*

͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͑

CONSEIL DE

௔ ͑

௔

AVRUPA

KONSEYĐ

KONSEYİ

COUNCIL

.

L'EUROPE

O F E U R O P E

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

NAFİYE ÇETİN VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE

(Başvuru no. 19180/03 )

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBIÎRG

7 Nisan 2009

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir.

Şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Bu dava, Nafiye Çetiıı, Necat Çetin, Nezir Çetin, Adnan Çetin, Nuriye Kaymış ve Leman

Ekingen (“başvuranlar”) adlı altı T.C. vatandaşı tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 30

Nisan 2003 tarihinde, İnsan Haklan ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin

Sözleşme nin ( Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi - AÎHS”) 34. maddesi uyarınca yapılan

19180/03 numaralı başvuru sonucu görülmektedir.

Başvuranlar Diyarbakır Barosu avukatlarından S. Korkmaz, A. Süer ve I. Midyat

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Sırasıyla 1929, 1972, 1956, 1966, 1963 ve 1953 doğumlu başvuranlardan Nezir Çetin

Diyarbakır’da, Adnan Çetin Şanlıurfa’da, geri kalan başvuranlar ise Mersin’de ikamet

etmektedirler.

Nafiye Çetin’in oğlu ve diğer başvuranların kardeşi olan Harun Çetin olaylar sırasında

İstanbul Üniversitesi ’nde öğrenciydi.

Harun Çetin 15 Mart 1993 tarihinde yakalanmış, arkadaşı Ö. Yüce ile beraber İstanbul

Üniversitesi Avcılar Kampüsü’ııde gözaltına alınmıştır. Bu sırada yanlarında molotofkokteyli

bulunmaktaydı.

Harun Çetiıı, tutulu bulundurulurken 16 Mart 1993 tarihinde fenalaşmış, Şişli Etfal

Hastanesi’ne kaldırılmıştır. Aynı tarihte Cerrahpaşa Hastanesine nakledilmiştir. Harun

Çetin’in bilinci açık değildi ve vücudunun çeşitli yerlerinde küçük bere ve sıyrıklar

bulunmaktaydı. Çekilen beyin röntgeni sonucunda, sağ fronto-temporo-parietal bölgede sert

zar altı kanaması tespit edilmiştir. Hemen ameliyata alınmış, hastanenin yoğun bakım

ünitesinde, anlaşıldığı üzere bilinci açılmadan, 9 Haziran 1993 tarihine kadar tutulmuştur.

Harun Çetin daha sonra önce Bakırköy Reanimasyon Klİniğİ’ne götürülmüş, buradan Taksim

Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ne nakledilmiştir. Çetin burada 5 Eylül 1993 tarihinde 20

yaşındayken hayatım kaybetmiştir.

Beyoğlu Cumhuriyet Savcısı’nm talebi üzerine, 8 Eylül 1993 tarihinde, Cerrahpaşa Tıp

Fakültesi’nde Harun Çetin’e otopsi yapılmıştır. 22 Aralık 1993 tarihinde düzenlenen otopsi

raporuna göre, ölüm sebebi, kafa travması nedeniyle maruz kalman sert zar altı beyin

kanamasını takiben, aktiften pasife transferi sonucu gelişen zatürreye bağlı solunum

yetmezliği olarak tespit edilmiştir.

Bu esnada, 16 Mart 1993 tarihinde, Ö. Yüce, polise ifade vermiş, ifadesinde, diğer

hususlar meyamnda, kendisi ve Harun Çetin’in hem kendilerini yakalayan polis memurları

hem de sorgulandıkları Avcılar Karakolu’nda görevli polis memurları tarafından

dövüldüklerini ve Harun Çetin’in mevcut sağlık durumuna bu dayağın neden olabileceğini

iddia etmiştir.

1

Cumhuriyet Savcısı, 3 Eylül 1993 ile 4 Ekim 1993 tarihleri arasında, Avcılar

Karakolu nda ve Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nde görev yapan on bir polis

memurunun ifadesini almıştır.

