COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

KAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE

(Başvuru no. 58756/00)

KARAR

STRAZBURG

3 Mayıs 2007

Bu karar AİHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen şartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, şekle

ilişkin değişiklik yapılabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Dava, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Nazmi Kar, Zekeriya Özen, Fuat Başarılı ve Osman

Yavuz (“başvuranlar”) isimli dört Türk vatandaşı tarafından, 3 Nisan 2000 tarihinde Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan başvurudan (no. 58756/00) kaynaklanmaktadır.

Başvuranlar, İzmir Barosu’na bağlı avukatlar Süleyman Çetintulum ve Mehmet Refik

Korkusuz tarafından temsil edilmiştir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Başvuranlar sırasıyla 1972, 1969, 1969 ve 1968 doğumludurlar ve Türkiye’de

yaşamaktadırlar. 20 Mart 1997 ve 8 Nisan 1997 tarihleri arasında, “Bir Hak Düşmanı” isimli

oyunda oyuncu olarak yer almışlardır. Oyun, Türkiye’nin çeşitli il ve ilçelerinde sekiz defa

sahnelenmiştir.

Bazı gazeteler ve televizyonlar oyun hakkında haber yapmışlar ve başvuranların ihlal

ettiği farz edilen bazı Ceza Kanunu maddelerinden bu gazetelerin bazılarında söz edilmiştir.

20 Nisan 1997 tarihinde, günlük Hürriyet gazetesi, başvuranlar tarafından sahnelenen oyun

nedeniyle Refah Partisi ve Lideri Necmettin Erbakan’ı sert bir şekilde eleştiren bir komutana

atıfta bulunarak “Komutanı İsyan Ettiren Tiyatro” manşetini geçmiştir.

24 Nisan 1997 tarihinde, birinci, üçüncü ve dördüncü başvuranlar, İzmir Emniyet

Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi polis memurlarınca yakalanmış ve gözaltına alınmıştır.

İkinci başvuran ertesi gün yakalanmış ve tutuklanmıştır. Yakalanmalarının nedeni, Ankara

Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı tarafından oyunla ilgili olarak açılan cezai

soruşturmadır. Nezarette oldukları sürede başvuranların avukatlarıyla görüşmelerine izin

verilmemiştir.

1 Mayıs 1997 tarihinde, başvuranlar, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi hakiminin

huzuruna çıkmışlardır. Bu görüşmenin ayrıntılı kayıtlarına göre, başvuranlar, söz konusu

zamanda yürürlükte olan Ceza kanunu’nun 149 § 1. maddesine aykırı olarak “silahlı

kuvvetlere karşı halkı silahlı ayaklanmaya teşvik etmek” suçu ile suçlanmışlardır.

Başvuranların tamamı, oyunda ayaklanmaya teşvik olarak yorumlanabilecek bir şey

olmadığını belirtmişlerdir. Ancak, hakim, tutuklu yargılanmalarını emretmiştir.

26 Mayıs 1997 tarihinde, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

mahkemeye başvuranları ve başka otuz beş kişiyi yukarıda belirtilen suçla suçlayan bir

iddianame sunmuştur. Söz konusu otuz beş kişiden bir tanesi oyun yazarıdır. Diğer otuz dört

kişi oyunun muhtelif şehirlerde sahnelenmesinde yardımcı olarak görev almışlardır.

İddianameye göre, oyun, Müslümanlara karşı askeri darbe şeklinde bir saldırı tehlikesi

olduğu anlayışına dayalıdır. Oyunun bir bölümünde, bir grup Müslüman bir araya gelip bu

tehlikeden kaçınmanın olası yollarını tartışmaktadırlar. Bir kişi, askeri darbenin varlığına veya

1

olma tehlikesine bakmaksızın Müslümanların, caydırıcı amaçlı bir silahlı güç oluşturmaları

gerektiğini tavsiye etmektedir. Oyunun sonunda, bir askeri darbe gerçekleşmiş ve

Müslümanların lideri ölümle cezalandırılmıştır.

