ꢀ2

ღ ꢀA ꢀღ

ღ ꢀ

ღ

ღ ꢀ

ღ ꢀ BBBBBBBBBBBBBB

COUNCIL

O F E U R O P E

*

AVRUPA

KONSEYİ

*

E U R O P E A N C O U R T O F H U M A N R I G H T S

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

NAİME DOĞAN VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE

( B a ş v u r u m . 76091/01)

KARAR

STRAZBURG

17 Tem m uz 2007

Bu karar AÎHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır.

Ancak; şekle ilişkin değişiklikyapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

NAİM E DOĞAN VD. - TÜRKİYE KARARI

USUL

Dava, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Naime Doğan, Semray Doğan, Osman Zeki Doğan,

Tülay Doğan ve Şenay Çabuk (“başvuranlar”) adlı beş Türk vatandaşı tarafından, 6 Eylül

2 0 0 1 ta r ih in d e A v m p a İ n s a n H a k la n M a h k e m e s i’ n e y a p ıla n b a ş v u r u d a n ( n o . 7 6 0 9 1 /0 1 )

kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Başvuranlar sırasıyla 1919, 1948, 1949, 1953 ve 1956 doğumlu olup Türkiye’nin farklı

şehirlerinde yaşamaktadır.

Başvuranların selefi Haşan Fehmi Doğan, Manavgat’ta bir arsanın sahibiydi. 27 Kasım

1 9 5 9 t a r i h i n d e a r s a s ı n ı k a n u n s u z o l a r a k i ş g a l e t t i ğ i n i i d d i a e t t i ğ i b e l l i ü ç ü n c ü ş a h ı s l a r a l e y h i n e

Manavgat Hukuk Mahkemesi’nde bir dava açmıştır. Kanunsuz müdahalenin durdurulmasını

talep etmiştir.

1 9 6 5 y ılın d a y e tk ilile r ta ra fın d a n b ö lg e d e k a d a stro ç a lışm a la rın ın b a şla tılm a sıy la

mahkeme 16 Temmuz 1965 tarihinde görevsizlik kararı vererek davayı konuyla ilgili Özel

yetkisi bulunan Manavgat Tapulama Mahkemesi’ne sevketmiştir.

Kadastro çalışması arsayı altı parsele ayırmış, bu parsellerin mülkiyeti başvuranların

selefi ve araziyi işgal edenler arasında ayrı ayrı dava konusu olmuştur. 1967 yılında tapulama

mahkemesi 6 davayı birleştirmiştir.

Dava sürecinde bir yandan başvuranların selefi yeni parsellerin halihazırda kendi adına

tescil edilmiş olan tek bir arsaya tekabül ettiğini, diğer yandan davalılar, ihtilaflı arsanın

tamamını önceki yasal sahibinden satm almış olmaları nedeniyle tapu kayıtlarının yeni

parsellerle ilgisi olamayacağını iddia etmiştir.

27 Mart 1987 tarihinde Tapulama Mahkemesi başvuranların selefi lehinde karar vermiş

ve altı parselin de adına tescil edilmesi talimatını vermiştir.

Ancak 25 Ekim 1988 tarihinde Yargıtay davanın olay incelemesinin yetersiz oluşu

gerekçesiyle sözkonusu kararı bozmuştur.

27

Haziran 1989 tarihinde Tapulama Mahkemesi yargılamayı tekrar başlatmış, 31

Temmuz 1990 tarihinde Yargıtay’ın kararma uymaya karar vermiştir. Buna göre mahkeme,

daha geniş bir olay incelemesi yapmıştır.

Karara rağmen aym mahkeme 9 Ekim 1990 tarihinde bir duruşma yapmış ve Yargıtay’ın

kararına uyulup uyulmamasına karar vermek amacıyla yeni bir duruşma yapılmasına

(görünüşe göre ikinci kez) karar vermiştir.

4 A ralık 1990 tarihinde yapılan sonraki duruşm ada T apulam a M ahkem esi Y argıtay’ın

kararına uymaya bir kez daha karar vermiştir.

1

NAİM E DOĞAN VD. - TÜRKİYE KARARI

3 Eylül 1991 - 17 Temmuz 2002 tarihleri arasında her iki-üç ayda bir duruşma

yapılmıştır. Ancak bazı duruşmalar başka bir yargıç başkanlığında yapılmıştır.

