ღ

ꢀ

ღ

C O U N C I L

O F E U R O PE

.

AVRUPA

KONSEYİ

ღ

* *

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

A K G Ü L -T Ü R K İY E

(Başvuru no. 65897/01)

KARARIN Ö ZET ÇEV İRİSİ

STRAZBURG

16 Ocak 2007

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

îşbu karar AÎH S’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

olup, şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, Türk vatandaşı Orhan AkgüPiin (“başvuran”), İnsan Haklarının ve Temel

Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“AÎHS”) 34. Maddesi uyarınca, Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AİHM”) yapmış olduğu

65897/01 no5lü başvurudur.

; Başvuran İzmir Barosuna bağlı avukat T. Aslan tarafından temsil edilmektedir.

AİHM, 4 Ekim 2005 tarihinde başvuruyu Hükümet’e bildirmeye karar Vermiştir.

AİHS’nin 29 § 3. Maddesi uyarınca, başvurunun kabuledilebiliriiğiyle esaslarını beraber

incelemeye karar vermiştir.

OLAYLAR

DAVANIN OLAYLARI

1980 doğumlu başvuran İzmir’de ikamet etmektedir.

Başvuranın sunduğu üzere davanın olayları aşağıdaki gibi özetlenebilir.

Başvuran, 23 Şubat 1999 tarihinde, İzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi

polis memurları tarafından Türk Ceza Kânunu’nun 169. M addesi’ne muhalefet ederek

yasadışı örgüt PKK’ y e y a r d ı m v e y a t a k l ı k y a p t ı ğ ı ş ü p h e s i y l e g ö z a l t ı n a a l ı n m ı ş t ı r .

Başvuran, 26 Şubat 1999 târihinde İzmir Devlet Güvenlik Malıkemesi’nde tek hakim

huzuruna çıkarılmıştır. Gözaltında alııian imzalı ifadesini yalanlamış, bu ifadenin baskı

altında alındığını iddia etmiştir. Hakim aynı gün başvuranın tutuklu yargılanmasına karar

vermiştir.

İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 3 Mart 1999 tarihinde, Türk Ceza

Kânunu’nun 169. Maddesi uyarınca, başvuranı, propaganda yaparak PKK’ y e y a r d ı m v e

yataklık yapmakla suçlayan bir iddianame sunmuştur.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, ilk duruşmayı 7 Nisan 1999 tarihinde başvuranın gıyabında

görmüştür. Mahkeme, dinlenmediği için, başvuranın tutuklu yargılanma halinin devamına

karar vermiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi ikinci duruşmayı 11 Mayıs 1999 tarihinde askeri hakimin

huzurunda görmüştür. İfade verdiği duruşmada başvuran, propaganda yapmadığını, yalnızca

slogan atan kalabalığı izlediğini belirtmiştir. Ayrıca polis memurları ve Cumhuriyet Savcısı

huzurunda verdiği ifadeleri de kabul etmemiştir. Baskı altında alman şikayet konusu ifadeyi

imzalamaya zorlandığım iddia etmiştir. Mahkemeden kendisine yöneltilen suçlamaları

reddedip, kendisini serbest bırakmasını talep etmiştir. Mahkeme başvuran aleyhindeki delilleri

değerlendirerek, bu talebi reddetmiş, tutuklu yargılanma halinin devamına karar vermiştir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 18 Haziran 1999 tarihinde, Anayasa’nin 143. Maddesi’ni

değiştirmiş ve askeri üyeleri Devlet Güvenlik M ahkem esinin yapısından çıkarmıştır. 22

Haziran 1999 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemeleri Kanuıııinda yapılan benzer

değişikliklerle, başvuranın davasını gören askeri hakim sivil hakimle değiştirilmiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde 19 Ağustos 1999 tarihinde görülen duruşmada,

başvuranın avukatı müvekkilinin salıverilmesini ve ayrıca mahkemenin dört tanığı

dinlemesini talep etmiştir. Mahkeme bu talepleri reddetmiştir. Yargılamanın durumunu göz

Önüne alarak, mahkeme, bu dört kişinin yapacağı tanıklığın olaylara açıklık getirmekte yarar

sağlamayacağını gerekçe göstermiştir.

