(

ۻ

ꢀꢁ ꢀ

ۻ

ღ ꢀ

ღ

ღ ꢀ

ღ ꢀ BBBBBBBBBBBBBB

COUNCIL

O FEURO PE

AVRUPA

KONSEYİ

EUROPEAN COURT OF H UMAN RIGHTS

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İ K İ N C İ D A İ R E

BARIŞIK VE ALP - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no. 29765/02 ve 31420/06)

KARAR

S T R A Z B U R G

27 Kasım 2007

İşbu karar AİHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

BARIŞIK VE ALP - TÜRKİYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 29765/02 ve 31420/06 noTu iki davanın

nedeni Necati Barışık ve Yüksel Alp’in (“başvuranlar”) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne

3 Temmuz 2002 talihinde Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması

Sözleşmesi’nin (AÎHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuranlar AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarından Bay ve Bayan Değirmenci

tarafından temsil edilmiştir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

Başvuranlar sırasıyla 1975 ve 1963 doğumlu olup İzmir’de yaşamaktadır. AİHM’ye

başvurdukları tarihte İnsan Hakları Derneği (“Demek”) İzmir şubesinin yönetim kurulu

üyesiydiler. Somut başvurular, başvuranlar hakkında başlatılan iki ayrı cezai kovuşturmadan

doğmuştur.

A. Da ha Önce h ü k ü m g i y m i ş D e r n e k ü y e l e r i h a k k m d a k i k o v u ş t u r m a l a r

10 Tem m uz 2001 tarihinde İzm ir V aliliği D erneğe bir yazı göndererek yasadışı

faaliyette bulundukları değerlendirilen 13 kişinin üyeliklerinin feshedilmesini talep etmiştir.

Demek, 6 Ağustos 2001 tarihinde Valiliğe verdiği cevapta bahse konu 13 kişiden

hiçbirinin 2908 sayılı Demekler Kanunu’nun 4. maddesinin 2 ve 3. paragraflarında belirtilen,

kendilerini demek kurmak ya da demek üyesi olmaktan alıkoyacak bir hüküm giymemiş

olmamaları nedeniyle talebi uygulamayacaklarını bildirmişlerdir.

Sırasıyla 8 Kasım 2001 ve 13 Kasım 2001 tarihlerinde İzmir Cumhuriyet Savcısı

başvuranların ifadelerini almış, 2908 sayılı Kanun’un 4. maddesine uymamalarından dolayı

haklarında işlem başlatıldığı ve on gün içinde kişi başı 142,366,000 Türk Lirası1 ceza

ödenmesi halinde dava açılmayacağı bilgisini vermiştir. Başvuranlar ödeme emrine

uymamıştır.

Müteakiben 3 Aralık 2001 tarihinde Savcı başvuranlar ve Demeğin diğer üyeleri

hakkında bir iddianame hazırlamış, sanıkların İzmir Valiliği’nin talimatına uymamaktan

Demekler Kanunu’nun 75. maddesi ve TCK’nın 119. maddesi gereği para cezasına

çarptırılmalarını talep etmiştir. İddianame başvuranlara tebliğ edilmemiştir.

26 Aralık 2001 tarihinde İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi duruşma yapmaksızın

başvuranlar ve diğer sanıkları atılı suçlardan mahkum etmiş ve bir ceza kararnamesi ile her

birini 213,548,4002 TL para cezasına çarptırmıştır. Başvuranlar ve diğer sanıklar karara itiraz

etmiştir.

1Sözkonusu tarihte yaklaşık 100 Euro’ya eşdeğer.

2 Sözkonusu tarihte yaklaşık 167 Euro’ya eşdeğer.

1

BARIŞIK VE ALP - TÜRKİYE KARARI

6 Ş u b a t 2 0 0 2 t a r i h i n d e İ z m i r C e z a M a h k e m e s i , i t i r a z ı d u r u ş m a y a p m a d a n r e d d e t m i ş ,

başvuranlar cezayı ödemiştir.

