COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

ZÖHRE AKYOL/TÜRKİYE

(Başvuru no. 28668/03)

KARAR

STRAZBURG

4 Kasım 2008

Sözkonusu karar AİHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,şekle ilişkin

değişiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULİ İŞLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaşı Zöhre Akyol’un (“başvuran”), 23 Temmuz 2003

tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”)

34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı

başvurudur (başvuru no. 28668/03).

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Başvuran, 1958 doğumludur ve Ankara’da yaşamaktadır.

1 Kasım 1990’da Ankara’da bulunan Balıkçıoğlu İş Hanı’ndaki asansöre binerken

kaza geçirmiştir. Başvuran bilahare, binada hiçbir uyarı levhası bulunmamasına rağmen

sözkonusu tarihte asansörün onarım altına alındığını ve o durumda asansörü kullanmaya

çalışmasının kazaya sebebiyet verdiğini öğrenmiştir.

Kazayı müteakiben başvuran, Ankara Numune Hastanesi’ne kaldırılmış ve burada

tedavi görmüştür. 20 Ağustos 1991’de hastane ortopedistinin hazırladığı raporda, kaza

nedeniyle başvuranın sırt omurgasının kırıldığı, 45 gün işgöremeyeceği ve 180 gün tedavi

gerektiği belirtilmiştir.

Sözkonusu tarihte asansörü tamir etmekte olan iki işçi aleyhinde, mesleki

ihmalkarlıktan yaralanmaya sebebiyet verme suçlaması ile cezai takibat başlatılmıştır

(1990/986 nolu dava).

11 Mart 1993’te Ankara Ceza Mahkemesi, sözkonusu iki işçinin başvuranın

yaralanmasından sorumlu olmadığına karar vermiş ve işçiler beraat etmiştir.

Ankara Cumhuriyet Savcısı müteakiben Balıkçıoğlu İş Hanı yöneticisi ve görevlisi

aleyhinde mesleki ihmalkarlıktan yaralanmaya sebebiyet verme suçlaması ile cezai takibat

başlatmıştır (1993/678 nolu dava).

8 Nisan 1992’de başvuran, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi önünde Balıkçıoğlu İş

Hanı yönetimi ve Elmas Elektrik Sanayi Ticaret A.Ş. (asansör bakım firması) aleyhinde

hukuk davası açmış (1992/284 nolu dava) ve kaza sonucu uğradığı maddi ve manevi zararın

telafisini istemiştir.

Birinci derece mahkemesi Balıkçıoğlu İş Hanı yönetiminin tüzel kişiliği olmaması

nedeniyle 4 Şubat 1993’te davayı reddetmiştir.

4 Şubat 1993 tarihli kararı müteakiben, 24 Mayıs 1993’te başvuran, Ankara Asliye

Hukuk Mahkemesi önünde Balıkçıoğlu İş Hanı’ndaki dükkan sahipleri ve yönetici aleyhinde

ikinci bir dava açmıştır (1993/452 nolu dava).

Müteakiben 1993/452 nolu dava, 1992/284 nolu dava ile birleştirilmiştir.

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, 2 Şubat 1994’te 1993/678 sayılı dava dosyasını

talep etmiştir. Dosya mahkemeye ulaşmadığı için bu tarihten 22 Mart 1995’ye kadar olan

duruşmalar ertelenmiştir.

22 Mart 1995’te, dosyayı aldıktan sonra, birinci derece mahkemesi cezai takibatın

sonucunu beklemeye karar vermiştir.

3 Mart 2000’de başvuranın yasal temsilcisi, birinci derece mahkemesine, Ceza

Kanunu’nun 102. maddesi kapsamındaki yasal sürenin dolması nedeniyle cezai takibatın 2

Kasım 1999’da sona erdiğini bildirmiştir.

3 Mart 2000 ve 21 Mart 2001 tarihleri arasında Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi yeni

deliller toplamıştır.

21 Mart 2001’de birinci derece mahkemesi, başvuranın kaza nedeniyle uğradığı maddi

zararın tayin edilmesi için dava dosyasını bilirkişiye göndermeye karar vermiştir.

25 Nisan 2001’de bilirkişi raporunu sunmuştur.

17 Ekim 2001’de başvuran, bilirkişinin 25 Nisan 2001 tarihli raporunda vardığı

sonuçları yansıtmak için birinci derece mahkemesine, daha önce talep ettiği tazminat

miktarında değişiklik yaptığı bir dilekçe sunmuştur.

21 Mayıs 2002’de Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, Elmas Elektrik Sanayi Ticaret

A.Ş.’nin ve iş hanındaki dükkan sahiplerinin, başvurana uğramış olduğu maddi ve manevi

zarar için tazminat ödemelerini öngörmüştür.