Devlet Güvenlik M ahkem esinin 22 Eylül 1999 tarihinde gördüğü duruşmada, avukatı

başvuramn yazılı savunma ifadesini mahkemeye sunup okumuştur. Mahkeme başvuranın

tutuklu yargılanma halinin devamına karar vermiştir.

Üç sivil hakimden oluşan Devlet Güvenlik Mahkemesi 13 Ekini 1999 tarihinde başvuranı

suçlu bulmuş ve Türk Ceza Kanunu’nun 169. Maddesi uyarınca üç yıl hapis cezasına

çarptırmıştır.

(

Yargıtay 9 Ekim 2000 tarihinde kararı onamıştır. Bu karar başvuramn avukatının

gıyabında iki gün sonra açıklanmıştır.

Karar kanun gereği başvuranın incelemesi için İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

kayıtlarına tevdi edilmiştir.

HUKUKA İLİŞKİN

I. AİHS’NİN 6. M ADD ESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde askeri hakim bulunması

nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkemede görülecek adil duruşmadan yoksun

bırakıldığından şikayetçi olmuştur. Ayrıca, gözaltında bulunduğu sırada ve savcı ve hakim

önüne ilk kez çıktığında avukat yardımı alamadığından şikayetçi olmuştur. Ek olarak,

Yargıtay’da bulunan Cumhuriyet Savcısiınn yazılı görüşlerinin kendisine hiç tebliğ

edilmediğini, böylelikle karşı iddialarını ortaya koyma olanağından yoksun bırakıldığını

belirtmiştir. Son olarak, Yargıtay’ın kararının yeterli ölçüde gerekçeli olmadığım

savunmuştur.

(

Başvuran, AİHS’nin 6. Maddesi’ne dayanmıştır. İlgili maddenin ilgili kısımları aşağıdaki

gibidir:

“ 1. H erkes ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlam alar konusunda karar verecek olan, yasayla

kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının ... hakkaniyete uygun ve açık olarak

görülmesini istemek hakkına sahiptir.

3. Her sanık en azından aşağıdaki haklara sahiptir:

b)

Savunmasını

hazırlamak

için

gerekli

zamana

ve

kolaylıklara

sahip

olmak;

c) Kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının yardım ından yararlanmak ve eğer

savunmacı tutmak için mali olanaklardan yoksun bulunuyor ve adaletin selameti gerektiriyorsa, mahkemece

görevlendirilecek bir avukatın para ödemeksizin yardımından yararlanabilmek.”

2

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet biı iddialara itiraz etmiştir. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’niri bağımsızlık

ve tarafsızlığı sorunuyla ilgili olarak Hükümet, askeri hakimin 18 Haziran 1999 tarihinde

heyetten çıkarıldığını ve başvuranın tamamen sivil hakimlerden oluşan bir mahkeme

tarafından, çok sonraları cezaya çarptırıldığını savunmuştur. îmrek kararma (.Imrek - Turkey,

57175/00) dayanarak, başvuran açısından mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili

haklı kuşkulanmaya yol açabilecek bir durum olmadığını öne sürmüştür.

Hükümet AİHM’ d e n , b a ş v u r a n ı n 6 , M a d d e u y a r ı n c a ö n e s ü r d ü ğ ü i d d i a l a r ı n ı n g e r i

kailamnı, açıkça dayanaktan yoksun oldukları ve iç hukuk yollarının tüketilmediği

gerekçesiyle kabuledilmez olarak beyan etmesini talep etmiştir.

AİHM, yürürlükteki içtihadı ve kendisine sunulan bilgi ve belgeler ışığında, başvuranın

şikayetlerinin, AİHS uyarınca, belirlenmesi esasların incelenmesine bağlı karmaşık hukuki ve

olgusal konuları gündeme getirdiği kanısındadır. Dolayısıyla AÎHM, başvurunun bu kısmının

AİHS’nin 35 § 3. Maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığı kanısına varmıştır.