31

Aralık 1993 tarihli bir iddianamede, Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi Cumhuriyet

Savcısı, Avcılar Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nde görev yapan komiser U.A.

ile aynı şubede görevli polis memuru I.H.’yi kötü muamele sonucu Harun Çetin’in kastı aşan

ölümüne sebebiyet vermekle suçlamıştır. Bu memurlar aynca Ö. Yüce’ye kötü muamelede

bulunmakla da suçlanmışlardır. Suçlamalar, Türk Ceza Kanunu’nun 452/1, 243/1 ve 243/2

maddelerine dayandırılmıştır.

5

Ocak 1994 tarihinde, sanık polis memurlan hakkında Bakırköy Ağır Ceza

Mahkemesi’nde dava açılmıştır. İlk duruşmanın 8 Nisan 1994 tarihinde görülmesine karar

verilmiştir.

8

Nisan 1994 ile 24 Şubat 2006 tarihleri arasmda otuz üç duruşma gerçekleştirilmiş, Ö.

Yüce’nin adresinin tespit edilmesi yönündeki pek çok usuli karara karşılık, şahsın adresi

belirlenememiştir.

8

Nisan 1994 tarihinde Nuriye Kaymış dışındaki başvuranlar davaya müdahil olarak

katılmışlardır.

1

Temmuz 1994 tarihli duruşmada mahkeme polis memurlarım dinlemiş, polisler

haklarındaki suçlamaları reddetmişlerdir,

28

Ekim 1994 tarihli bir dilekçe ile müdahil taraf mahkemeden ek soruşturma yapılmasını

talep etmiştir. Bu bağlamda, mahkemeden, müteveffanın tıbbi kayıtlarını istemesini ve

aralarında Harun Çetin’i muayene eden doktorlarla Harun Çetİn’in yakalanması ve tutulu

bulundurulmasına ilişkin resmi evraklarda ismi zikredilen polis memurlarıma olduğu birkaç

tanığı dinlemesini talep etmişlerdir.

Mahkeme 16 Mayıs 1995 tarihli duruşmada bu talepleri, davanın sonucuna etkisi

olmadıkları gerekçesiyle reddetmiştir.

Mahkeme 26 Ekim 2001 tarihli duruşmada, bulunamadığı için Ö. Yüce’yi dinlemekten

vazgeçmiştir. Ancak, 31 Mayıs 2002 tarihli bir sonraki duruşmada, Cumhuriyet Savcısı

soruşturma aşamasında Ö. Yüce’nin ifadesi ayrıntılı biçimde alınamadığı için, mahkemenin

Ö. Yüce’yi dinlemesinin Önemli olduğunu savunmuştur. Bu bağlamda, Cumhuriyet Savcısı,

Ö. Yüce’nin hem yakalanması sırasında hem karakolda dövüldüğünü iddia ettiğini ve Avcılar

Karakolu ile terörle mücadele şubesinin aynı bina içinde oldukları kaydetmiştir. Mahkeme

bunu kabul etmiştir.

12

Ekim 2005 tarihinde, bir kez daha, Ö. Yüce’nin bulunamaması nedeniyle

dinlenmemesine karar vermiştir. Aynı tarihte Cumhuriyet Savcısı esasa ilişkin görüşlerini

sunmuştur.

Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi 24 Şubat 2006 tarihinde, sanıkların, suçlu olduğunu itiraf

etmesi için Harun Çetin’e kötü muamelede bulunduklarına ve ölümüne sebebiyet verdiklerine

karar vermiştir. Polis memurları Türk Ceza Kanunu’nun 452/1 ve 59/2 maddeleri uyarınca altı

2

yıl altı ay hapis cezasına çarptırılmışlardır. Mahkeme Ö. Yüce’nin kötü muamelesine ilişkin

davanın zamanaşımına uğraması nedeniyle düşürülmesine karar vermiştir.

Polis memurları temyize gitmiştir.

Başvuranlar, davanın uzamasının, zamanaşımına uğraması nedeniyle reddedilmesine

sebebiyet vereceğinden endişe etmeleri nedeniyle karan temyiz etmediklerini belirtmişlerdir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı 26 Şubat 2007 tarihinde yazılı görüşlerini sunmuş, aynca

yaklaşan zamanaşımına dikkat çekmiştir.