Müteakiben 16 Aralık 2002 tarihinde birinci başvuran Adalet Bakanlığı’na başvurarak

dosyanın yazılı bir emir ile Yargıtay’a taşınmasını talep etmiştir.

29

Ocak 2003 tarihinde Adalet Bakanı yazılı bir emir yayımlamış ve Yargıtay

Başsavcısına sözkonusu kararın iptalini istemesi talimatını vermiştir.

14 N isan 2003 tarihinde Y argıtay İzm ir C eza M ahkem esi kararını bozm uş ve dava

dosyası yeniden incelenmek üzere İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi’ne gönderilmiştir.

İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi 14 Temmuz, 7 Ağustos ve 22 Ekim 2003 tarihlerinde üç

duruşma yapmış, başvuranlar bunların hiçbirine katılmamıştır. Son duruşmada mahkeme, 24

Nisan 2003 tarihinde 4854 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesiyle birlikte başvuranların İzmir

Valiliği’nin emrine uymamaları nedeniyle aldıkları cezanın idari bir para cezası olarak

sınıflandırılması nedeniyle görevsizlik kararı vermiştir. Bu duruşmalarda davalılar

mahkemeye ifade vermemiştir.

20

Kasım 2003 tarihinde ikinci başvuranın avukatı kararı temyiz etmiş, 25 Şubat 2004

tarihinde Yargıtay İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi’nin kararım onamıştır. Dava dosyası İzmir

Valiliği’ne gönderilmiştir.

B. Savaşa Karşı Vicdani Retçiler Platformu hakkındaki kovuşturmalar

Başvuranlar 9 Ekim 2001 tarihinde ABD’nin Afganistan’da yürüttüğü askeri

operasyonları protesto etmek amacıyla ortak bir basın açıklaması yapmışlardır.

Cumhuriyet Savcısı, 8 Kasım 2001 tarihinde Barışık’a ve 13 Kasım 2001 tarihinde

Alp’e gönderdiği yazı ile, “Savaşa Karşı Vicdani Retçiler Platformu” adlı yasadışı bir örgütün

kuruluşuna yardımcı oldukları için ilgili Kanun’un 34. maddesi uyarınca haklarında işlem

başlatıldığı bilgisini vermiştir. Savcı ayrıca başvuranların her birinin on gün içinde

142,366,000 TL para cezası ödemeleri halinde dava açılmayacağım belirtmiştir.

Ödeme yapılmaması üzerine Savcı bir iddianame hazırlayarak başvuranlar ve Derneğin

beş yöneticisini Kanun’un 34. maddesini ihlal etmekle suçlamıştır. İddianame başvuranlara

yine tebliğ edilmemiştir.

31 A ralık 2001 tarihinde İzm ir S ulh H ukuk M ahkem esi kısa prosedürü uygulayıp

başvuranları duruşma yapmadan mahkum etmiştir (dava no. 2001/2160). Bir ceza

kararnamesi ile başvuranları kişi başı 213,548,400 TL artırılmış para cezasına çarptırmıştır.

Ancak mahkeme cezaların infazına ilişkin 647 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca cezanın

infazını durdurmuştur.

Başvuranlar 18 Şubat 2002 tarihinde ceza kararnamesine itirazda bulunmuşlar,

mahkumiyetlerinin ifade özgürlüklerini ihlal etmesi, iddianamenin kendilerine tebliğ

edilmemesi ve mahkemenin ifadelerini almamış olmasından yakınmışlardır. 20 Şubat 2002

tarihinde İzmir Ceza Mahkemesi yine duruşma yapmadan başvuranların itirazını reddetmiştir.

2

(

BARIŞIK VE ALP - TÜRKİYE KARARI

HUKUK

Olaylar ve hukuk açısından benzerlikleri itibariyle Mahkeme başvuruları birleştirmeyi

uygun bulmaktadır.