Başvurunun kabuledilmez olduğuna karar vermek için başka bir neden görülmemiştir.

B . E s a s l a r

1 Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında

AÎHM, başvuranın İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde yargılanmasına 3 Mart

1999 tarihinde başlandığını kaydeder. Mahkeme 11 Mayıs 1999 tarihinde esaslara ilişkin bir

duruşma görmüş ve başvurandan savunma vermesini ve delil sunmasını istemiştir. Askeri

hakimin de bulunduğu duruşmada başvuran gözaltında ve Cumhuriyet Savcısı huzurunda

verdiği ifadeyi yalanlamıştır. Şikayet konusu ifadeyi baskı altında imzalamaya zorlandığını

ifade etmiştir. Bu nedenle mahkemeden davayı reddetmesini ve kendisini serbest bırakmasını

talep etmiştir. Ancak mahkeme başvuran aleyhindeki delillerin dikkate değer olduğu

sonucuna vararak, başvuranın tutuklu yargılanmasının devamına karar vermiştir.

AÎHM, Öcalan - Türkiye davasında (46221/99), Büyük Daire’nin, bir askeri hakimin,

sözkonusu cezai yargılamada yürürlükte kalmaya devam eden bir ya da daha fazla ara karamı

alınmasında bulunması durumunda, sanığın yargılamanın tamamının sağlamlığına ilişkin

endişeleri için, sonrasında Devlet Güvenlik M ahkem esinde takip edilen dava bu endişeleri

yeterince bertaraf etmedikçe, makul sebebi bulunur kararma vardığını anımsar. Daha açık

olmak gerekirse, askeri bir hakim sivil bir kimse aleyhinde açılan davanın tamamlayıcı

parçasını teşkil eden ara kararın alınmasında rol aldığında, davanın tamamının, bağımsız ve

tarafsız bir mahkeme tarafından görüldüğü söylenemez.

Bu davada AÎHM, askeri hakimin bulunduğu 11 Mayıs 1999 tarihinde görülen

duruşmanın ardından Devlet Güvenlik M ahkemesinin başvurandan ayrıntılı herhangi bir

savunmanın almadığını gözlemler. Bu nedenle, duruşmalar ve Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin izleyen kararı yargılamanın tamamlayıcı parçasını teşkil etmiştir. Bu

bakımdan bu dava, 30 Ağustos 2005 tarihinde kabuledilmez olarak beyan edilen ve

AİHM ’nin sözkonusu davanın esaslarına veya başvuranın savunm a haklarına ilişkin hiçbir

kararda rol almadığı Ceylan —Türkiye kararından (68953/01) ayrılır.

Yukarıda belirtilenler ışığında, AİHM, başvuranı yargılayan ve mahkum edeıı Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin, AİHS’nin 6 § 1. Maddesi çerçevesinde bağımsız ve tarafsız bir

mahkeme olmadığı sonucuna varmıştır. Buna göre bu Madde ihlal edilmiştir.

2. Yargılamanın Hakkaniyete Uygunluğu Hakkında

Başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil biçimde yargılanma

hakkının ihlal edildiği tespitlerine ilişkin olarak AİHM, yargılamanın hakkaniyete

uygunluğuyla ilgili AİHS’nin 6. Maddesi uyarınca yapılan diğer şikayetleri incelemenin

gerekli olmadığı kanısındadır.

TL AİHS’NİN 7. M ADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran sözkonusu tarihlerde ceza gerektiren suç teşkil etmeyen bir hareketten mahkum

edildiğini iddia etmiştir. Başvuran AİHS’nin 7. Maddesi’ne dayanmıştır. Bu Maddeye göre:

(

“ 1. H iç kim se, işlendiği zam aıı ulusal ve uluslararası hukuka göre bir suç sayılm ayan bir fiil veya

ihmalden dolayı mahkum edilemez. Yine hiç kimseye, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan

daha ağır bir ceza verilemez.

2.