3 Eylül 1991 tarihli duruşmada mahkeme 11 Kasım 1991 tarihinde bir keşif yapmaya

karar vermiştir.

17 M art 1992 tarihinde m ahkem eye dört ay içinde ikinci kez yeni bir yargıç atanm ıştır.

Yargıç, davaya aşina olmaması nedeniyle keşfi ertelemiştir. 1992 yılı sonuna kadar yargıç üç

defa daha değişmiş ve duruşmalar genellikle yeni yargıçların davayla ilgili bilgi sahibi

olmalarıyla geçmiştir.

Mahkemenin çeşitli defalarda keşif planlamasına rağmen bilirkişiler ve tanıklara tebligat

yapmak için gerekli mahkeme pulunun bulunmayışı, tarafların belli harçları ödememesi,

başvuranların tanıklarım keşif yerine getirmemesi, tarafların keşfe katılmamaları, yargıcın

yıllık izni, konuyla ilgili tanıkların bulunmayışı, hava muhalefeti, yerel bir tanığın rahatsızlığı,

mahkemenin uygun yeni tanıklar araştırması, birikmiş duruşmalar nedeniyle mahkemenin

zaman azlığı ve davalıların disiplinsiz ve mahkemenin asayişini bozan davranışları gibi çeşitli

nedenlerle ertelenmiştir. Bu süreç boyunca davaya başkanlık eden yargıç yine en az dört defa

değiştirilmiştir.

Yeniden planlanan keşif sonunda 24 Eylül 1998 tarihinde yapılmıştır.

29

Aralık 1998 tarihli duruşmada taraflar son görüşlerini sunmuşlardır. Bu tarihten 17

Temmuz 2002 tarihine kadar mahkeme toplam 15 duruşma gerçekleştirmiştir. Belirtilen

tarihte yapılan son duruşmada Tapulama Mahkemesi başvuranların talebini reddetmiştir.

11

Kasım 2002 tarihinde başvuranlar temyiz başvurusu yapmıştır. Yargıtay 12 Temmuz

2005 tarihinde bir duruşma yapmıştır.

26 Aralık 2006 tarihinde Yargıtay, Tapulama M ahkem esi’nin kararını onamıştır.

26 Mart 2007 tarihinde başvuran Yargıtay’a gönderilmek üzere Manavgat Tapulama

Mahkemesine bir dilekçe sunmuş, Yargıtay’ın hukuki ve usule dayalı muhakemeden yoksun

bir karar vermiş olduğu gerekçesiyle 26 Aralık 2006 tarihli kararın düzeltilmesini talep

etmiştir. Başvuranın 25 Haziran 2007 tarihli mektubuna göre dava halen Yargıtay’da

sürmektedir.

HUKUK

I. A İH S ’N İN 6 § 1 M A D D E S İN İN İH L A L E D İL D İĞ İ İD D İA S I

Başvuranlar, yargılama süresinin ilgili kısmı aşağıda verilen AİHS’nin 6 § 1 maddesinde

öngörülen “makul süre” şartına uymamış olmasından şikâyetçi olmuştur:

“Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar ... konusunda karar verecek olan ...bir

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde ... görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

Hükümet iddiaya itiraz etmiştir.

2

NAİM E DOĞAN VD. - TÜRKİYE KARARI

Dikkate alınması gereken süre Türkiye’nin bireysel başvuru hakkını tanıdığı 28 Ocak

1 9 8 7 ta rih in d e b a ş la m a k ta d ır. D a v a d o s y a s ın d a m e v c u t b ilg ile re g ö re n ih a i k a ra r, 1 3 Ş u b a t

2007 tarihi itibariyle başvuranlara tebliğ edilmemiş olduğundan dava halen devam etmektedir.

Sözkonusu tarih itibariyle dava iki derecede yirmi yıldan fazla sürmüştür. Ne var ki 1987

yılından itibaren geçen sürenin uygunluğu değerlendirilirken davanın o anki durumu dikkate

alınmalıdır. Bu bağlamda Mahkeme davanın 1959 yılından beri yani yukarıda belirtilen

bireysel başvuru hakkının tanınmasından önce yirmi sekiz yıl daha ulusal mahkemelerde

sürmüş olduğunu kaydeder.