I. A ÎH S ’N İN 6 . M A D D E S İN İN İH L A L E D İL D İĞ İ İD D İA S I

Başvuranlar AİHS’nin 6/1. maddesine dayalı olarak, cezai alanda kendilerine yöneltilen

suçlamalar konusunda karar verilmek üzere yapılan davalarının adil ve açık görülmesi

hakkından mahrum bırakılmaktan şikâyetçi olmuşlardır. Mahkemelerin davaları hakkında

duruşma yapmadan karar verdiklerini vurgulamışlardır. Başvuranlar, ayrıca, Savcının

hazırladığı iddianamenin kendilerine tebliğ edilmemiş olmasından dolayı haklarındaki

suçlamalardan hemen haberdar olmamaları nedeniyle AİHS’nin 6/3 (a) maddesinin ihlal

edildiğini iddia etmişlerdir. Son olarak, AİHS’nin 6/3. maddesinin (b) ve (d) bentleri

bağlamında tanıkların incelenmesi de dahil olmak üzere karşı görüş ve delil sunma

haklarından mahrum bırakılmalarından şikâyetçi olmuşlardır.

6 . m ad d en in ilg ili k ısm ı şu şek ild ed ir:

“ 1 . H e r k e s ... c e z a i a la n d a k e n d is in e y ö n e ltile n s u ç la m alar konusunda karar verecek olan ... bir

mahkeme tarafından davasının ... hakkaniyete uygun ... olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.

3. Her sanık en azından aşağıdaki haklara sahiptir:

(b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olmak;

(d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı

koşullar altında çağırılmasının ve dinlenmesinin sağlanmasını istem ek;...”

A. K a b u l e d i l e b i l i r l i ğ e il iş k in

Hükümet başvuranların ikinci kısım yargılama çerçevesinde iç hukuk yollarını

tüketmemiş olduklarını savunmuştur. Bu bağlamda birinci kısım yargılama sürecinin sonunda

birinci başvuranın Adalet Bakanlığı’na başvurarak davanın Bakan tarafından Yargıtay’a

taşınmasını talep ettiğini hatırlatmışlardır. Bakan talebe uymuş ve sonuç olarak dava

Yargıtay’a taşınmıştır. Hükümetin görüşüne göre başvuranlar, aynı prosedürü ikinci kısım

yargılamada uygulamamış olmaları nedeniyle AÎHS’nin 35/İ. maddesi bağlamında iç hukuk

yollarını tüketmiş sayılamazlar.

Mahkeme, Hükümetin belirttiği yolun Türk hukukunda olağandışı bir yol olduğunu

dikkate alır. CMUK’un 343. maddesine göre ancak Yargıtay Başsavcısı, Adalet Bakam’nın

resmi talimatıyla bir davayı Yargıtay’a taşıyabilir. Dolayısıyla sözkonusu hukuk yolu davaları

görülen insanlar için doğrudan erişilebilir değildir. Sonuç olarak uluslararası hukukun genel

olarak kabul edilen kuralları dikkate alındığında AİHS’nin 35/1. maddesi gereklerine

uyulması için sözkonusu yola başvurulması zorunlu değildir (bkz. Öztürk - Türkiye [BD], no.

22479/93). Buna göre Mahkeme, Hükümetin ön itirazını reddeder.

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başvurunun başka açılardan bakıldığında da

,

BARIŞIK VE ALP - TÜRKÎYE KARARI

kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

B . E s a s

/. Genel ilkeler

Mahkeme, duruşmaların açık olarak yapılmasının 6/1. maddede öngörülen vazgeçilmez

ilkelerden biri olduğunu hatırlatır. Bu kamuya açık nitelik, tarafları adaletin kamu denetimi

olmaksızın uygulanmasına karşı korur. Bu, aynı zamanda halkın mahkemelere karşı güvenini

sağlayan unsurlardan biridir. Kamuya açıklık, adaletin uygulanmasını şeffaf hale getirerek,

güvence altına alınması tüm demokratik toplumların ilkelerinden biri olan, 6/1. maddenin

(adil yargılanma) hedefine ulaşılmasına hizmet eder (bkz. diğerleri yanında Stefanelli - San

Marino, n o . 3 5 3 9 6 /9 7 ).