Cezai işlemler, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin (bundan sonra “ilk derece

mahkemesi” olarak anılacaktır) Birinci Dairesi’nde başlatılmıştır. Öte yandan, başvuranlar,

tutuklu yargılanmaktaydılar. İlk derece mahkemesinin heyetinde bulunan üç hakimden bir

tanesi askeri hakimdi. Başvuranlar, ilk derece mahkemesine sunulan savunma dilekçelerinde,

diğer şeylerin yanı sıra, oyunun “Zargonya” isminde hayal mahsulü bir ülkede geçtiğini ve

Türkiye ile bir alakası olmadığını; oyunda geçen diyalogların “sanatsal olaylar” olduğunu

belirtmiştir. Oyun bazı ifadeler ve görüşler içermiştir; ancak, bunları silahlı ayaklanmaya

teşvik olarak değerlendirmek mümkün değildir.

Cezai işlemler zarfında, Cumhuriyet Savcısı, ilk derece mahkemesinin, başvuranları,

iddianamede belirtilen suçtan değil; söz konusu zamanda yürürlükte olan Ceza Kanunu’nun

312 § 2. maddesine aykırı olarak, “Sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı

özelliklere sahip bir kesimi, diğer bir kesim aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik etme”

suçundan mahkum etmesini talep etmiştir.

11 Eylül 1997 tarihinde, ilk derece mahkemesi, başvuranları Ceza Kanunu’nun 312 §

2. maddesi uyarınca olan suçtan suçlu bulmuş ve onları iki yıl dört ay hapis cezasına ve para

cezasına çarptırmıştır. Oyun yazarı üç yıl hapis cezasına çarptırılmıştır¹. Diğer 34 sanık

aklanmıştır.

Başvuranlar kararı temyiz etmiş ve suçta kasıt olmadığını; oyuncu olarak kendileri

tarafından ifade edilen sözlerin “sanatsal olaylar” olarak nitelenmesi gerektiğini iddia

etmişlerdir.

Cumhuriyet Savcısı da kararı temyiz etmiş ve başvuranların oyunu muhtelif yerlerde

sahnelediklerini ve bu nedenle her durum için ayrı olarak mahkum edilmeleri ve

cezalandırılmaları gerektiğini ileri sürmüştür.

23 Mart 1998 tarihinde, Yargıtay, başvuranlar ve oyun yazarı ile ilgili kararı bozmuş

ve diğer otuz dört sanığın aklanma kararını onamıştır. Yargıtay, Cumhuriyet Savcısı’nın

görüşleri ile doğrultulu olarak, başvuranların oyunu muhtelif yerlerde sahnelediklerini ve bu

nedenle her durum için ayrı olarak mahkum edilmeleri ve cezalandırılmaları gerektiği kararını

vermiştir.

Yargıtay’ın kararını müteakip, karar ilk derece mahkemesine geri gönderilmiş ve

başvuranlar hakkındaki cezai işlemler yeniden başlatılmıştır. Başvuranlar, ilk derece

mahkemesine sunulan görüşlerinde, sekiz yerde sahnelenen oyunun metninin aynı olduğunu

öne sürmüşlerdir. Dolayısıyla, bunların farklı suçlar olarak kabul edilemeyeceklerini

belirtmişlerdir.

4 Ağustos 1998 tarihinde, ilk derece mahkemesi, başvuranları, Ceza Kanunu’nun 312

§ 2. maddesi uyarınca olan suçtan bir kez daha mahkum etmiş ve suçun işlendiği her sefer için

iki yıl, yani on altı yıl, hapis cezasına ve para cezasına çarptırmıştır. İlk derece mahkemesi,

¹Oyun yazarı da AİHM’ye başvuruda bulunmuş (Mehmet Vahi Yazar – Türkiye, no. 58709/00, 31 Ocak 2006)

ve bu başvuru mevcut başvuru ile birleştirilmiştir. Ancak, daha sonra, AİHM, AİHS’nin 37 § 1 (a) maddesine

uygun olarak kayıttan düşmesi kararını vermiştir.

2

cezayı belirlerken “oyunların sahnelendiği yer ve zamanı, başvuranların kimliklerini,

kişiliklerini ve sosyal statülerini” ağırlaştırıcı unsurlar olarak değerlendirmiştir.

