yi FRÜf t4 /M&4İV HAKLARI MAHKEMESİ

DÖRDÜNCÜ DAİRE

ÖZÇELİK- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 56497/00)

KARAR

STRAZBURG

20 Şubat 2007

Bu karar, AİHS’rıin 44 § 2 MaddesVnde belirtilen şartlarla kesinlik kazanacaktır, ancak şekle

ilişkin değişiklikyapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

1

USULÎ İŞLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaşı olan Osman Özçelik’in (“başvuran”), İnsan Haklarını

ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34, Maddesi uyarınca, 19 Ocak

2000 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı

başvurudur (başvuru no:56497/00).

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Başvuran 1952 doğumlu olup Ankara’da ikamet etmektedir. Başvuran, sözkonusu

davaya neden olan olayların öncesinde, Kürt yanlısı HADEP’in (Halkın Demokrasi Partisi)

başkan yardımcısı olarak çalışmaktadır.

Başvuran, 21 Temmuz 1999 tarihinde, Ankara Emniyet Müdürlüğü terörle mücadele

şubesi polis memurları tarafından gözaltına alınmıştır. Dört polis memuru ve başvuran

tarafından imzalanan yakalama tutanağına göre, başvuran hakkında arama izni çıkarılmıştır.

Polis memurları, başvuranı gördüklerinde kimliğini göstermesini istemişlerdir. Ancak,

başvuran kaçmaya teşebbüs etmiştir.

2 3 T e m m u z 1 9 9 9 ta r ih in d e , A n k a r a E m n iy e t M ü d ü r lü ğ ü m ü d ü r y a r d ım c ıs ı, A n k a r a

Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’na, başvuranın gözaltı süresinin

uzatılmasını talep eden bir mektup göndermiştir. Müdür yardımcısı, ayrıca, başvuranın 21

Temmuz 1999 tarihinde, PKK aleyhine yürütülen bir polis operasyonu sırasında gözaltına

alındığını, polisin henüz başvuranın detaylı sorgulamasını ve kanıt toplama sürecini

tamamlamadığını belirtmiştir.

Cumhuriyet Savcısı, emniyet müdürlüğünün talebini Ankara Devlet Güvenlik

Mahkemesi’ne iletmiştir. Aynı gün, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tek hakimi gözaltı

süresinin 24 Temmuz 1999 tarihinde başlayarak 26 Temmuz 1999 dahil olmak üzere üç gün

süreyle uzatılmasına karar vermiştir. Başvuran, hakim önüne çıkmamıştır.

2 5 T e m m u z 1 9 9 9 t a r i h i n d e , A n k a r a E m n i y e t M ü d ü r l ü ğ ü t e r ö r l e m ü c a d e l e ş u b e s i n d e n

iki polis memuru, başvuranın ifadesini almıştır. Başvuran, özellikle, HADEP’in başkan

yardımcısı sıfatıyla Kürt yanlısı bir kanal olan MED-TV’de yayımlanan televizyon

programlarında vermiş olduğu ifadeler hakkında sorgulanmıştır.

Başvuran, 27 Temmuz 1999 tarihinde, aynı televizyon programlarında yapmış olduğu

açıklamalar konusunda kendisini sorgulayan Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcısı huzuruna çıkarılmıştır. Daha sonra, Cumhuriyet Savcısı, Ankara Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nden başvuranın tutuklu yargılanması talebinde bulunmuştur.

Aynı gün, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinin tek hakimi, iddia edilen suçun

niteliği ve kanıtları göz önünde bulundurarak, başvuranın gözaltından çıkarılması emrini

vermiştir.

2

9 A ğ u s to s 1 9 9 9 ta rih in d e , C u m h u riy e t S a v c ıs ı, A n k a ra D e v le t G ü v e n lik

Mahkemesinin, başvuranın MED-TV’de yayımlanan televizyon programları sırasında

yapmış olduğu açıklamalara dayanarak, başvuranı PKK üyelerine yardım ve yataklık etmekle

suçlayan bir ithamname çıkarmasını talep etmiştir.

21

Aralık 2000 tarihinde, 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçlardan dolayı şartla

salıverilmeye, dava ve cezaların ertelenmesine dair yeni kanun (kanun no. 4616) yürürlüğe

girmiştir.

2 5

Haziran 2002 tarihinde, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi, 4616 sayılı kanuna

uygun olarak, başvuran hakkında nihai hüküm vermeyi ertelemeye karar vermiştir. Mahkeme,

aynı kanunun 1 § 4 Maddesi uyarınca, başvuran aleyhindeki cezai takibatın ertelenebileceğine

ve bu karardan itibaren beş yıl içinde başvuranın benzer bir suçtan hüküm giymesi durumunda

nihai hüküm verilebileceğine karar vermiştir.

HUKUK

I. A İH S ’N İN 5 § 1 M A D D E S İ’N İN İH L A L E D İL D İĞ İ İD D İA S I

Başvuran, AİHS’nin 5 § 1 (c) Maddesi uyarınca, yakalanması için hiçbir geçerli şüphe

bulunmamasından dolayı, kanunsuz bir biçimde özgürlüğünden mahrum bırakılmasından

şikayetçi olmuştur. Başvuran, 5 § 1 (c) Maddesi’ni ileri sürmüştür.

Hükümet, bu şikayet üzerine yorum yapmamıştır.