Yargıtay 9 Mayıs 2007 tarihinde;, sözkonusu olaylara ilişkin yeterli soruşturma

yapılmaması nedeniyle ilk derece mahkemesinin kararını bozmuştur. Bu bağlamda, ilk derece

mahkemesinin Ö. Yüce ile başvuranlann 28 Ekim 1994 tarihli dilekçelerinde bahsettikleri

tanıklan dinlemesi gerektiği kanısına varmıştır.

Dava 20 Haziran 2007 tarihinde Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi’ne iade edilmiştir.

Mahkeme 21 Kasım 2007 tarihinde görülen duruşmada müteveffanın tıbbi raporlannm

alınmasına ve başvuranların 28 Ekim 1994 tarihli dilekçelerinde adı geçen iki şahsın

dinlenmesine karar vermiştir.

Dava halen derdesttir.

HUKUK

I. AÎHS’NİN 6. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, yetkili makamların, Harun Çetin’e işkence ederek ölümüne sebebiyet veren

polis memurları hakkmdaki ceza davasının makul bir süre içinde neticelendirilememesi

nedeniyle, Harun Çetin’in ölümüne ilişkin etkili bir soruşturma yürütmediklerinden şikayetçi

olmuşlardır. Başvuranlar AİHS’nİn 6. ve 13. maddelerini ileri sürmüşlerdir.

AİHM başvuranların şikayetinin AİHS’nin 2. ve 3. maddelerinin usuli bakımından

incelenmeleri gerektiği kanısındadır.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet başvuranların AİHS’nin 35/1 maddesi uyarınca iç hukuk yollannı

tüketmediklerini belirtmiştir. Bu bağlamda, sanık polis memurlan hakkmdaki ceza davasının

halen ulusal mahkemelerde derdest olduğunu savunmaktadır.

Başvuranlar bu savunmaya itiraz etmişlerdir.

AİHM, sanık polis memurlan hakkmdaki ceza davasının 1993 yıhnda açıldığını ve

başvuranlann sözkonusu davanın haddinden uzun sürdüğünü ve bu nedenle etkisiz kaldığım

savunarak AİHM’ye şikayetlerini sımduklan 30 Nisan 2003 tarihinde halen derdest olduğunu

gözlemlemiştir.

3

AİHM Hükümet m itirazının, başvuranların şikayetlerinin esasıyla yakından bağlantılı

lan soruşturmanın etkililiğine ılışkm meseleleri gündeme getirdiği kanısındadır. Hilkümefin

AİHM - v

? °" ItimZ1 b^

anların şikâyetinin esası ile yakından ilişkili olduğundan,

AıHM on itirazı davanın esası ile birlikte incelemeye karar verir.

Başvuranların bu başlık altındaki şikayetlerinin AİHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası

çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığım kaydeden AİHM, başka bir gerekçe altında da

kabuledılemezlık unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir

niteliktedir.

B. Esaslar

1. Tarafların görüşleri

Hükümet, AİHM nin içtihadına atıfta bulunarak, ulusal düzeyde gerçekleştirilen

soruşturmanın, AİHS’nin koşullarıyla örîüştüğünü belirtmiştir. Bu bağlamda, otopsi

yapıldığını, Cumhuriyet Savcısı nin tanıkların ifadelerini aldıklarını ileri sürmüştür. Aynca

bunun ardından sanık polis memurları hakkında ceza davası açıldığını belirtmiştir. Bu

bağlamda, tüm çabalara karşın, ilk derece mahkemesinin kilit bir tanığı dinleyemediğini

kaydetmiştir.

Başvuranlar iddialarını sürdürmüşlerdir.

2. AİHM’nin değerlendirmesi

AİHM, AİHS’nin 2. ve 3. maddeleri kapsamındaki devletin usuii yükümlülüklerine ilişkin

kararlarında yeralan temel ilkeleri yineler (özellikle bkz. Ali ve Ayşe Duran - Türkiye,

Angeîova ve lliev —Bulgaristan, 55523/00, Ramsahai ve Diğerleri - Hollanda, BD, 52391/99,

McKerr - İngiltere, 28883/95, K.Ö. - Türkiye, 71795/01, Çamdereli - Türkiye, 28433/02 ve

Dölek - Türkiye, 39541/98). Bu davayı bu İlkeler ışığında inceleyecektir.