Başvuranlar temyiz etmiş ve kendilerinin öğrenci ve meşhur olmayan genç amatör

oyuncular olduklarını belirtmişlerdir. Oyun, tiyatrolarda yaklaşık 150-200 kişilik bir seyirci

karşısında sahnelenmiştir. Oyunun farklı yerlerde sahnelenmesinin hem ağırlaştırıcı bir unsur

hem de ayrı bir suç olarak kabul edilmesi nedeniyle, başvuranlar çok sayıda ceza

çekmekteydiler. Başvuranlar, ayrıca, oyunu toplam sekiz kere sahnelemiş olmalarına rağmen,

üç yerde, oyunu bir günde iki kere sahnelediklerini belirtmişler ve bunun tek bir suç olarak

sayılması gerektiğini ileri sürmüşleridir.

22 Şubat 1999 tarihinde, Yargıtay, kararı bozmuş ve oyunun aynı gün içinde bir

seferden fazla sahnelenmesinin cezalandırma açısından tek bir suç olarak kabul edilmiş

olması gerektiği kararını vermiştir.

13 Mayıs 1999 tarihinde, ilk derece mahkemesi, başvuranları, yine, Ceza Kanunu’nun

312 § 2. maddesinde tanımlanan suçtan mahkum etmiş ve başvuranların her birini beş yıl altı

ay hapis cezasına ve 4.729.999 Lira (söz konusu zamanda yaklaşık 12 Amerikan Doları’na

karşılık gelmektedir) para cezasına çarptırmıştır. İlk derece mahkemesi, başvuranların

cezaevinde hali hazırda geçirmiş olduğu süreyi, yani ikinci başvurana ilişkin olarak iki yıl on

sekiz günü ve diğer başvuranlara ilişkin olarak iki yıl on dokuz günü göz önünde

bulundurarak serbest kalmalarını emretmiştir. Oyun yazarı, metni yazmaktan on bir yıl hapis

cezasına çarptırılmıştır.

İlk derece mahkemesinin kararında tekrar ortaya konan metin bölümleri arasında

aşağıdakiler yer almaktadır:

“- Allah kitap’ta başka nelerden bahsetmiştir? Silahlanıp Devlet’e karşı ayaklanmaktan

bahsetmiş midir?

- Eğer o Devlet, Allah’ın kurallarına göre yönetmiyor ve bunun yerine dilediği gibi

kanunlar kabul ediyorsa, bu kanunları itaat etmeye zorlamak için vatandaşları üzerinde

uyguluyorsa, itaat etmemeleri halinde silah kullanımına başvuruyorsa, o zaman evet, aynı

Devlet’in yaptığı gibi.”

İlk derece mahkemesine göre, oyun, Devlet’in silahlı güçlerine karşı halkın

silahlanması gereği yönünde Müslümanlara bir mesaj vermiştir. Bir askeri darbe ihtimalinden

bahsedilerek ordu ezici bir grup olarak gösterilmiştir. Silahlı Kuvvetler mensupları dinsiz

veya diğer dinlere bağlı insanlar olarak anılmışlardır. Dolayısıyla, oyunda, Silahlı Kuvvetlerin

bu mensuplarına karşı gerçek Müslümanların silahlanması gereği anlatılmıştır. İlk derece

mahkemesinin görüşüne göre, bu durum, Ceza Kanunu’nun 312 § 2. maddesi çerçevesinde,

sınıf, ırk ve din ayrımcılığına dayalı olarak nefret ve düşmanlığı teşvik niteliğindedir.

Başvuranlar tarafından yapılan temyiz başvurusu 11 Ekim 1999 tarihinde Yargıtay

tarafından reddedilmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

3

Başvuranlar, kendilerini yargılayan ve mahkum eden Ankara Devlet Güvenlik

Mahkemesi heyetinde askeri yargıç bulunması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından adil bir şekilde yargılanmadıkları konusunda şikayetçi olmuşlardır. Ayrıca,

AİHS’nin 6 § 2. maddesi tarafından teminat altına alınan masumiyet karinesi haklarının, ihlal

ettikleri farz edilen Ceza Kanunu hükümlerine bazı gazetelerde yer verilmesi gibi medyanın

davranışları nedeniyle ihlal edildiği konusunda şikayetçi olmuşlardır. Son olarak, AİHS’nin 6

§ 3 (c) maddesine atıfta bulunarak ulusal mevzuatın, polis nezaretinde geçirdikleri ilk dört

gün süresinde avukatlarıyla görüşmelerini engellediği hususunda şikayetçi olmuşlardır.