A . K a b u le d ile b ilirlik

Mahkeme, başvurunun AİHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeder. Başvuru, başka gerekçelerle de kabuledilmez değildir. O halde

kabuledilebilir olarak ilan edilmelidir.

B . E s a s

Mahkeme yargılama süresinin uygunluğunun davanın şartlan ışığında ve davanın

karmaşıklığı, başvuran ve ilgili mercilerin tutumu ve ihtilafta yer alan başvuran için neyin

tehlikede olduğu kriterlerine bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (bkz. diğer

birçok içtihat yanında Frydlender - Fransa [BD], 30979/96).

Mahkeme, somut davadakine benzer hususları barındıran davalarda sıklıkla AİHS’nin 6

§ 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (bkz. Frydlender, yukarıda anılan).

Kendisine iletilen tüm delilleri inceleyerek Mahkeme, Hükümetin somut davada

kendilerini farklı bir sonuca götürecek herhangi bir gerekçe ya da ikna edici savı ortaya

koymamış olduğunu değerlendirmektedir. Bu konudaki içtihadını dikkate alarak Mahkeme

somut davada, yargılama süresinin haddinden fazla olduğu ve “makul süre” şartını yerine

getiremediğini değerlendirmektedir.

Bu nedenle 6 § 1 maddesi ihlal edilmiştir.

I I . A İ H S ’N İ N 4 1 . M A D D E S İ N İ N U Y G U L A N M A S I

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarmm ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, M ahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. T a z m i n a t

Başvuranlar 557,000 Euro maddi, 35,000 Euro manevi tazminat talep etmiştir.

Hükümet, taleplerin aşın ve temelsiz olduğunu ifade etmiştir.

3

NAİM E DOĞAN VD. - TÜRKİYE KARARI

Mahkeme, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında nedensellik bağı

kılamamaktadır. Bu nedenle talebi reddeder. Ancak başvuranların bir miktar manevi zarara

uğramış olduklarım değerlendirir. Eşitlikçi bir yaklaşımla bu başlık altında müşterek olarak

18, 000 Euro ö d e n m e s in i u y g u n bulur.

Ayrıca Mahkeme, somut davada olduğu gibi yargılama süresinin haddinden fazla ve

AİHS’nin 6 § 1 maddesinde öngörülen “makul süre” şartına aykırı olduğunda sözkonusu

davalardaki müteakip ivedilik ve bunların mümkün olan en kısa zamanda çözüme

kavuşturulmasının prensipte ihlale karşı uygun bir telafi olarak tanındığını

değerlendirmektedir.

B . M a h k e m e m a s r a f l a r ı

Başvuranlar ayrıca AİHM önündeki masraflara karşılık olarak 5,000 Euro talep etmiştir.

Hükümet, başvuranların taleplerini belgelerle desteklememeleri nedeniyle bu başlık

altında tazminata hükmedilmemesi gerektiğini savunmuştur.

AİHM’nin içtihadına göre bir başvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmış ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulundurarak AİHM,

AİHM önündeki yargılama sırasında uğranan masraflara karşılık olarak başvuranlara

müştereken 1,000 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

C, G ecikm e faizi

AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiştir.

YUKARIDAKİ GEREKÇELERE DAYANARAK AÎHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2 . A İH S ’n in 6 § 1 m a d d e s in in ih la l e d ild iğ in e ;

3. (a) Sorum lu D evlet’in başvuranlara m üşterek olarak, A İH S’nin 44 § 2. m addesi uyarınca

kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde aşağıdaki miktarları, ödeme gününde

geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilerek:

(i) 18,000 E uro (on sekiz bin Euro) manevi tazm in at,

(ii) m ahkem e m asrafları için 1,000 Euro (bin Euro);

(iii) bu miktarlar üzerine uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;

(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’mn kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek

suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

4 . B a ş v u r a n l a r ı n a d i l t a z m i n t a l e b i n i n k a l a n k ı s m ı n ı n r e d d i n e

4

NAİM E DOĞAN VD. - TÜRKİYE KARAR]

KARAR VERMİŞTİR.

İngilizce hazırlanmış, AİHM İç Ttizüğlfnün 77 §§ 2, ve

Temmıız 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

. maddeleri uyarınca 17

S. Dö l l e

F. Tu l k e n s

Kâtip

Başkan

5