Bu madde, işlendiği zaman uygar uluslar tarafından tanınan genel hukuk ilkelerine göle suç sayılan

bir fiil veya ihmal ile suçlanan bir kimsenin yargılanmasına ve cezalandırılmasına engel değildir.”

AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin başvuranı propaganda yaparak yasadışı bir

örgüte yardım ve yataklık yapmaktan mahkum ettiğini gözlemler. Bu hareket sözkonusu

tarihlerde ulusal hukukta -Türk Ceza Kanunu’nun 169, Maddesi- ceza gerektiren bir suç

olarak açıkça tanımlanmıştır. Bu nedenle bu şikayet AİHS’nin 35 §§ 3. Maddesi uyarınca

dayanaktan yoksun olduğu için kabuledilmez olarak beyan edilmelidir.

III. AİHS’NİN 14. M ADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran ayrıca mahkum edilip cezaya çarptırılmasının siyasi görüşleri nedeniyle

ayrımcılık teşkil ettiğinden şikayetçi olmuştur. Başvuran AİHS’nin 14. Maddesi’ne

dayanmıştır. Bu M adde’ye göre:

“Bu Sözleşmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ıık, renk, dil, din, siyasal veya

diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet, doğum veya herhangi başka

bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır."

AİHM, başvuramn iddialarını destekleyecek herhangi bir delil sunmadığını gözlemler. Bu

nedenle, 14. M adde’niıı ihlal edildiği biçimindeki savunulabilir iddiasının temellerini

sunamamıştır. Dolayısıyla bu şikayet de AİHS’nin 35 §§ 3. ve 4. Maddesi uyaıinca açıkça

dayanaktan yoksun olduğu için kabuledilmez olarak beyan edilmelidir.

IV. AİHS’NİN 34. M ADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Sön olarak başvuran, Yargıtay’ın itirazına ilişkin olarak karara varmasının çok geç bir

tarihe dek kendisine tebliğ edilmediğini iddia etmiştir. Bu durum başvuranın savında,

AİHS’nin 34. M addesi’ııin sağladığı kişisel başvuru hakkının uygulanmasına müdahaleye

eşdeğer olmaktadır. AİHS’nin ilgili Maddesi aşağıdaki gibidir:

4

“İşbu Sözleşme ve Protokollerinde tanınan hakların Yüksek Sözleşmeci Taraflardan biri tarafından

ihlalinden zarar gördüğü iddiasında bulunan her gerçek kişi, hükümet dışı her kuruluş veya kişi grupları

M ahkeme’ye başvurabilir. Yüksek Sözleşmeci Taraflar bu hakkın etkin bir şekilde kullanılmasına hiçbir

suretle engel olmamayı taahhüt ederler.”

AİHM, bu başvurunun yapıldığı tarihlerde, Türk mahkemelerinin uygulamasının,

Yargıtay’ın kararını, itirazın ilk yapıldığı mahkeme olan ilk derece mahkemesine tevdi etmek

olduğunu kaydeder. Bunun ardından karar o mahkemenin kaydındaki taraflar için erişilebilir

olur.

AİHM, başvuranların AİHM’ y e y a p ı l a c a k b a ş v u r u d a k u l l a n ı l m a k ü z e r e Y a r g ı t a y ’ ı n

kararının yasal bir suretini almamaları için hiçbir engel bulunmaması nedeniyle, bu

uygulamanın 34. M adde’nin koşullarıyla bizatihi uyuşmadığı kanısında değildir.

Ayrıca bu başvuru, Yargıtay’ın AİHS’nin 35 § 1. Maddesi’nde belirtilen amaçlar

doğrultusunda nihai karar teşkil eden kararını açıkladığı tarihten itibaren altı ay içinde

yapılmıştır. Başvuran Yargıtay’ın kararının kendisine bildirilirken doğduğu iddia edilen

gecikmenin, AÎHS uyarınca yapacağı başvuruyu doğrudan veya dolaylı olarak engellemek

için planlandığını belgelememiştir. Başvuran ile avukatının, Devlet Güvenlik Mahkemesi ya

da Yargıtay’ın evrak dairesiyle temas kurarak itirazın sonucu konusunda bilgi alabilecekleri

de kaydedilmelidir.