(

Mahkeme, bir bütün olarak değerlendirildiğinde 6. maddenin sanığın ceza davasına

etkili olarak katılma hakkını güvence altına aldığını hatırlatır. Bu, genel olarak sadece

duruşmalarda yer alma hakkını değil, aynı zamanda gerektiğinde adli yardım alma ve davayı

etkili bir şekilde takip etmeyi içerir. Sözkonusu haklar çekişmeli davanın özünde zımnen yer

alır ve aynı zamanda 6/3..maddenin (c) ve (e) bentlerinde belirtilen taahhütlerden çıkarılabilir

(bkz, diğerleri yanında Stanford- İngiltere, A S erisi n o . 2 8 2 -A ).

Ayrıca 6/1. madde birinci derece mahkemesi kararım temyiz hakkını güvence altına

almamaktadır. Ancak iç hukukun temyiz hakkı tanıdığı durumlarda temyiz yargılaması da

mahkeme sürecinin devamı olarak kabul edilmekte ve dolayısıyla 6. maddeye tâbi olmaktadır

(.Delcourt - Belçika, A Serisi no. 11).

2. Sözkonusu ilkelerin somut davaya uygulanması

Mahkeme, somut davada genel olarak olayların örtüşen niteliği ve 6/3. maddenin

bentlerinin birinci paragrafta öngörülen genel hakkaniyet güvencesinin özel yönleri olarak

görülebilmesi nedeniyle başvuranların şikâyetlerini 6/1. madde bağlamında ele almayı uygun

bulmaktadır.

Mahkeme öncelikle 30 Haziran 2004 tarihli kararda Anayasa Mahkemesinin açık

duruşmadan mahrum bırakmanın adil yargılanma hakkım ihlal ettiğine hükmederek eski Ceza

Kanununun 390/3. maddesini Anayasaya aykırı bularak feshetmiş olduğunu dikkate alır.

Ayrıca 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren yeni Ceza Kanunu ve CMUK ile birlikte

ceza kararnamesi çıkarılması uygulaması sona ermiştir.

Ancak Mahkeme, olayların meydana geldiği tarihte geçerli ilgili iç hukuk kuralları

gereği, başvuranların yargılaması sırasında açık duruşma yapılmadığını gözlemlemektedir.

Hem ceza kararnameleri ile başvuranları para cezasına çarptıran İzmir Sulh Hukuk

Mahkemesi hem itirazlarını inceleyen İzmir Ceza Mahkemesi, kararlarını dava dosyalarında

yer alan belgeleri temel alarak vermişlerdir. Sadece İzmir Cumhuriyet Savcısı Kasım 2001’de

başvuranların ifadesine başvurmuştur. Başvuranlara davalarının görüldüğü mahkemelerde

bizzat ya da bir avukatla kendilerini savunma imkânı tanınmamıştır. Bu nedenle Mahkeme,

başvuranların cezai kovuşturmayı etkili olarak takip edemedikleri görüşündedir. Adalet

Bakanı’nin 29 Ocak 2003 tarihindeki yazılı emri ile başlayan müteakip sürece ilişkin olarak

ise Mahkeme, yargılama sırasında başvuran ve diğer sanıklardan savunma ifadeleri

4

BARIŞIK VE ALP - TÜRKİYE KARARI

a l ı n m a d ı ğ ı n ı , b u n u n d a ö n c e k i n o k s a n l a r ı d ü z e l t e m e d i ğ i v e y a t e l a f i e d e m e d i ğ i n i k a y d e d e r

( b k z , d i ğ e r t a r a f t a n Şentuna - Türkiye, no. 71988/01).