AİHS’nin 6. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

1. Herkes, . . . cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan,

yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının. . . hakkaniyete uygun ve açık

olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.

2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılır.

3. Her sanık en azından aşağıdaki haklara sahiptir:

c) Kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının yardımından

yararlanmak…”

A. Kabuledilebilirlik

AİHM, bu şikayetin, AİHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde dayanaktan yoksun

olmadığını belirtmiştir. Bu şikayetin ayrıca başka açılardan da kabuledilmez olmadığını

belirtmiştir. Hükümet, bu şikayetin kabuledilebilirliğine karşı bir itirazda bulunmamıştır.

Dolayısıyla, bu şikayetin kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esaslar

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

AİHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan çok sayıda dava incelemiş

olduğunu ve AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir (bkz, özellikle,

yukarıda anılan, Incal; bkz, aynı zamanda, Akgül – Türkiye, no. 65897/01, 16 Ocak 2007).

Söz konusu davada farklı sonuca varmak için bir gerekçe görmeyen AİHM, 13 Mayıs

1999 tarihinde başvuranları mahkum eden Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde

askeri yargıç bulunmaması gerekçesiyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiştir.

2. İşlemlerin hakkaniyete uygunluğu

Başvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde yargılanma

haklarının ihlal edildiği kararını göz önünde bulunduran AİHM, AİHS’nin 6. maddesi

uyarınca olan diğer şikayetleri incelemenin gerekli olmadığına karar vermiştir (bkz., diğer

kararların yanı sıra, yukarıda anılan, Incal).

II. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

4

Başvuranlar, Ceza Kanunu’nun 312. maddesi uyarınca olan mahkumiyetleri ve

cezalarının, AİHS’nin 10. maddesi tarafından garanti altına alınan ifade özgürlüğü haklarına

haksız müdahale oluşturduğunu iddia etmişlerdir. Söz konusu maddenin ilgili kısımları

şöyledir:

“1. Herkes görüşlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile

kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir almak

ve vermek özgürlüğünü de içerir…

2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda,

zorunlu tedbirler niteliğinde olarak, … kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin

önlenmesi, … için yasayla öngörülen bazı biçim koşullarına, sınırlamalara ve yaptırımlara

bağlanabilir.”

A. Kabuledilebilirlik

Ahmet Sadık – Yunanistan davasına (15 Kasım 1996 tarihli karar) atıfta bulunan

Hükümet, başvuranların, AİHS’nin 10. maddesi uyarınca olan haklarına haksız müdahale

yapıldığına ilişkin iddialarını ulusal mahkemelerde yargılama sürecinde sunmayarak,

AİHS’nin 35 § 1. maddesinde belirtilen şarta aykırı olarak iç hukuk yollarını tüketmemiş

olduklarını belirtmiştir.

AİHM, iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının amacının, Sözleşmeci Devletlere,

haklarında iddia edilen ihlalleri bu yöndeki iddialar AİHM’ye sunulmadan önce – genellikle

mahkemeler yoluyla – önleme veya düzeltme imkanı sağlamak olduğunu yinelemiştir. Ayrıca,

bu kuralın bir derece esneklik ile ve aşırı şekilcilik olmadan uygulanması gerektiğini

yinelemiştir. Daha sonra Strazburg’da sunulması amaçlanan şikayetlerin, en azından özü

açısından ve iç hukukta belirtilen resmi gereklilikler ve zaman sınırlarına uygun olarak, ulusal

makamlara sunulması yeterlidir (bkz., diğer şeylerin yanı sıra, Akdıvar ve Diğerleri – Türkiye,

16 Eylül 1996 tarihli karar).

AİHM, başvuranların, sadece, muhtelif yerlerde sahnelenen oyunda oyuncu olarak

verdikleri ifadelere dayanılarak yargılandıkları ve mahkum edildikleri hususunun taraflar

arasında ihtilaf halinde olmadığını gözlemlemiştir.

Başvuranlar, yargılama zarfında, oyuncu olarak kullandıkları sözlerin “sanatsal

olaylar” olarak kabul edilmesi gerektiğini ve bu sözlerin silahlı ayaklanmaya teşvik olarak

değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir.

