2)ꢀ(8523(ꢀ

ღꢀ ꢁꢀ ir ꢀ .216(<ò

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

İNCİ (NASIROĞLU) - TÜRKİYE

(Başvuru no. 69911/01)

KARAR

STRAZBURG

14 H a z ira n 2007

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Bu karar AÎHS ‘nin 44 § 2 maddesinde belirtilen şartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, şekle

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

ilişkin değişiklikyapılabilir.

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Dava, İnsan Haklan ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, bir Türk vatandaşı olan, Şükran İnci (Nasıroğiu)

(“başvuran”) tarafından, 8 Mayıs 2001 tarihinde, Avrupa îıısan Haklan Mahkemesi’ne

yapılan başvurudan (no, 69911/01) kaynaklanmaktadır.

Başvuran, İstanbul Barosu’na bağlı avukat H, Kaplan tarafından temsil edilmiştir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Başvuran 1955 doğumludur ve Yalova’da ikamet etmektedir,

1 9 7 5

yılında, Savunma Bakanlığı, başvurana ait olan ve Şanlıurfa’nın Karaköprü

bölgesinde bulunan 808 m2 ölçümündeki bir arsayı (arsa no. 976) kamulaştırma kararı

almıştır. 29 Eylül 1975 tarihinde, kamulaştırmaya karşılık tazminat miktarı Diyarbakır

Merkez Bankası’na yatırılmış; ancak, başvuran hiçbir zaman bu parayı almamıştır.

10 M ayıs 1977 tarihinde, başvuran, Şanlıurfa Asliye Hukuk M ahkemesi’ne dava açmış

ve artan tazminat talebinde bulunmuştur.

1 Nisan 1979 tarihine, artan tazminat talebin ilişkin dava devam etmekteyken

Savunma Bakanlığı, Şanlıurfa Tapu Kadastro Müdürlüğüne, söz konusu arsayı kamulaştırma

kararından vazgeçtiğini bildirmiştir. Başvuran davasını takip etmemiş ve 1982 yılında ilk

derece mahkemesi davanın devam etmemesi kararını almıştır.

1 9 8 8

yılında, Savunma Bakanlığı, Şanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmış

ve 976 sayılı arsanın tapusunun Hazine’ye geçmesi talebinde bulunmuştur. 28 Aralık 1988

tarihinde, mahkeme bu talebi kabul etmiştir. Başvurana ne dava ne de ilk derece

mahkemesinin verdiği karar bildirilmiştir. 15 Şubat 1989 tarihinde, mahkeme kararı gazetede

yayınlanmıştır. 4 Mayıs 1989 tarihinde, arsanın Hazine adına tescili yapılmıştır.

Aralık 1998 tarihinde, 976 sayılı arsanın tapusunun Savunma Bakanlığı’na

geçtiğini öğrendikten sonra, başvuran Şanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açmış ve

taşınmazına hukuka aykırı olarak el konulmasına karşılık tazminat talebinde bulunmuştur.

Diğer şeylerin yanı sıra, 1988 yılında Savunma Bakanlığı tarafından açılan davanın veya ilk

derece mahkemesi tarafından verilen kararın kendisine bildirilmediğini ileri sürmüştür. Bu

nedenle tapunun intikalinin hukuka aykırı olduğunu iddia etmiştir. Buna yanıt olarak,

Savunma Bakanlığı, kendisinin 1974 yılından itibaren arsanın fiilen sahibi olduğu için

başvuranın tazminat davasının zamanaşımına uğramış olması nedeniyle reddedilmesi

gerektiğini ileri sürmüştür.

Dava zarfında, ilk derece mahkemesi, söz konusu arsanın değerini tayin etmek için

bilirkişi raporu emrinde bulunmuştur. 15 Eylül 1999 tarihinde, ilk derece mahkemesi, olay

yeri incelemesi yürütmüştür. Savunma Bakanlığinın söz konusu arsanın çevresini çitle

sardığı gözlemlenmiştir. 20 Eylül 1999 tarihinde, bilirkişi heyeti ilk derece mahkemesine bir

rapor sunmuştur. Heyet, raporunda, 976 sayılı arsanın değerini 34.934.046.448 Türk Lirası

(yaklaşık 73.000 Euro) olarak değerlendirmiştir.

Nisan 2000 tarihinde, Şanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuranın davasını

reddetmiştir. Savunma Bakanlığı’nın 976 sayılı arsanın 1974 yılından beri fiilen sahibi olduğu

ve bu nedenle, davanın, Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 38. maddesinin

öngördüğü kanuni zamanaşımı süresinin dışında açıldığı kararını vermiştir.

26 Eylül 2000 tarihinde, Yargıtay, başvuranın temyiz gerekçelerini dayanaktan yoksun

bulmuş ve ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır. Başvuranın düzeltme talebi de 15

Kasım 2000 tarihinde reddedilmiştir.