Y u k a rıd a k iler ışığ ın d a M a h k em e, a d li m a k a m la r ta ra fın d a n ta k ip ed ilen u su lü n

b a şv u ra n la rın sa v u n m a h a k la rım ta m o la ra k k u lla n m a la rın ı en g elled iğ in e v e y a rg ıla m a y ı

a d a le t s iz h a le g e t ir d iğ in e k a r a r v e r m iş t ir .

S o n u ç o l a r a k A İ H S ’ n i n 6 / 1 . m a d d e s i i h l a l e d i l m i ş t i r .

II. A İH S’N İN 41. M A D D E SİN İN U Y G U L A N M A SI

AİHS’nin 41, maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun surette, zarar gören tarafın tazminine hükmeder ”

A. T a z m i n a t

B a şv u r a n la r k işi b a şı 4 2 7 .0 9 Y T L m a d d i, 1 5 ,0 0 0 E u r o m a n e v i ta z m in a t ta le p

etm işlerd ir.

H ü k ü m e t ta le p le r e itir a z e tm iştir .

M addi tazm inata ilişkin olarak M ahkem e, A İH S’nin 6. m addesine uyum lu bir yargılam a

y a p ı l m a s ı d u r u mu n d a s o n u c u n n e ş e k i l d e o l a c a ğ ı n a i l i ş k i n f i k i r y ü r ü t e m e y e c e ğ i n i k a y d e d e r .

B u n a g ö r e b a ş v u r a n la r a b u b a ş lık a ltın d a ö d e m e y a p ıla m a y a c a ğ ın ı d e ğ e r le n d ir ir

(Karahanoğlu ~ Türkiye, no. 74341/01).

M a h k e m e a y r ıc a ih la l te sp itin in b a şv u r a n la r ta r a fın d a n u ğ r a n m ış o la b ile c e k tü m m a n e v i

zararların adil tazm ini için kendi başına yeterli olduğu görüşündedir.

B . Y a r g ı l a m a m a s r a f v e g i d e r l e r i

B a şv u r a n la r a y n ı z a m a n d a a v u k a tlık ü c r e tle r i iç in 4 ,0 0 0 E u r o , A ÎH M ö n ü n d e k i

m asraflar için de 300 Euro talep etm işlerdir.

H ü k ü m e t ta le p le r e itir a z e tm iş tir .

AİHM’nin içtihadına göre bir başvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı v e miktarın makul olduğu kanıtlanmış ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

S o m u t d a v a d a b a ş v u r a n l a r t a l e p

e t t i k l e r i

ma s r a f l a r ı

g e r ç e k t e n

y a p t ı k l a r ı n ı

k a n ıtla y a m a m ış la r d ır . B u n e d e n le b u b a ş lık a ltın d a ö d e m e y a p ılm a y a c a k tır .

BARIŞIK VE ALP - TÜRKİYE KARARI

B U G E R E K Ç E L E R E D A Y A N A R A K A İH M O Y B İR L İĞ İY L E ,

1. Başvuruların birleştirilmesine;

2 . B a ş v u r u la r ın k a b u le d ile b ilir o ld u ğ u n a ;

3 . A İH S ’n in 6 /1 . m a d d e sin in ih la l e d ild iğ in e ;

4 . İ h l a l t e s p i t i n i n b a ş v u r a n l a r t a r a f ı n d a n u ğ r a n m ı ş o l a b i l e c e k t ü m m a n e v i z a r a r l a r ı n a d i l

t a z m i n i i ç i n k e n d i b a ş ı n a y e t e r l i o l d u ğ u n a ;

5. A dil tazm ine ilişkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMİŞTİR.

İşb u k a ra r İn g ilizce o la ra k h a zırla n m ış v e A İH M İç T ü zü ğ ü 5 n ü n 7 7 . m a d d esin in 2 v e 3 .

p aragrafları u yarın ca 27 K asım 2007 tarih in d e yazılı olarak teb liğ ed ilm iştir.

S. Dö l l e

F. T u l k e n s

K âtip

B a şk a n

6