Bu koşullarda AİHM, AİHS’nin 34. Maddesi uyarınca ortada hiçbir mesele bulunmadığı

kanısındadır. Bu nedenle bu şikayet AİHS’nin 35 §§ 3. Maddesi uyarınca açıkça dayanaktan

yoksun olduğu gerekçesiyle kabuledilmez olarak beyan edilmelidir.

V. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. Maddesi uyarınca:

“Mahkeme işbıı Sözleşme ve protokollerinin İhlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

'Parafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. T a z m i n a t

Başvuran maddi tazminat olarak 5.000 Eiırö, manevi tazminat olarak ise 10.000 Euro talep

etmiştir.

Hükümet bu meblağlara itiraz etmiştir.

Maddi tazminatla ilgili olarak, AİHM, 6 § 1. M adde’yle ilgili davanın sonucunun ne

olacağı konusunda tahmin yürütemeyeceği kanısındadır. Bu nedenle maddi tazminat

ödenmemesine karar vermiştir.

AİHM ayrıca, 6. M adde’nin ihlal edildiğinin tespit edilmesinin bu bakımdan başvuranın

maruz kaldığı tüm manevi zararlar için başlı başına yeterli tazmin oluşturduğu kanısındadır.

Öte yandan, AİHM, bu davada olduğu gibi bir kimse AİHS’nin bağımsızlık ve tarafsızlık

koşullarını karşılamayan bir mahkeme tarafından mahkum edilirse, talep edildiği takdirde

dâvanın yeniden görülmesi veya yeniden dava açılmasının esas itibariyle ihlalin telafi

edilmesi için uygıın bir yol teşkil ettiğini gözlemler.

B . M a h k e m e m a sr a fla r ı

Başvuran, ulusal mahkemelerde ve AİHS’de açılan davalardan doğan mahkeme masrafları

için 4.500 Euro talep etmiştir. İddialarını destekleyici hiçbir fatura ya da belge sunmamıştır.

Hükümet bu meblağa itiraz etmiştir.

AÎHM’nin içtihadına göre, m ahkem e m asrafları, ancak gerçekliği ve gerekliliği

kanıtlandığı ve makul bir meblâğ olduğu takdirde başvurana geri ödenir. Bu davada* AİHM,

sahip olduğu bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ışığında, ulusal takibatlardan doğan

mahkeme masraflarının karşılanması talebini reddetmiş ve başvurana, AÎHM’ d e a ç ı l a n

takibatlar için 1.000 Euro tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıştır.

C . G ecikm e Faizi

AÎHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankasının kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiştir.

BU NEDENLERLE AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS’nin 6. M addesi uyarınca yapılan şikayetlerin kabuledilebilir, başvurunun geri

kalanının ise kabuledilmez olduğuna;

2. İzniir Devlet Güvenlik M ahkem esinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili şikayete ilişkin

olarak AİHS’nin 6 § 1. M addesi’nin ihlal edildiğine;

3. Başvuranın AİHS’nin 6. Maddesi uyarınca yaptığı diğer şikayetleri göz önünde

bulundurmanın gerekli olmadığına;

4. İhlalin tespit edilmesinin başvuranın maruz kaldığı manevi zarar için başlı başına adil

tazmin teşkil ettiğine;

5. (a) Sorumlu Devlet’in, mahkeme masrafları için, ödenebilecek tüm vergilerden m uaf olarak

1.000 Euro’yu (bin Euro), AÎHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai kararın verildiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevirerek, başvurana ödemesine;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre

için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nm o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.

6. Başvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiştir.

İşbu karar, îngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme îç Tüzüğü’nüıı 77. Maddesi’nİn 2. ve

3. fık raları u y a rın c a 16 O c a k 2 0 0 7 ta rih in d e y a z ılı o la ra k te b liğ e d ilm iş tir.

S. DÖLLE

Zabıt Katibi

J.-P. COSTA

Başkan