Yukarıda belirtilenlerin ışığında, AİHM, başvuranların AİHS’nin 10. maddesi

uyarınca olan şikayetlerinin, en azından özünde, bu şekilde yerel mahkemelere götürüldüğü

sonucuna varmıştır (bkz., üzerinde gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra, Fressoz ve Roire –

Fransa [BD], no. 29183/95). Dolayısıyla, Hükümet’in itirazını reddetmiştir.

AİHM, ayrıca, bu şikayetin, AİHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde dayanaktan

yoksun olmadığına veya başka açılardan da kabuledilmez olmadığına karar vermiştir.

Dolayısıyla, kabuledilebilir bulunmalıdır.

B. Esaslar

5

AİHM, başvuranların Ceza Kanunu’nun 312 § 2. maddesi uyarınca olan

mahkumiyetlerinin ve onlara verilen cezaların, AİHS’nin 10. maddesi tarafından garanti altına

alınan ifade özgürlüğü haklarına müdahale oluşturduğunu değerlendirmiştir. Ayrıca,

müdahalenin kanun ile öngörüldüğünü – Ceza Kanunu’nun yukarıda belirtilen 312 § 2.

maddesi – ve AİHS’nin 10 § 2. maddesinde belirtildiği gibi kamu düzeninin sağlanması ve

suç işlenmesinin önlenmesi şeklinde meşru bir amaç izlediğini göz önünde tutmuştur. AİHM,

dolayısıyla, davaya ilişkin incelemesini, müdahalenin “demokratik toplumda zorunlu” olup

olmadığı hususu ile sınırlayacaktır.

Başvuranlar, oyunda, halkın hayali bir ülkede meydana gelmek üzere olan askeri

darbeye karşı koyması gereğini anlattıklarını iddia etmişlerdir. Oyunun, aynı zamanda, bu

karşı koyma için halk arasında görüş birliğinin olmamasını eleştirdiğini ileri sürmüşlerdir.

Askeri darbelerin toplumun bütününü etkileyen önemli olaylar olduklarını belirtmişlerdir.

Dolayısıyla, böylesi önemli bir olay hakkında görüş ifade etmek kamu tartışmasına katkı

olarak kabul edilmelidir. Bu bilgi etkileşimini cezalandırmak ifade özgürlüğünü kısıtlamaktır.

Tiyatroya gidenler bir oyunu görmek için bilet parası ödeyen insanlardır; bir tiyatro oyununun

sonunda nefret ve düşmanlığa sevk edilecekleri düşüncesi hakarete varır. Başvuranların

düşüncesine göre, Türkiye’de hakim olan resmi durumu iyi karşılayan insanların bu durumla

uyuşmayan insanlara göre düşüncelerini ifade etmek için daha çok özgürlüğü vardır.

Demokraside, tüm görüşler özgürce ifade edilmelidir.

Hükümet, başvuranların, dini inançlara dayalı ayrımcı ifadelerde bulunduklarını,

şiddeti teşvik ettiklerini ve Türk toplumunun farklı kesimleri arasında nefret ve düşmanlığı

kışkırttıklarını belirtmiştir. Ayrıca, Türk toplumunun bazı kesimleri, silahlı ayaklanma

yapmaya çağırılmıştır. Hükümet’in görüşüne göre, bu davada, müdahale demokratik

toplumda zorunluluk arz etmektedir ve cezalar izlenen meşru amaç ile orantılıdır.

AİHM, 10. maddeye ilişkin kararlarında ortaya konan temel ilkeleri yinelemiştir (bkz.,

özellikle, Müller ve Diğerleri – İsviçre, 24 Mayıs 1988 tarihli karar; Handyside – İngiltere, 7

Aralık 1976 tarihli karar; Başkaya ve Okçuoğlu –Türkiye, no. 23536/94 ve no. 24408/94;

Karataş – Türkiye [BD], no. 23168/94; yukarıda anılan Fressoz ve Roire [BD]). Bu davayı

söz konusu ilkeler ışığında inceleyecektir.

Söz konusu müdahalenin demokratik toplumda zorunluluk arz edip etmediğini

incelerken, AİHM, müdahalenin “izlenen meşru amaçlarla orantılı” olup olmadığına karar

verecektir.