Mevcut davada AİHM, Cumhuriyet Savcılığının Harun Çetin'e kötü muamele edilmesi

ve ölümüne ilişkin bir soruşturma başlattığını gözlemler. Soruşturma, kötü muamele sonucu

kastı aşan adam öldürme suçundan iki polis memurunun yargılanmasına yol açmıştır. Dava

halen ilk derece mahkemesinde derdest durumdadır, öte yandan AÎHM, tarafların sunduğu

belgeleri inceledikten sonra, yetkili makamların, Harun Çetin’e kötü muamelede bulunulduğu

ve ardından ölümüne neden olunduğu iddialarına ilişkin soruşturmanın yapılış biçiminde

önemli eksiklikler olduğu kanısındadır.

Bu noksanlıklar arasında, AİHNfnin dikkatini özellikle, görevli savcının soruşturma

aşamasında davanın olaylarını tespit etmeye imkan verecek esas delilleri derlememiş olması

çekmiştir. Bu bağlamda, AİHM, savcının, olaya şahit olan ve meydana geldiği iddia edilen

kötü muamelenin mağduru Ö. Yüce’den ayrıntılı bir ifade almadığını kaydeder. Bu kişiden

fotoğraf gösterme, yüzleştirme ve benzeri yöntemlerle failleri teşhis etmesi hiç istenmemiştir.

Üstelik Ö. Yüce’nin polise verdiği kendisi ve Harun Çetin’in gözaltında dövüldükleri

yönündeki ifadesine karşılık, gözaltına alan memurlar hakkında cezai bir soruşturma

yapılmadığı gözlenmiştir. Son olarak, Cumhuriyet Savcısı, Harun Çetm’in yaralarının,

özellikle de otopside kaydedilen kafa travmasının oluştuğu gerçek koşullan tespit etmek için

gözaltına alınmaları sırasında orada olan veyahut olaylar meydana geldiği sırada karakolda

olan diğer olası tanıkların ifadelerini alma çabasında olmamıştır. Esasında, dava dosyasından,

4

savcının üstlendiği soruşturmanın, otopsi yapılmasını ve diğer bazı polis memurlarının

ifadelerinin alınmasını istemekten öteye gitmediği anlaşılmaktadır. AİHM, yukarıda belirtilen

unsurların, soruşturmanın bu kısmının güvenilirliği ve bütünlüğüne halel getirecek ciddi bir

zaafı ortaya çıkardığı görüşündedir.

AİHM’ye göre, Ön soruşturmadaki eksiklikler, onbeş yıldır derdest olan ceza davası

sırasında mahkeme tarafından da giderilmemiştir. AİHM, yargılamadaki gecikmenin bir

kısmının, davada hem tanık hem müşteki durumunda olan Ö. Yüce’nin hazır bulunmayışından

kaynaklandığım kabul eder. Öte yandan, bunun, yetkili makamlar önündeki yargılamanın

uzamış olmasını başlı başına haklı çıkardığı söylenemez. Aksine, Bakırköy Ağır Ceza

Mahkemesi’nin davayı zamanlıca sonuçlandırmak için gereken özeni göstermemesi,

yargılama öncesi soruşturmadaki noksanlarla birleştiğinde, davanın gereksiz yere uzamasına

neden olmuştur. Bu bağlamda, AİHM, düzensiz ve uzun aralıklarla 8 Nisan 1994 ile 24 Şubat

2006 tarihleri arasında yapılan otuz üç duruşma boyunca, ilk derece mahkemesinin yalnızca

Ö. Yüce’nin ifadesine odaklandığını, davanın olaylarını aydınlığa kavuşturmak için başka

hususları araştırmadığım gözlemler. Bu süre boyunca sanık polis memurlan yalnızca bir kez

dinlenmiştir. Yargıtay’ın, davayı, soruşturmanın eksik yapılması nedeniyle makul süre içinde

bozup, iade etmesinin peşinden, ağır ceza mahkemesi 21 Kasım 2007 tarihinde müteveffanın

tıbbi kayıtlarını istemiş, olayların üzerinden on dört yıldan fazla bir süre geçtikten sonra tanık

olarak başka kişileri dinlemeye karar vermiştir. Bu koşullarda, ağır ceza mahkemesinin, bir

kimsenin gözaltında hayati tehlike oluşturan bir kafa travmasının ardından öldüğü bir davada

yeterli ivedilikle ve gerekli özeni göstererek makul süre içinde hareket ettiği sonucuna

varılamaz.

