CONSEIL DE

AVRUPA

KONSEYĐ

KONSEYİ

AVRUPA

L'EUROPE

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

OKAY - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:6283/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

21 ARALIK 2006

îşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ı

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 6283/02 başvuru noTu davanın nedeni bu ülke

vatandaşı Mürsel Okay’ın (Başvuran) Avrupa însan Haklan Mahkemesi’ne 31 Ekim 2001

tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AÎHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu

başvurudur. Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından S. Çınar tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1972 doğumlu başvuran Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü polisleri tarafından 10 Mayıs 2001 tarihinde yakalama

ve gözaltına alma tutanağı düzenlemniş ve bu tutanak başvuran tarafından imzalanmıştır. Bu

belgeye göre PKK’ya yardım ve yataklıkla suçlanan başvuran, 10 Mayıs 2001 tarihinde

Bingöl ili Genç ilçesine bağlı Yeniyazı köyünde bu örgüte karşı yapılan bir operasyon

sırasında saat 1:15 sularında yakalanmıştır. Bu tutanağa göre polisler başvuranın

yakalanmasını gerçekleştirmek için kuvvete başvurmak zorunda kalmışlardır.

Emniyet Müdürlüğü 12 Mayıs 2001 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

(DGM) Cumhuriyet Başsavcılığı’ndan başvuranın gözaltı süresinin uzatılmasını istemiştir.

Cumhuriyet Başsavcılığı aynı gün talebi kabul etmiş ve gözaltı süresini iki gün uzatmıştır,

Diyarbakır DGM Cumhuriyet Başsavcılığı’nm talebi üzerine 14 Mayıs 2001 tarihinde

DGM yedek hakimi, başvuranın hazır bulunmadığı bir sırada, gözaltı süresinin uzatılmasına

karar vermiştir.

Başvuran 16 Mayıs 2001 tarihinde avukatı ile görüşmüştür.

Başvuran 18 Mayıs 2001 tarihinde Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenmiştir.

Başvuran ifadesini verirken, kendisine atılı suçları inkar etmiş ve kötü muameleye maruz

kaldığını savunmuştur. Başvuran, ayrıca polislerin baskı ve zorlaması ile gözaltında alman

ifadesine itiraz etmiştir. Son olarak başvuran, yakalanırken mukavemet göstermediğini ileri

sürmüştür.

Yine aynı gün başvuran, DGM yedek hakimi önüne çıkarılmıştır. DGM yedek hakimi

başvuranı sorgulamıştır. Başvuran kendisine atılı suçları inkar etmiş ve gözaltında polislerin

baskı ve zorlaması ile alınan ifadesine itiraz etmiştir. Bu sorgulama sonucunda yedek hakim

delil yetersizliğinden başvuranın serbest bırakılmasına karar vermiştir.

Cumhuriyet Başsavcılığı 24 Mayıs 2001 tarihinde, başvuranı ve diğer iki kişiyi

PKK’ya yardım ve yataklık yapmakla suçlamıştır.

Başvuran 5 Mart 2002 tarihinde, ilk derece mahkemesi tarafından PKK’ya yardım ve

yataklık yapmaktan üç yıl dokuz ay hapis cezasına çarptırılmıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

A. 5§3 Maddesine Dayandırılan Şikayet

Başvuran, gözaltı süresinden şikayetçi olmaktadır. Başvuran AİHS’nin 5§3 maddesini

ileri sürmektedir.

Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.

Bu davada AİHM, dava konusu gözaltının başvuranın yakalandığı 10 Mayıs 2001

tarihinde başladığını tespit etmektedir. Başvuran ilk kez, DGM yedek hakimi önüne 18Mayıs

2001 tarihinde çıkarılmıştır. Böylece başvuranın hakim önüne çıkarılmadan önceki gözaltı

süresi sekiz gündür.

Oysa Brogan ve diğerleri-Birleşik Krallık davasında, AİHM, adli denetim olmaksızın

gözaltında geçirilen dört gün altı saatlik sürenin, teröre karşı toplumu koruma amacı gütse de,

5§3 maddesi tarafından belirlenen süre sınırlarım aştığına karar vermiştir (Bkz. Maçın).

Dolayısıyla AİHM, başvuranın hakim önüne çıkarılmadan sekiz gün boy-

unca gözaltında tutulmasının gerekli olduğunu kabul edemez.