Başvuranlar, bir tiyatro oyununda oyuncu olarak yer almış olmaktan yargılanmış ve

mahkum edilmişlerdir. Bu bağlamda, AİHM, 10. maddenin, halkın her türlü kültürel, siyasi ve

sosyal bilgi ve fikir alışverişinde yer alma imkanını tanıyan sanatsal ifade özgürlüğünü

kapsadığını gözlemlemiştir (bkz., üzerinde gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra, yukarıda

anılan, Müller ve Diğerleri). Sanat eserleri yaratan, icra eden, dağıtan veya sergileyen kişiler

demokratik bir toplum için gerekli olan fikir ve düşünce alışverişine katkıda

bulunmaktadırlar. Bu nedenle, Devlet, bu kişilerin ifade özgürlüklerine gereksiz yere tecavüz

etmemelidir.

Başvuranlar tartışma konusu ifadeleri sadece sekiz kere sahnelenen bir tiyatro oyunu

aracılığıyla dile getirmişlerdir. AİHM, yürüteceği inceleme için oyunun sahip olabileceği

sınırlı muhtemel etkinin ilgili bir faktör olduğunu değerlendirmiştir (bkz., üzerinde gerekli

değişiklikler yapıldıktan sonra, yukarıda anılan Karataş – Türkiye [BD]).

6

Oyun sırasında ifade edilen bazı sözcüklerin Silahlı Kuvvetlerin bazı mensupları

tarafından saldırgan ifadeler olarak değerlendirilebilmiş olmasına ve ilk derece mahkemesi

tarafından nefret ve düşmanlığa teşvik oluşturduğuna karar verilmiş olmasına rağmen, 10.

maddenin anlamı dahilinde ifade özgürlüğünün sadece iyi olarak kabul edilen veya zararsız ya

da alakasız bulunan “bilgi” veya “fikirler” için geçerli değildir; aynı zamanda, Devlet’i veya

nüfusun herhangi bir sektörünü rencide eden, şaşırtan veya rahatsız eden “bilgi” veya

“fikirler” için de geçerli olduğu gerçeği göz ardı edilmemelidir. Bunlar, “demokratik

toplum”un ayrılmaz parçası olan çoğulculuğun, hoşgörünün ve geniş fikirliliğinin gerekleridir

(bkz., yukarıda anılan, Handyside)

Verilen cezaların niteliği ve ağırlığı da müdahalenin orantılılığını değerlendirirken göz

önünde bulundurulması gereken faktörlerdir (bkz., diğer şeylerin yanı sıra, yukarıda anılan,

Başkaya ve Okçuoğlu). Bu amaçla, AİHM, başvuranların serbest bırakılmadan önce iki yıldan

fazlasını çektiği beş yıl altı ay hapis cezasının aşırı ağırlığından dolayı şaşkınlığa düşmüştür.

Yukarıda belirtilen değerlendirmeleri, bilhassa da cezaların ağırlığını göz önünde tutan

AİHM, başvuranların mahkumiyetinin ve onlara verilen cezaların izlenen amaçla oransız

olduğu ve dolayısıyla “demokratik toplumda zorunlu” olmadıkları sonucuna varmıştır. Bu

nedenle, dört başvuranın hepsiyle ilgili olarak AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesi şöyledir:

“ Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Dört başvuranın her biri, cezaevinde geçirdikleri süre zarfındaki gelir kaybı karşılığı

7.722 Euro talep etmiştir. Bu miktar, Türkiye’deki aylık asgari maaşın (başvuranlara göre 286

Euro) cezaevinde geçirdikleri ay sayısıyla, yani 27 rakamıyla çarpılması ile hesaplanmıştır.

Türkiye’de oyuncuların asgari maaştan daha fazlasını kazandıklarını savunmanın haricinde

başvuranlar kazançlarını belgelemek için herhangi bir bilgi sunmamışlardır.

Başvuranların her biri, aynı zamanda, kendilerini cezaevinde ziyaret ettikleri zaman

aileleri tarafından yapılan masraf olarak gösterdikleri 4.320 Euro’yu talep etmiştir.

Son olarak, ihlal sonucu gördükleri ruhsal zarara karşı başvuranların her biri 50.000

Euro talep etmiştir.

