͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞

௔ ͑

͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞ ͞

C O N S E I L D E + +

AVRUPA

L ' EUROP E

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

MUT- TÜRKİYE DA VASİ

(B a ş v u r u no: 42434/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

1 1 N i s a n 2 0 0 6

İşbu karar AÎHS 'nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (42434/98) başvuru noTu davanın nedeni, bu

ülke vatandaşı Rıdvan Mut’un (başvuran) 15 Mart 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (AÎHS) eski 25. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na

(Komisyon) yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) Diyarbakır Barosu

avukatlarından M.Beştaş tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Başvuran, başvurunun yapıldığı sırada Diyarbakır Cezaevi’nde bulunmaktadır.

Başvuran 1991 tarihinde, PKK’ya katılarak gerilla eğitimi almıştır.

(

Başvuran, Körfez savaşı nedeniyle Irak sınırında konuşlanan Türk askeri birliklerinin

varlığından istifade ederek, 8 Kasım 1992 tarihinde, Gülyazı garnizonuna giderek silahını

gü^nlik güçlerine teslim etmiştir. Başvuran, aynı gün gözaltına alınmıştır.

Kasım 1992 tarihinde, başvuran hakkında tutuklama kararı verilmiştir. Başvuran, 3

Aralık 1992 tarihinde tahliye edilmiştir.

1 9

Ocak 1993 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Başsavcısı başvurana

dava açarakO Devlet’in toprak bütünlüğünü bozmaya yönelik eylemlerin cezalandırılmasını

öngören, Türk Ceza Kanunu’un (TCK) 125. maddesi uyarınca başvuranın cezalandırılmasını

talep etmiştir.

Başvuran, 30 Eylül 1996 tarihinde PKK aleyhine yürütülen bir operasyon

çerçevesinde dokuz şüpheli ile birlikte yakalanmıştır.

Başvuran, 4 Ekim 1996 tarihinde, DGM hakimi karşısına çıkarılmıştır. Aynı gün,

yokluğunda verilen tutuklama kararı kendisine tebliğ edilmiş ve başvuran yeniden

hapsedilmiştir.

Cumhuriyet Başsavcısı, 10 Aralık 1997 tarihli iddianamesinde dosya göz önüne

alındığında, başvuran tarafından yapılan eylemin, TCK’nın 125. maddesi uyarınca değil de,

yasadışı silahlı örgüte üye olunmasını suç sayan 168 § 2. maddesi uyarınca değerlendirilmesi

gerektiğini belirtmiştir.

Aralarında askeri hakimin de bulunduğu DGM, 17 Aralık 1997 tarihinde, 19 Ocak

1 9 9 3 t a r i h l i i d d i a n a m e d e y e r a l a n o l a y l a r n e d e n i y l e , b a ş v u r a n ı b e ş y ı l o n a y h a p i s c e z a s ı n a

mahkum etmiştir.

Başvuran, 18 Aralık 1997 tarihinde, DGM kararım temyiz etmiştir. 20 Mart 1998

tarihinde, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı görüşlerini yazılı olarak sunmuştur. Yargıtay

Cumhuriyet Başsavcısının görüşleri başvurana tebliğ edilmemiştir.

Yargıtay, 8 Temmuz 1998 tarihli bir kararla temyiz edilen kararı onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I . A İ H S ’N İ N 6 . M A D D E S İ ’ N İ N İ H L A L E D İ L D İ Ğ İ İ D D İ A S I H A K K I N D A

Başvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

bünyesinde bir askeri hakim bulunması nedeniyle “bağımsız ve tarafsız bir mahkeme”

tarafından adilce yargılanmadığı iddiasında bulunmaktadır.

Başvuran, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısinın tebliğnamesinin kendisine tebliğ

edilmediğinden adil olarak yargılanmadığından şikayetçi olmaktadır.

Bu itibarla başvuran, AÎHS’nin 6, maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet, 22 Haziran 1999 tarihli yasal ve anayasal düzenlemeyle, DGM’lerin

yapısında değişiklik yapıldığını, DGM’lerin bağımsızlık ve tarafsızlıklarına ilişkin sorunun

çözüme kavuşturulduğunu belirtmiş ve başvuranın bu şikayete ilişkin hukuki bir menfaatinin

bulunmadığını ifade etmiştir.

AÎHM, Hükümet tarafından kendisine iletilen bilgileri not etmektedir. AÎHS’ye göre,

DGM’lerin kuruluşuna ve işleyişine ilişkin Kanun’un düzenlenmesini öngören yasal

değişiklikler yapılmıştır. Bununla birlikte, AİHM’nin mevcut davaya ilişkin koşullan tespit

etme yükümlülüğü bulunmaktadır (Nikolava-:Bulgaristan, 25 Mart 1999, Derleme 1999-11, s.