AİHS’nin 5§3 maddesi ihlal edilmiştir,

B. 5§4 Maddesine Dayandırılan Şikayet

Başvuran, gözaltının yasaya uygunluğu hakkında dava açmasını sağlayacak

başvuru yolunun bulunmamasından şikayetçi olmaktadır. Başvuran 5§4 maddesini ileri

sürmektedir.

Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.

AİHM, daha önce adıgeçen Öcalan kararında Hükümet’in sunduğu adli kararları

inceledikten sonra, tutulu bulundurmanın yasaya uygunluğu hakkında Ceza Muhakemeleri

Usulü Kanunu’nun 128§4 maddesi uyarınca ulusal hakimin gerçekleştirdiği denetimde iki

nedenle 5§4 maddesinin gerekliliklerine riayet edilmediğine kanaat getirdiğini

hatırlatmaktadır. Bir yandan bu kararların hiçbirinde ulusal hakim, yasal sürenin geçtiğini ve

gözaltı süresinin uzatılmasını gerekli kılan Cumhuriyet Başsavcılığı kararının olmadığım

tespit etmesine rağmen, ilgililerin serbest bırakılmasına karar vermemiş ve ilgilileri ilgilileri

tutuklanmalarına karar veren hakimin önüne çıkarmakla yetinmiştir. Diğer taraftan

Hükümet’in belirttiği adli kararların verildiği yargılamaların hiçbirinde, gözaltmdaki şüpheli

hakim önüne çıkarılmamış ve hakim sadece dosya üzerinden davaya bakmıştır.

Mevcut davada AİHM, farklı bir sonuca varmak için hiçbir gerekçe görmemek-

tedir. Dolayısıyla AİHS’nin 5§4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

C. 5§5 Maddesine Dayandırılan Şikayet

Başvuran, gözaltı süresinden dolayı tazminat hakkının olmadığım iddia etmektedir.

Başvuran AİHS’nin 5§5 maddesini ileri sürmektedir.

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmekte ve tazminat elde edilmesine yönelik 466 sayılı

Kanun tarafından öngörülen başvuru yolunu ileri sürmektedir.

AİHM, Hükümet’in belirttiği 466 sayılı Kanunu ileri sürülerek, 5§5 maddesinde yer

verilen tazminatın elde edildiğini gösteren hiçbir yargı örneğinin dosyada bulunmadığını

belirtmektedir. Dolayısıyla dava koşullarında 5§5 maddesinin güvence altına aldığı hak,

yeterli kesinlik derecesinde etkili bir şekilde kullanılması sağlanmamıştır (Bkz. Sakık ve

diğerleri ve Mehmet Mübarek Küçiik-Tiirkiye, no: 7035/02).

Dolayısıyla AİHS’nin 5§5 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AÎHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, maddi tazminat adı altında 5.761 Euro istemektedir. Başvuran

ayrıca manevi tazminat olarak 10.000 Euro istemektedir.

Hükümet, bu iddialara itiraz etmektedir.

AİHM, dosyadan maddi zararın bulunduğunun açıkça ortaya çıkmadığını tespit

etmekte ve bu bakımdan tazminat ödenmesinin gerekli olmadığına kanaat getirmektedir.

AİHM, manevi zarar konusunda başvurana 2.500 Euro ödenmesinin makul

olduğuna kanaat getirmektedir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, 157 Euro çeviri ücreti, 98 Euro posta ücreti, 23 Euro faks ücreti ve 3.000

Euro avukat ücreti olmak üzere toplam 3.278 Euro istemektedir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir,

AİHM içtihadına göre bir başvuran gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları

ortaya konulduğu sürece masraf ve harcamaların ödenmesini sağlayabilmektedir. Bu davada

yukanda belirtilen kriterleri ve elinde bulunan unsurları gözönüne alarak AİHM, AİHM

önünde yapılan masraf ve harcamalar için başvurana 1.800 Euro ödenmesinin makul

olduğuna kanaat getirmektedir.

C. Gecikme faizi

AÎHM, Avrupa Merkez Bankası’nin marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS’nin 5§3 maddesinin ihlal edildiğine;

2. AÎHS’nin 5§4 maddesinin ihlal edildiğine;

4

t

3. AİHS’nin 5§5 maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından

başvuran, manevi tazminat için 2.500 (iki bin beş yüz) Euro ve masraf ve harcamalar için

1.800 (bin sekiz yüz) Euro’nun miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak

ödenmesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir,

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesine

uygun olarak 21 Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

5