Nisan 2003 tarihinde, Anayasa Mahkemesi 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesini

yürürlükten kaldırmıştır.

HUKUK

I . A İ H S ’ N İ N 1 N O .’ L U P R O T O K O L ’ Ü N Ü N 1 . M A D D E S İ N İ N İ H L A L E D İ L D İ Ğ İ

İDDİASI

Başvuran, kendisine tazminat Ödenmeksizin arsasından yoksun bırakılmasının 1No.’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlalini oluşturduğu konusunda şikayetçi olmuştur. Söz konusu

madde şöyledır:

“Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.

Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun

genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek

veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli

gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

Hükümet, bu iddiaya karşı çıkmıştır,

(

A . K a b u led ileb ilirlık

Hükümet, başvurunun, AİHS’nin 35. maddesi uyarınca altı ay kuralını ihlal ettiğini,

zira başvuranın tapusunun 28 Aralık 1988 tarihinde iptal edildiğini ileri sürmüştür.

AİHM, geçmişte Hükümet’in benzer bir ön itirazını incelemiş ve reddetmiş olduğunu

yinelemiştir (bkz. Akıllı - Türkiye, no. 71868/01, 11 Nisan 2006). Bu davada farklı bir sonuca

varmak için Özel bir durum görmemiştir.

AİHM, başvurunun, AİHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde, dayanaktan yoksun

olmadığını kaydetmiştir. Başka açılardan da kabuledilmez olmadığım belirtmiştir.

Dolayısıyla, kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B . E sa sla r

AİHM, mülkiyetin korunması hakkını garanti altına alan 1 No.’lu Protokol’ün

1 .m ad d esin in ü ç ay rı k u ral içerd iğ in i y in elem iştir: “b irin ci p arag rafın ilk cü m lesin d e o rtay a

konan birinci kural genel niteliktedir ve mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi

ilkesinden söz etmektedir; birinci paragrafın ikinci cümlesinde yer alan ikinci kural, mülkten

yoksun bırakılma durumunu kapsar ve bu durumu belli şartlara bağlar; ikinci paragrafta ifade

edilen üçüncü kural, Sözleşmeci Devletlerin, diğer şeylerin yanı sıra, mülkiyetin kamu

yararına uygun olarak kullanılmasını kontrol etmek konusunda yetkili olduklarını kabul eder.

Bu üç kuralın “ayrı” olmaları bağlantısız olmaları anlamında değildir. İkinci ve üçüncü kural,

mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkına müdahale oluşturan özel

durumlara ilişkindir ve bu nedenle birinci kuralda ifade edilen genel ilke ışığında

yorumlanmahdııiar” (bkz. Anheuser-Busch Inc. - Portekiz [BD], no. 73049/01, 11 Ocak

2007).

Mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkına müdahale, kamu

yararından doğan ihtiyaçlar ve bireyin temel haklarının korunmasına ilişkin gerekler arasında

adil bir denge gözetmelidir. Bu dengeye ulaşabilme endişesi î No.’lu Protokol’ün 1.

maddesinin yapısında yansıtılmaktadır, ilgili kişinin kişisel ve haddinden fazla yük taşımak

zorunda kalmış ohnası durumunda bu gerekli denge kurulamaz (bkz., diğer kararların yanı

sıra, Sporrong ve Lönnroth - İsveç, 2 3 E y lü l 1 9 8 2 tarih li k arar). D iğ er b ir d ey işle, b aşv u ru lan

yollar ve ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir orantılılık ilişkisi mevcut olmalıdır (bkz.,

örneğin, James ve Diğerleri —İngiltere, 21 Ş ubat 1986 tarihli karar).

Bu davada, başvuranın söz konusu arsaya ait tapusu Hazine’ye geçmiştir ve

başvuramn tazminat talebi 2942 sayılı Kaniniun 38. maddesi uyarınca yerel mahkemeler

tarafından reddedilmiştir. Bu nedenle, yerel mahkemelerin kararı, 1 No.’lu Protokol’ün 1.

maddesinin ikinci cümlesi anlamı dahilinde başvuranı mülkünden yoksun bırakmıştır (bkz.,

üzerinde gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra, Brumârescu - Romanya [BD], no. 28342/95).