Hükümet, başvuranlar tarafından talep edilen toplam maddi tazminat miktarının aşırı

olduğunu ve başvuranların maddi kayıplarına ilişkin delil sunmamaları nedeniyle asılsız

olduğunu ileri sürmüştür. Hükümet, AİHM’den, başvuranların maddi tazminat taleplerini

reddetmesini veya gerek olması halinde başvuranlara adil bir tazminat miktarı ödemesini talep

etmiştir.

7

Başvuranların manevi tazminat talepleri hususunda, Hükümet, başvuranlar tarafından

talep edilen miktarların aşırı ve dolayısıyla kabul edilemez olduğu kanısındadır. Hükümet,

AİHM’den, “davanın esaslarını doğrulamak için delillerin durumunun yeterli olmaması”

gerçeği karşısında bu talepleri reddetmesini talep etmiştir. Hükümet’e göre, başvuranların

iddia ettiği zararların tazmini için ihlal tespiti tek başına yeterlidir.

Hakkaniyet temelinde değerlendirme yaparak ve verilen cezaların ağırlığını göz

önünde bulundurarak, AİHM, tazminat taleplerine ilişkin olarak başvuranların her birine,

toplam 10.000 Euro tazminat ödenmesine karar vermiştir.

AİHM, ayrıca, söz konusu davada olduğu gibi, bireyin, AİHS’nin bağımsızlık ve

tarafsızlık şartlarını karşılamayan bir mahkeme tarafından mahkum edildiği durumda,

istendiği takdirde, yeniden yargılamanın veya davanın yeniden açılmasının prensip itibariyle

ihlali telafi etmenin uygun bir yolunu temsil ettiğini değerlendirmektedir (bkz. Öcalan –

Türkiye [BD], no. 46221/99).

B. Mahkeme masrafları

Başvuranlar, yerel mahkemelerdeki avukat ücretlerine karşılık olarak 8.000 Euro talep

etmişlerdir. AİHM’de yapılan mahkeme masraflarına karşılık 12.000 Euro talep etmişlerdir.

Bu miktar aşağıda belirtilenlerden oluşmaktadır:

(a) avukatların birinci başvuran ile görüşmesine ilişkin olarak 4.500 Euro;

(b) avukatların ikinci başvuran ile görüşmesine ilişkin olarak 1.000 Euro;

(c) avukatların üçüncü başvuran ile görüşmesine ilişkin olarak 3.500 Euro;

(d) avukatların dördüncü başvuran ile görüşmesine ilişkin olarak 1.000 Euro ve

(e) başvuranların avukatlarının, başvuru formunu teslim etmek için AİHM’ye

ulaşımlarında ve birçok sefer AİHM ile bağlantı kurmakta yaptıkları masraflara

ilişkin olarak 2.000 Euro.

Hükümet, başvuranlar tarafından talep edilen miktarların aşırı olduğunu, döküm ve

gerekçe içermediğini ileri sürmüştür. İddia edilen harcamaları belgeleyecek makbuz veya

belge sunulmamıştır. Hükümet, AİHM’den, başvuranların taleplerini reddetmesini istemiştir.

Mevcut bilgilere dayanarak kendi değerlendirmesini yapan ve benzer davalardaki

tazminat kararlarını göz önünde bulunduran AİHM (bkz., özellikle, Mehdi Zana – Türkiye

(no. 2), no. 26982/95, 6 Nisan 2004 ve Alınak – Türkiye, no. 34520/97, 4 Mayıs 2006), tüm

başlıklar altındaki masrafları karşılaması üzerine başvuranlara ortaklaşa 4.000 Euro

ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme faizi

AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE, AİHM OYBİRLİĞİ İLE

8

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Başvuranları yargılayan ve mahkum eden Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde

askeri yargıç bulunması nedeniyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6. maddesi uyarınca olan diğer şikayetleri incelemenin gereksiz olduğuna;

4. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) Sorumlu Devlet’in, aşağıda belirtilen miktarları, AİHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca

kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni

Türk Lirası’na dönüştürerek ödemesine:

(i) tazminat taleplerine ilişkin olarak başvuranların her birine 10.000 Euro (on bin

Euro);

(ii) mahkeme masraflarına ilişkin olarak başvuranlara ortaklaşa 4.000 Euro (dört bin

Euro);

(iii) yukarıda belirtilen miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Başvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERMİŞTİR.

İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 3 Mayıs 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

S. DOLLÉ

F. TULKENS

Zabıt Katibi

Başkan

9