256, § 52). AİHM, ceza davasının başlangıcından sonuna yani 1993 tarihinden 1997 tarihine

kadar, Diyarbakır DGM’nın bünyesinde bir askeri hakim bulunduğunu gözlemlemektedir.

AÎHM, başvuranın şikayetleriyle ilgili olarak, hiçbir kabul edilebilirlik gerekçesiyle

karşılaşamadığım tespit etmektedir. Bu nedenle, başvurunun kabul edilebilir olduğuna ve

esastan incelenmesi gerektiğine kanaat getirmiştir.

B . E s a s h a k k ı n d a

(

î. Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında

AİHM, daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve

bunların AÎHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (bkz.

adıgeçen Özel, § § 3 3 -3 4 , v e Özdemir no:59659/00 ,§§ 35-36, 6 Şubat 2003).

AÎHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir olgu ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, Ceza Kanunu’nda öngörülen ve

cezalandırılan suçlardan Ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesinde yargılanan başvuranın,

aralarında asker kökenli bir hakimin yer aldığı mahkeme önüne çıkma konusunda endişe

duymasının anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla başvuran, Devlet Güvenlik

Mahkemesinin davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında sebepsiz bir yargı kararı

almasından haklı olarak kaygı duymaktadır. Bu nedenle başvuranın, bu yargı merciinin

tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin, nesnel bir biçimde haklı gerekçelere

dayandığı kabul edilebilir (Incal -Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Derleme Hükümler ve

Kararlar 1998-IV, s. 1573, § 72).

AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin,

AİHS’nin 6 § 1 maddesinde öngörülen bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı

sonucuna varmıştır.

2. Y a rgıla m a n ın a d illiğ i ko n u su n d a

Hükümet bir ihlalin varlığına karşı çıkmaktadır.

AİHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve

bağımsızlıktan yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kişilere adil bir

yargılama süreci temin edebileceğinin varsayılmayacağım hatırlatır.

Başvuranın, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde görülmesi hakkının

ihlal edildiği tespiti ışığında, AİHM, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin diğer

şikayeti incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmıştır (bkz. diğerleri arasında, Çıraklar-

Tiirkiye kararı, 28 Ekim 1998 tarihli karar, Derleme 1998-VII, s. 3074, §§ 44-45; Yargıtay

Cumhuriyet Başsavcısı’nın teblığnamesinin tebliğ edilmemesi konusunda, bkz. Işık-Tiirkiye,

no: 50102/99, §§ 38-39, 5 Haziran 2003;

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. M a d d i v e M a n e v i T a z m i n a t

Başvuran, 42.000 Euro (kırk iki bin) değerinde maddi ve manevi zarara uğradığını

iddia etmektedir.

Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.

İddia edilen maddi zarara ilişkin olarak AİHM, AİHS’nin ihlal edilmemiş olması

halinde Devlet Güvenlik Mahkemesindeki davanın sonucun ne olacağına dair spekülasyon

yapılamayacağını belirterek, başvurana bu yönde bir tazminat ödenmesine gerek olmadığına

karar vermiştir (Bkz, Flndlay-Birleşlk Krallık, 25 Şubat 1997, Derleme 1997-1, s.284, § 85).

Manevi tazminata ilişkin olarak ise AÎHM mevcut davada ihlal tespitinin, adil tazmin

için başlı başına yeterli olduğu kanaatine varmıştır {Çıraklar kararı, s. 3074, § 49).

B . M a s r a f v e H a r c a m a l a r

Başvuran, yerel mahkemeler ve AİHM nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar için

4.685 Euro (dört bin altı yüz seksen beş) talep etmektedir.

Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.

Mahkemenin bu konudaki içtihadı ve mevcut unsurlar doğrultusunda AÎHM,

başvurana tüm masraflar için 2.200 (iki bin iki yüz) Euro ödenmesinin makul olduğuna karar

vermiştir.

C . G e c ik m e F a iz i

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’mn marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. A İH S’nin 6. m addesine ilişkin şikayetlerin kabul edilebilir olduğuna;

2 . D e v l e t G ü v e n l i k M a h k e m e s i n i n b a ğ ı m s ı z v e t a r a f s ı z b i r m a h k e m e n i t e l i ğ i n d e n

yoksun olması nedeni ile AİHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;

3 . A d il y a rg ıla n m a y a iliş k in ş ik a y e tin in c e le n m e s in in gerekli olmadığına;

4 . a ) İ l ı l a l k a r a r ı t e s p i t i n i n , a d i l t a z m i n i ç i n b a ş l ı b a ş ı n a yeterli olduğuna;

b) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, döviz kum üzerinden Y.T.L. ’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana masraf ve harcamalar için

2.200 Euro (iki bin iki yüz) ödenmesine;

c) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankasinın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5 . A d i l t a z m i n e i l i ş k i n d i ğ e r t a l e p l e r i n reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77§§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 11 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.