AİHM, 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesine göre, mülkten yoksun bırakılmaya karşı

tazminat başvurularının mülkün işgal edildiği tarihten itibaren yirmi yıl içinde yapılması

gerektiğini kaydetmiştir. Yerel mahkemeler, bu hükmü geriye dönük olarak uygulayarak,

başvuranı, tapusunun iptaline karşılık tazminat almaya ilişkin her türlü imkandan yoksun

bırakmışlardır. AİHM, bu aşamada, başvurunun AİHM’ye yapılmasından sonra, 2942 sayılı

Kanun’un 38. maddesinin Anayasa Mahkemesi tarafından anayasaya aykırı bulunarak

yürürlükten kaldırılmış olduğunu gözlemlemiştir. Anayasa Mahkemesi, 10 Nisan 2003 tarihli

kararında, mülkün fiili işgali hakkında dava açma hakkının zamanaşımına uğradığını ileri

sürmek ve mülkün işgalinden yirmi yıl sonra mülkün yetkili makamlara geçmesini şart

koşmak yoluyla bireyin mülkiyet hakkım kısıtlamanın, Anayasa’ya aykırı olacağını

değerlendirmiştir. Ayrıca, AİHM içtihadına atıfta bulunarak, kişileri keyfi olarak mülkiyet

hakkından ve tazminat hakkından yoksun bırakmanın hukukun üstünlüğü ilkesine aykırı

olduğu kararını vermiştir.

AİHM, Anayasa Mahkemesinin kararını göz önünde bulundurmuş ve muhakemesini

doğru olarak kabul etmiştir. Bununla beraber, Anayasa Mahkemesinin kararının geriye

dönük bir etkisi olmadığını ve dolayısıyla başvurana, olası bir AÎHS ihlalini tazmin

edebilecek bir yol sunmadığını kaydetmiştir. Sonuç olarak, sorunun, AÎHS’nin 37 § 1. (b)

maddesi anlamı dahilinde çözümlenmemiş olduğunu değerlendirmiştir (bkz., yukarıda anılan,

Börekçioğuiian (Çökmez) ve Diğerleri).

AÎHM, 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesinin başvuranın davasına uygulanmasının,

onu, tapusunun iptaline karşı tazminat alanı imkanından yoksun bırakmak sonucunu

doğurduğunu değerlendirmiştir. Her ne kadar böyle bir müdahale, ilgili zamanda geçerli olan

mevzuata dayanmakta ise de, söz konusu müdahale, kamu yararından doğan ihtiyaçlar ve

bireyin temel haklarının korunmasına ilişkin gerekler arasında kurulması gereken adil dengeyi

muhafaza edebilecek bir tazminat yolu uygulamaya konulmadığı sürece ancak keyfi olarak

adlandırılabilir (bkz., yukarıda anılan, Akıllı).

AİHM, dolayısıyla, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiştir.

II. A İH S ’NİN 41. M A D D E S İN İN UYGUL ANM ASI

AİHS’nin 41. maddesi şöyledir:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

( ꢂ

A . T a z m i n a t

Başvuran, 200.000 Euro maddi tazminat talebinde bulunmuştur.

Hükümet bu talebe itiraz etmiştir.

AÎHM, dava şartlarını göz önünde bulundurarak ve hakkaniyet temelinde karar

vererek, başvurana bu başlık altında 73.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

B. Mahkeme masrafları

Başvuran, ayrıca, yerel mahkemelerde ve AÎHM’de yapılan mahkeme masraflarına

karşılık 10.000 Euro talep etmiştir.

Hükümet başvuranın talebine itiraz etmiştir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, başvuran, ancak mahkeme

masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı

durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu

bilgileri ve yukarıdaki kriterleri göz önünde tutan AİHM, bütün başlıklar altındaki masraflara

karşılık 1.000 Euro tazminat ödenmesine karar vermiştir.

C . G ecik m e faizi

AÎHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nm kısa vadeli kredilere

uyguladığı maıjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna katar verir.

BU SEBEPLER LE A İH M , O Y BİR LİĞ İ İLE

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2 . A İH S ’n in 1 N o .’lu P ro to k o l’ü n ü n 1 . m a d d e s in in ih la l e d ild iğ in e ;

3 . a) S o ru m lu D ev let’in , b aşv u ran a, aşağ ıd ak i m ik tarları, A İH S ’n in 4 4 § 2 . m ad d esin e g ö re

kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni

Türk Lirası’na çevrilmek ve tabi olabilecek her türlü vergi ve harçtan muaf olmak üzere

ödemesine:

(i) 73. 000 Euro (yetmiş üç bin Euro) maddi tazminat;

(ii) 1.000 Euro (bin Euro) mahkeme masrafları;

b ) Y u k a r ı d a b e l i r t i l e n ü ç a y l ı k s ü r e n i n a ş ı l m a s ı n d a n ö d e m e g ü n ü n e k a d a r g e ç e n s ü r e i ç i n

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

4 . B a şv u ra n ın a d il ta z m in ta le b in in k a la n ın ın re d d in e

K A R A R V E R M İ Ş T İ R .

İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 14 Haziran 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir,

Santiago QUESADA

Zabıt Katibi

Bostjan M. ZUPANCIĞ

Başkan