12 Mayıs 2003’te Yargıtay 21 Mayıs 2002 tarihli kararı bozmuştur. Tazminat ödemesi

öngörülen şahıslardan birinin, olay tarihinde iş hanında dükkanı bulunmadığını ve birinci

derece mahkemesinin, kararını vermeden önce dükkan sahiplerinin isimlerini belirlemesi

gerektiğini kaydetmiştir. Ayrıca, başvuranın 17 Ekim 2001 tarihli dilekçesinin tüm davalılara

tebliğ edilmesi gerektiğini belirtmiştir.

10 Aralık 2003’te Yargıtay tarafların 12 Mayıs 2003 tarihli kararın düzeltilmesi

taleplerini reddetmiştir.

22 Mart 2005’te Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, Yargıtay’ın 12 Mayıs 2003 tarihli

kararı ışığında yeni bir karar vermiş ve Elmas Elektrik Sanayi Ticaret A.Ş. ile olay tarihinde iş

hanında dükkan sahibi olan yedi kişinin, başvurana 1 Kasım 1990’dan itibaren işlemeye

başlayan faiz ile birlikte 3,145,941,990 Türk Lirası (TRL) tazminat ödemelerini öngörmüştür.

23 Haziran 2005’te Yargıtay, 22 Mart 2005 tarihli kararı onaylamıştır.

6 Aralık 2007’de başvurana, 21,032.60 yeni Türk Lirası (TRY) ödenmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, AİHS’nin 6/1 maddesi bağlamında hukuki yargılama süresinin “makul

süre” gereğine uymadığından şikayetçi olmuştur. Ayrıca, AİHS’nin 13. maddesi kapsamında,

yargılama süresinin aşırı olması nedeniyle tazminat talepleri için başvurabileceği etkili bir iç

hukuk yolu bulunmadığını ileri sürmüştür.

AİHM, başvuranın AİHS’nin 13. maddesi kapsamındaki iddialarının, yargılama

süresine karşı başvurabileceği etkili bir iç hukuk yolu bulunmamasına ilişkin değil, makul bir

süre içerisinde yargılanma hakkına ilişkin olduğunu kaydetmektedir. Bu nedenle AİHM, 13.

madde bağlamındaki şikayetin yalnızca AİHS’nin 6/1 maddesi yönünden incelenmesi

gerektiği kanaatindedir.

Hükümet, şikayete itiraz etmiştir. Davanın karmaşıklığı ve yükümlülük tespitindeki

güçlük göz önüne alındığında mevcut davadaki yargılama süresinin makul olduğunu ileri

sürmüştür. Hükümet ayrıca, ulusal mahkemenin duruşmaları, Ankara Ceza Mahkemesi

önünde görülen ceza davasının sonucunu beklemek için başvuranın talebi üzerine ertelediğini

ve ulusal mahkemelere atfedilebilecek bir gecikme süresi bulunmadığını belirtmiştir.

Göz önüne alınması gereken süre, başvuranın Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi

önünde dava açtığı 8 Nisan 1992’de başlamış ve Yargıtay’ın, davaya ilişkin nihai kararını

verdiği 23 Haziran 2005’te sona ermiştir. Bu nedenle, iki aşamalı yargılamada on üç yıl iki

aydan fazla sürmüştür.

A. Kabuledilebilirlik

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

taşımadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru, kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

AİHM, yargılama süresinin makul nitelikte olup olmadığının, dava koşulları ışığında

ve davanın karmaşıklığı, başvuranın ve ilgili makamların tutumları ve başvuran için davada

neyin tehlikede olduğu gibi kriterlere atfen değerlendirilmesi gerektiğini yinelemektedir (bkz.,

diğer hususlar meyanında, Frydlender/Fransa [BD], no. 30979/96, 43. paragraf, AİHM 2000-

VII).

AİHM, mevcut davada duruşmaların, Ankara Ceza Mahkemesi önünde görülen ceza

davasının sonucu beklemek için beş yıl süreyle ertelendiğini gözlemlemektedir (1993/678

nolu dava). Ancak AİHM, ne davanın karmaşıklığının ne de beş yıllık ertelemenin, takibatın

uzunluğunu açıkladığını kaydetmektedir. Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi kararını, hukuki

yargılamaya başlanmasından on yıl sonra vermiştir. Hükümet, sözkonusu aşırı gecikme için

tatmin edici bir açıklamada bulunmamıştır. AİHM, Türk hukuku uyarınca, birinci derece

mahkemesinin, ceza mahkemeleri kararlarına tabi olmadığını ve bu nedenle, ceza davasının

sonucunu beklemek için yargılamayı bu kadar uzun bir süre ertelemek durumunda olmadığını

kaydetmektedir (bkz. Mustafa Türkoğlu/Türkiye, no. 58922/00, 40. paragraf, 8 Ağustos 2006).

