꢀık üç yıl beꢀ ay sürdüğünü gözlemlemiꢀtir.

AĐHM mevcut davadakine benzer konuların ortaya konduğu davalarda sıklıkla

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Frydlender). Sunulan delilleri

inceleyen AĐHM, Hükümet’in mevcut davada farklı bir sonuca varmasına yol açacak herhangi

bir delil ya da iddia öne sürmediği kanısındadır. AĐHM, mevcut davadaki yargılama süresinin

aꢀırı olduğu ve “makul süre” gereğini karꢀılamadığı sonucuna varmıꢀtır. Dolayısıyla,

AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamındaki ꢀikayetleri

hususunda, ulusal mahkemelerin borcun baꢀladığı tarihten itibaren iꢀlemeye baꢀlayan yasal

faiz ile birlikte tazminat ödenmesine karar vererek, geçmiꢀe dönük olarak baꢀvuranın

“mülkiyet” hakkını tanıdığının taraflar arasında ihtilaflı olmadığını kaydeder (bkz.

Baꢀ/Türkiye, no. 49548/99, paragraflar 58, 59, 24 Haziran 2008). Tazminat 11 Mayıs 2005’te

ödenmiꢀtir. AĐHM, Türkiye’de belli tarihlerdeki enflasyon oranlarının yüksekliği ile

kıyasladıklarında baꢀvuranların yasal faiz oranlarının yeterli olmadığından ꢀikayetçi oldukları

baꢀvurularda 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını yineler

(bkz. Okçu/Türkiye, no. 39515/03, 55. paragraf, 21 Temmuz 2009, Aka/Türkiye, 23 Eylül

1998, 48. paragraf, Hüküm ve Karar Raporları 1998-VI). 1990 ve 2005 yılları arasındaki

ekonomik verileri, özellikle de 1990 ve 1997 yılları arasında enflasyon oranı %60 ila %96

arasındayken, uygulanan yasal faiz oranının %30 olduğunu göz önüne alan AĐHM mevcut

davada tazminat bedeline uygulanan yasal faiz oranları ve asıl enflasyon oranı arasındaki

farkın, baꢀvuranın mali kayba uğramasına yol açmıꢀ olması gerektiği sonucuna varmıꢀtır.

Sonuç olarak, baꢀvuran kamu yararı talepleri ve mülkiyet hakkının korunması arasında

kurulması gereken adil dengeyi bozan bir yükümlülük üstlenmek durumunda kalmıꢀtır.

Dolayısıyla, 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

AĐHS’nin 41. maddesi bağlamındaki adil tazmine iliꢀkin olarak AĐHM, 300,000³Türk

Lirası⁴(TRY) maddi tazminat, 100,000⁵Türk Lirası manevi tazminat ve yargılama masraf ve

³Yaklaꢀık 141,000 Euro.

⁴1 Ocak 2005’te, eski Türk Lirası’nın (TRL) yerine Türk Lirası (TRY) tedavüle girmiꢀtir (TRY=TRL

1,000,000).

⁵Yaklaꢀık 47,000 Euro.

giderleri için 20,728⁶Türk Lirası talep etmiꢀtir. Talebini desteklemek için makbuzlar ve

avukatıyla yaptığı iki kontrat metni sunmuꢀtur. Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

Hakkaniyet temelinde değerlendirmede bulunan ve ulusal mahkemenin, 30 Kasım

2001’de gecikme faizine hükmetmesinin geriye dönük niteliğini göz önüne alan AĐHM,

baꢀvurana 70,000 Euro maddi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM ayrıca tespit edilen ihlaller sonucunda baꢀvuranın belirli miktarda manevi

zarara uğradığı kanısındadır. AĐHM baꢀvurana bu baꢀlık altında, hakkaniyet temelinde, 1,000

Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin talebi hususunda, gerçekten

ve gerekli olduğu için yapıldığı ve meblağının makul olduğu müddetçe baꢀvuranın, yargılama

masraf ve giderlerinin tazminine hak kazandığını yineler. Mevcut davada, sunulan belgeleri

ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önüne alan AĐHM, baꢀvurana tüm baꢀlıklar altındaki

yargılama masraf ve giderlerini kapsayacak ꢀekilde 1,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana yüzde üç puanlık bir ekleme yapılarak belirlenmesi gerektiği kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna ;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3.1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Sorumlu

Devlet tarafından baꢀvuranlara, aꢀağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;

(i) Maddi tazminat 70,000 Euro (yetmiꢀ bin Euro) ve uygulanabilecek her tür

vergi;

(ii) Manevi tazminat olarak 1,000 Euro (bin Euro) ve uygulanabilecek her tür

vergi;

(ii)Yargılama masraf ve giderleri için 1,000 Euro (bin Euro) ve uygulanabilecek

her tür vergi;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

⁶Yaklaꢀık 9,758 Euro.