Ek olarak, AİHM, hakkında soruşturma yürütülen memurların görevden alınmalarının,

kanun dışı fiillere bulaşıldığı ya da bu fiillere müsamaha edildiği izleniminin oluşmasını

önlemek bakımından çok önemli olduğunu hatırlatır (bkz. Abdiiîsamet Yaman - Türkiye,

32446/96).

Yukarıda belirtilenler göz önünde bulundurulduğunda ve neredeyse on beş yıl sonra,

olayları aydınlığa kavuşturmak ve Harun Çetin’in gözaltmda maruz kaldığı iddia edilen kötü

muamelenin sorumlularını teşhis edip, cezalandırmak için başlatılan cezai yargılamanın halen

derdest durumda olduğu kaydedildiğinde, AİHM, Harun Çetİn’e yapıldığı iddia edilen kötü

muamelenin nedeni ve sorumluluğuna ilişkin etkili bir soruşturma yapıldığı biçiminde bir

değerlendirmeyi kabul edemez. Bu koşullarda, AİHM, AİHS’nin 2. ve 3. maddelerinin usul

yönünden ihlal edildiği sonucuna vanr. Buna göre Hükümet’İn ön itirazı reddedilmelidir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder."

A. Tazminat ve yargılama giderleri

20 Mayıs 2008 tarihli görüşlerinde başvuranlar meblağ belirtmeden AİHM’den maddi ve

manevi tazminata hükmetmesini istemişlerdir. Maddi tazminata ilişkin olarak başvuranlar,

Harun Çetin’in hastaneye kaldırılıp tedavi altına alınması sırasında meydana gelen hastane

5

masrafları, yolculuk ve yaşam giderleriyle Harun Çetin'in ileride getireceği maddi destek

kaybı ve yargılama giderlerine atıfta bulunmuşlardır.

Hükümet AİHM den başvuranların maddi tazminat taleplerini reddetmesini istemiştir.

Başvuranların maruz kaldıklarım iddia ettikleri maddi zarara ilişkin olarak, AİHM, tespit

edilen ihlaller ile iddia konusu tıbbi masraflar, yolculuk ve yaşam giderleriyle Harun Çetin’in

ileride getireceği maddi destek kaybına ilişkin talep edilen dayanaksız maddi tazminat

arasında illiyet bağı görememektedir. Ayrıca, vasıfsız ve destekleyici delilden yoksun

oldukları göz Önünde bulundurarak, AİHM başvuranların yargılama giderleriyle ilgili

taleplerinin dayanaksız olduğu sonucuna varmıştır. Davanın koşullarını göz Önünde

bulundurarak, hakkaniyete uygun surette, Nafiye Çetin’e 10.000 EUR, diğer başvuranların her

birine ise 5.000’er EUR ödenmesine hükmetmiştir.

B, Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nm marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artışm eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE

1. Hükümet’in iç hukuk yollalımn tüketılmemesİne ilişkin itirazını esasla birleştirip

reddetmeye;

2. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

3. AİHS’nin 2. ve 3. maddelerinin usul bakımından ihlal edildiğine-,

4. (a) AİHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç

ay içinde, Savunmacı Hükümet tarafından başvuranlara, izleyen meblağların, ödeme

tarihin.de geçerli olan döviz kuru üzerinden Savunmacı Hükümet in ulusal para birimine

çevrilmek üzere ödenmesine',

(i) Nafiye Çetin’e 10,000 EUR (on bin Euro), diğer başvuranların her birine 5.000’er

EUR (beş biner Euro) manevi tazminat ve

(ii) yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek her türlü vergi;

(b) yukarıda belirtilen ttç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren Memenin

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nm o dönem ıçm geçerli olan marjinal kredi kolay ıg

oranının Üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Başvuranların adil tatmine ilişkin diğer taleplerinin reddedilmesine

KARAR VERMİŞTİR.

6

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme îç Tüzüğü’ııün 77. maddesinin 2.

3. fikralan uyarınca 7 Nisan 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Sally Dölle

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Başkan