Sunulan delilleri inceleyen AİHM, Hükümet’in kendisini, mevcut yargılamanın

uzunluğunun aşırı olmadığına ve “makul süre” gereğini ihlal etmediğine ikna edecek deliller

ya da argümanlar ortaya koymadığı kanısına varmıştır.

Dolayısıyla AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

II. 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, AİHS’ye ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesine dayanarak mülkiyet

hakkının, cezai yargılamanın aşırı uzun sürmesi nedeniyle ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

Yargılama, makul bir süre içerisinde sonuçlandırılmış olsaydı, tazminat hakkını daha erken

elde edeceğini ve ondan daha erken yararlanacağını iddia etmiştir.

AİHM, 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin yalnızca mevcut mal ve mülk

dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkını kapsadığını hatırlatır (bkz.

Marckx/Belçika, 13 Haziran 1979 tarihli karar, A Serisi, no. 31, 23. sayfa, 50. paragraf).

AİHM, icraya konulabilirliği yeterince ispat edildiği takdirde bir “alacağın”, 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde bir “mülk” teşkil edebileceğini yinelemektedir (bkz.

Burdov/Rusya, no. 59498/00, 40. paragraf, AİHM 2002-III, ve Poltorachenko/Ukrayna, no.

77317/01, 45. paragraf, 18 Ocak 2005).

Mevcut davada, başvuranın tazminat talebi, nihai ve icra edilebilir bir mahkeme kararı

– ki bu karar, 23 Haziran 2005 tarihli Yargıtay kararıdır – ile icraya konulabilirliği ispat

edildiği takdirde bir “mülk” teşkil eder (bkz., mutatis mutandis, Pravednaya/Rusya, no.

69529/01, paragraflar 37-39, 18 Kasım 2004). Sözkonusu tarihten önce başvuran, müdahale

konusu olabilecek bir “mülke” sahip değildir. Bu nedenle başvuranın, tazminattan daha erken

bir tarihte yararlanamamasının, kendisini 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki

mülkiyet haklarından mahrum bıraktığı kabul edilemez.

Dolayısıyla sözkonusu şikayet, dayanaktan yoksundur ve AİHS’nin 35. maddesinin 3.

ve 4. paragrafları bağlamında reddedilmelidir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın adil tazminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuran, maddi tazminat olarak 250,000 EUR talep etmiştir. Manevi tazminat olarak

da 50,000 EUR talep etmiştir.

Hükümet, bu taleplerin aşırı ve dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürmüştür.

AİHM, başvuranın uğradığını iddia ettiği maddi zarara atfen, bu başlık altındaki

talebini gerekçelerle desteklemediğini kaydetmiş ve reddetmiştir. Ancak, başvuranın yalnızca

ihlal tespiti ile telafi edilemeyecek bir sıkıntıya uğramış olması gerektiği sonucuna varmıştır.

Mevcut davada tespit edilen ihlalin niteliğini göz önüne alan ve hakkaniyet temelinde

değerlendirmede bulunan AİHM, başvurana manevi tazminat olarak 10,000 EUR ödenmesine

karar vermiştir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran, AİHM önünde yaptığı kırtasiye, fotokopi, çeviri ve posta masrafları için

670 YTL (yaklaşık 350 EUR) talep etmiştir. Toplam 170 YTL (yaklaşık 90 EUR) tutarında

harcama yaptığını gösteren faturalar sunmuştur.

Hükümet, başvuranın iddialarını kanıtlarla destekleyemediğini belirtmiştir.

AİHM içtihadına göre, başvuran ancak gerçekten ve gerektiği için yapıldığını ve

miktarın makul olduğunu kanıtlaması durumunda masraflarının tazmin edilmesine hak

kazanır. Mevcut davada sahip olduğu bilgileri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önünde

bulunduran AİHM, başvurana yaptığı masraf ve harcamalar için 90 EUR tazminat

ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM OYBİRLİĞİYLE

1. Yargılama süresinin uzun oluşuna ilişkin şikayetin kabuledilebilir ve başvurunun kalan

kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) AİHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden ulusal para birimine çevrilmek üzere

Sorumlu Devlet tarafından başvurana aşağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;

(i) Manevi tazminat olarak 10,000 EUR (on bin Euro) ve ödenebilecek her tür vergi;

(ii)Yargılama masraf ve giderleri için 90 EUR (doksan Euro) ve başvurana

uygulanabilecek her tür vergi;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 4 Kasım 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.