AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

MUTLU-TÜRKİYE

(Başvuru ııo. 8006/02)

KARAR

STRAZBURG

1 0 E k i m 2 0 0 6

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

Bu karar AÎHS'nin 44 § 2 maddesinde belirtilen şartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, şekle

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ilişkin değişiklikyapılabilir.

U S U L

Dava, İnsan,Haklan ve Temel Özgürlükler Sözleşmesinin (“Sözleşme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, bir Türk vatandaşı olan Mehmet Ali Mutlu

( “ b a ş v u r a n ” ) t a r a f ı n d a n , 9 O e a k 2 0 0 2 t a r i h i n d e A v n ı p a İ n s a n H a k l a r ı M a h k e m e s i 5n e y a p ı l a n

başvurudan (no. 8006/02) kaynaklanmaktadır. 30 Mayıs 2006 tarihli bir mektup ile

başvuranın temsilcileri AİHM’e, başvuranın 11 Ekim 2002 tarihinde vefat ettiğini ve varisleri

Hatice Mutlu, Süzan Çetin, Ayşe Adatepe, Haşan Mutlu ve Uğur Mutlıinım başvuruyu takip

etmek istediklerini bildirmiştir.

Başvuran, Afyon Barosu’na bağlı avukat S. Koçtekin tarafından temsil edilmiştir.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Başvuran 1932 doğumludur ve Afyon’da ikamet etmekteydi. Başvuranın 11 Ekim

2002 tarihinde vefat etmesinin üzerine, eşi ve çocukları başvuruyu takip etmek istediklerini

bildirmişlerdir.

29

Kasım 1996 tarihinde, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, baraj inşaatı için,

başvurana ait iki arsayı kamulaşürmıştır. Bir uzmanlar kurulu arsaların değerini takdir etmiş

ve i lg il i m i k t a r b a ş v u r a n a ö d e n m i ş ti r .

Başvuranın 17 Haziran 1997 tarihli artan kamulaştırma tazminatı talebini müteakip, 14

Aralık 1999 tarihinde, Sandıklı Asliye Hukuk Mahkemesi başvurana 685.037.145 Türk Lirası

e k k a m u l a ş t ı r m a t a z m i n a t ı v e 2 9 K a s ı m 1 9 9 6 t a r i h i n d e n İ t i b a r e n i ş l e m e k ü z e r e y a s a l o r a n d a

faiz ödenmesine karar vermiştir.

1 8

Nisan 2000 tarihinde, Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır. 21

Ocak 2002 tarihinde, başvurana 2.311.730.000 Türk Lirası ödenmiştir.

8

Mayıs 2003 tarihinde, icra dairesi, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’ne, başvurana,

kalan 559,000.000 Türk Lirası’nı halen ödemeleri gerektiğini bildirmiştir.

25 H a z i r a n 2 0 0 3 t a r ih i n d e , İ d a re , S a n d ı k l ı İ c r a T e t k i k M e r c i i ’n d e , ö d e n m e s i g e r e k e n

miktarın kalanı hakkında itirazda bulunmuştur.

26 Şubat 2004 tarihinde, mahkeme, idarenin itirazını kısmen onamış ve başvurana

371.393.824 Türk Lirası ödenmesi gerektiğine karar vermiştir. İdare’nin temyiz talebi

mahkeme tarafından 13 Nisan 2004 tarihinde reddedilmiştir.

1 4

Mayıs 2004 tarihinde, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, başvurana 261,450.000

Türk Lirası ödemiştir.

1

HUKUK

I . Ö N İ T İ R A Z L A R

Hükümet, davanın kayıttan düşmesi gerektiğini ileri sürmüştür, zira başvuranın eşi ve

çocukları iddia konusu ihlalden etkilenmemişlerdir ve bu nedenle AİHS’nin 34. maddesi

anlamı dahilinde ihlalden zarar gören kişiler oldukları iddiasında bulunamazlar. Ayrıca,

başvurunun, AİHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca altı ay zaman kuralına uymaması nedeniyle

reddedilmesi gerektiğini iddia etmiştir. Zira Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını 18

Nisan 2000 tarihinde onamış; ancak başvuru AİHM’ye 9 Ocak 2002 tarihinde yapılmıştır.

Hükümet’in itirazlarının ilk kısmı hususunda, AİHM, başvuranın 11 Ekim 2002

tarihinde vefat ettiğini kaydetmiştir. 30 Mayıs 2006 tarihinde, eşi ve çocukları başvuruyu

takip etmek istediklerini bildirmişlerdir. AİHM, işlemler devam ederken başvuranın vefat

ettiği bazı davalarda, başvuranın işlemleri takip etme isteğinde bulunan varislerinin veya

yakın aile üyelerinin ifadelerini göz önünde bulundurduğunu yinelemiştir. Bu davada, AİHM,

başvuranın eşi ve çocuklarının başvuruyu takip etmek istediklerini açıkça ifade etmelerinin

haricinde, yetkililerin başvuranın 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca olan mülkiyetin

korunması hakkına saygı gösterme yükümlülüklerini yerine getirmedikleri, başvuran

hakkındaki işlemlerin AİHS’nin 6 § 1. maddesine aykırı olarak haddinden fazla sürdüğü ve

başvuranın AİHS’nin 8. maddesi uyarınca olan özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi

hakkının ihlal edildiği şeklinde kararlara varılmasında başvuranın eşi ve çocuklarının yeterli

meşru çıkarlarının olduğu kanısındadır (LatifFuat Öztürk - Türkiye, n o . 5 4 6 7 3 /0 0 , § § 2 6 -2 7 ,

2 Şubat 2006).

Dolayısıyla, Hükümet’iıı davanın kayıttan düşmesi gerektiği şeklindeki itirazı

reddedilmelidir (bkz., diğer pek çok davanın yanı sıra, Dalban — Romanya [BD], no.

28114/95).

Hükümet’in ikinci itirazı hususunda, AÎHM, şikayetin, yetkililerin ek kamulaştırma

tazminatını ödemekte gecikmelerine ve bunun sonucunda başvuranın uğradığı zarara ilişkin

olduğunu kaydetmiştir.

Yetkililer tarafından ilk ödeme 22 Ocak 2002 tarihinde, ikinci ödeme ise 14 Mayıs

2004 tarihinde yapılmıştır. Başvuran, AİHM’ye 9 Ocak 2002 tarihinde başvuruda bulunarak

AÎHS’nin 35 § 1. maddesinde ortaya konan şarta uymuştur. Bu nedenle, Hükümet’in ön itirazı

reddedilmelidir.

AİHM, başvurunun AÎHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde dayanaktan yoksun

olmadığını kaydetmiştir. Ayrıca, başka açılardan da kabuledilmez olmadığını belirtmiştir.

Dolayısıyla, kabuledilebilir bulunmalıdır.

II. AİHS’NİN 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜNÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ

İDDİASI

Başvuran, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca, arsasının kamulaştırılmasını

müteakip aldığı ek kamulaştırma tazminatının faizinin yetersiz olarak ödendiği ve yetkililerin

kendisine ilgili miktarı ödemekte geciktiği konusunda şikayetçi olmuştur. 1 No.’lu

Protokol’ün 1. maddesi şöyledir:

2

“Her gerçek ve tiizei kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı

vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası

hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını

düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için

gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

AİHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan bazı davalarda, 1 No.’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (bkz., örneğin, Akkuş - Türkiye, 9

Temmuz 1997 tarihli karar).

Hükümet tarafından sunulan delilleri ve iddiaları incelemesi üzerine, AÎHM, önceki

davalardaki kararlarından sapmasını sağlayacak hiçbir şey olmadığını değerlendirmiştir.

AİHM, yerel mahkemeler tarafından ödenmesine karar verilen ek kamulaştırma tazminatının

Ödemesindeki gecikmenin, kamulaştırma makamına isnat olunabileceğine ve mal sahibinin

kamulaştırılmış arsanın kaybına ek olarak kayba maruz kalmasına sebep olduğuna karar

vermiştir. Bu gecikmenin ve işlemlerin süresinin bütün olarak sonucunda, AİHM, başvuranın,

kamu yararı gerekleri ve mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkının

korunması arasında muhafaza edilmesi gereken adil dengeyi bozan, kişisel ve haddinden fazla

sıkıntı yaşamak zorunda kalmış olduğuna karar vermiştir.

Sonuç olarak, 1 No,Tu ProtokoTün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

III. AİHS’NİN 6. VE 8. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, hukuki işlemlerin süresinin, AÎHS’nin 6 § 1. maddesinde yer alan “makul

süre” şaılmı aştığını iddia etmiştir. Ayrıca, AİHS’nin 8. maddesi uyarınca, ek kamulaştırma

tazminatını ödemekte gecikerek ve kendisini kanuna aykırı olarak mülkünden yoksun

bırakarak yetkililerin, özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkım ihlal ettiği konusunda

şikayetçi olmuştur.

1 No.’lu ProtokoTün 1. maddesine ilişkin yukarıda belirtilen tespitler ışığında, AİHM,

6 § 1 ve 8. m addeler uyarınca davanın ayrı bir incelem esinin gerekli olm adığım

değerlendirmiştir (Dolgun - Türkiye, n o . 6 7 2 5 5 /0 1 , 1 3 H a z ir a n 2 0 0 6 v e Mehmet Salih ve

Abdülsamet Çakmak - Türkiye, n o . 4 5 6 3 0 /9 9 , 3 0 N is a n 2 0 0 4 ).

II. AVRUPA İNSAN HAKLARI

UYGULANMASI

SÖZLEŞMESİNİN

41.

MADDESİNİN

AÎHS’nin 41. maddesi şöyledir:

“M ahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu İhlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, M ahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A . T a z m in a t

Başvuran maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuş; ancak miktarın

belirlenmesini AİHM’nin takdirine bırakmıştır. Bununla birlikte, yetkililerin ek kamulaştırma

tazminatını ödemekte gecikmesi nedeniyle 3.583 Türk Lirası (yaklaşık 1.856 Euro) tutarında

olan bazı borçlarını ödeyemediğini belirtmiştir.

Hükümet onun talebine itiraz etmiştir.

AİHM, Akkuş kararında (yukarıda anılan, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) olduğu gibi aynı

hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri göz Önünde tutarak, başvuranın

varislerine, 6.400 Euro maddi tazminat ödenmesine karar vermiştir.

AİHM, başvuranın uğradığı herhangi bir manevi zarara karşı, 1 No.’lu Protokol’ün 1.

maddesinin ihlalinin tespitinin başlı başına yeterli adil tazmin oluşturduğunu

değerlendirmiştir.

(

B.Mahkeme masrafları

Başvuran, avukatlık ücretlerine karşılık, AİHM tarafından tazminat olarak ödemnesine

karar verilen miktarın %20’sini talep etmiştir. Başvuran, ayrıca, mahkeme masraflarına

karşılık 750 Yeni Türk Lirası (yaklaşık 388 Euro) talep etmiştir.

Hükümet başvuranın taleplerinin asılsız olduğunu ileri sürmüştür.

AİHM, mevcut bilgilere istinaden kendi kararını vererek, başvuranın varislerine, bu

başlık altında, 500 Euro ödenmesini makul değerlendirmiştir (bkz., diğer pek çok içtihadın

yanı sıra, Uğur ve Diğerleri - Türkiye, n o , 4 9 6 9 0 /9 9 , 7 E k im 2 0 0 4 ).

C . G e c ik m e fa iz i

AİHM, gecikme faizi olarak Avmpa Merkez Bankasinın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE, AİHM OYBİRLİĞİ İLE

1. B aşvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3 . A İ H S ’ n i n 6 § 1 v e 8 . m a d d e l e r i u y a r ı n c a o l a n ş i k a y e t l e r i n a y r ı o l a r a k i n c e l e n m e s i n i n

gerekli olmadığına;

4 . H e r h a n g i b i r m a n e v i z a r a r a k a r ş ı i h l a l t e s p i t i n i n b a ş l ı b a ş ı n a y e t e r l i t a z m i n o l u ş t u r d u ğ u n a ;

4

5 . a ) S o ru m lu D e v le t5in , b a şv u ra n ın v a risle rin e , a şa ğ ıd a k i m ik ta rla rı, A İH S ’n in 4 4 § 2 .

maddesine göre kararın kesinleştiği tarihten itibaren tiç ay içinde, ödeme günündeki kur

üzerinden Yeni .Türk Liıası’na dönüştürmek üzere ödemesine:

(i) 6.400 Euro (altı bin dört yüz Euro) maddi tazminat;

(ii) 500 Euro (beş yüz Euro) mahkeme masrafları;

(iii) yukarıdaki miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;

b ) Y u k a r ı d a b e l i r t i l e n i i ç a y l ı k s ü r e n i n a ş ı l m a s ı n d a n ö d e m e g ü n ü n e k a d a r g e ç e n s ü r e i ç i n

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankasinm o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

6 . B a şv u ra n ın a d il ta z m in ta le b in in k a la n ın ın re d d in e

KARAR YERMİŞTİR.

İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 10 Ekim 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Ş . D Ö L L E

Yazı İşleri Müdürü

J.-P. COSTA

Başkan

5