AİHM, “geçerli şüphe” bulunmasının, tarafsız bir gözlemciyi söz konusu şahsın suçu

işlemiş olabileceği konusunda tatmin edebilecek kanıt veya bilginin varlığını gerektirdiğini

yinelemektedir (Fox, Campbell ve Hartley / Ingiltere, 30 Ağustos 1999 tarihli karar, A Serisi

no. 182, s. 16, § 32). Ancak, şüphe uyandıran kanıtların, cezai soruşturma sürecinin daha

sonraki bir safhasında karşımıza çıkan bir mahkumiyeti haklı çıkarmak veya bir suçlamada

bulunmak için gerekli kanıtlarla aynı seviyede olması gerekmez (Murray / İngiltere, 28 Ekim

1994 tarihli karar, A Serisi no. 300-A, s. 27, § 55).

AİHM, başvuranın, PKK aleyhinde düzenlenen bir polis operasyonu sırasında

yakalandığım belirtmektedir. Başvuran tarafından imzalanan yakalama tutanağına göre,

başvuran aleyhinde bir arama izni çıkartılmış ve polis memurları başvurandan kimlik

göstermesini istediğinde, başvuran kaçmaya teşebbüs etmiştir.

AİHM, yukarıda bahsedilen öğelerin, başvuranın yakalanması için “geçerli şüphe”

bulunduğu sonucunu desteklemek için yeterli olduğu görüşündedir. Başvuran aleyhinde

yürütülen kovuşturmanın daha sonra ertelenmiş olması, tek başına, AİHS’nin 5 § 1 (c)

Maddesi uyarınca geçerli bir şüphenin varlığını kabul etmemek anlamına gelmemektedir.

AİHM, başvurunun bu kısmının, AÎHS’nin 35 §§ 3 ve 4 Maddesi uyarınca asılsız

olduğu sonucuna varmıştır.

II. AİHS’NİN 5 §§ 3 VE 4 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

3

Başvuran, kanun tarafından kendisine adli yetki uygulama izni verilen bir yargıç veya

başka memurların huzuruna çıkarılmadan yedi gün boyunca gözaltında tutulmaktan şikayetçi

olmuştur. Başvuran, ayrıca, AİHS’nin 13. Maddesi uyarınca, polis gözetiminde tutulmasının

meşruluğunu sorgulamak için hiçbir iç hukuk yoluna sahip olmamasından şikayetçi olmuştur.

AİHM, başvuranın 13. Madde uyarınca yapmış olduğu şikayetin, AİHS’nin 5 § 4

Maddesi’ne göre incelenmesi gerektiği kanısındadır. AİHS’nin 5 §§ 3 ve 4 Maddesi:

“3. Bu maddenin l.c fıkrasında öngörülen koşullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan

herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmış diğer bir görevli önüne

çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuşturma sırasmda serbest

bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruşmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata

bağlanabilir.

4. Yakalama veya tutuklu dununda bulunma nedeniyle özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, özgürlük

kısıtlamasının yasaya uygunluğu hakkında kısa bîr süre içinde karar vermesi ve yasaya aykırı görülmesi

halinde kendisini serbest bırakması için bir mahkemeye başvurma hakkma sahiptir.”

(

A. K a b u l e d ü e b i l i r l i k

Hükümet, AİHS’nin 35 § 1 Maddesi’nİn öngördüğü şekilde iç hukuk yollarının

tüketilmediği gerekçesiyle, başvurunun reddedilmedi gerektiğini bildirmiştir. Hükümet,

başvuranın, gözaltı süresinin uzatılması kararına itiraz etmek için yerel makamlar huzurunda

AİHS’nin 5. Maddesi’ne atıfta bulunmadığını iddia etmiştir. Hükümet, ayrıca, başvuranın 466

sayılı Kanun Dışt Yakalanan Veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkında

Kanun uyarınca tazminat talebinde bulunabileceğini ileri sürmüştür.

AİHM, benzer davalardaki Hükümetin ilk itirazlarını inceleyip reddettiğini

belirtmektedir (bkz, örneğin, Öcalan/ Türkiye [GC], no. 46221/99, §§ 66-71, ECHR2005-...

ve Daş, yukarıda kaydedilen, § 18). AİHM , bu davada, hukuk ilminden ayrılmasını

gerektirecek hiçbir Özel koşul görmemektedir.

Sonuç olarak, AİHM, Hükümet’in ilk itirazlarını reddetmektedir.

i

AİHM, AİHS’nin 35 § 3 Maddesi uyarınca başvurunun asılsız olmadığını

belirtmektedir. AİHM, ayrıca, başvurunun kabuledilebilir olmaması için hiçbir gerekçe

olmadığını belirtmektedir. Bu nedenle, başvurunun kabuledilebilirliği ilan edilmelidir.

B . E s a s l a r

1. AİHS’nin 5 § 3 Maddesi uyarınca başvuranın şikayeti

Hükümet, başvuranın gözaltında bulunma süresinin söz konusu zamanda yürürlükte

olan kanunlara uygun olduğunu ileri sürmüştür. Hükümet, ayrıca, ilgili iç hukukun AİHM’nin

hukuk ilmine uygun olarak değiştirildiğini iddia etmiştir.

Başvuran, iddialarını yinelemiştir.

AİHM, daha önceki bazı durumlarda, terör suçlarına ilişkin soruşturmanın şüphesiz ki

makamları bazı sorunlarla karşı karşıya bıraktığını zaten kabul etmiştir (bkz, Brogan ve

Diğerleri / İngiltere, 29 Kasım 1988, A Serisi no. 145-B, s. 33-34, § 61; Murray, yukarıda

4

kaydedilen, § 58; Demir ve Diğerleri / Türkiye, 23 E ylül 1998 tarihli karar, Hüküm ve Karar

Raporları 1998-VI, s. 2653, § 41). Ancak, bu, 5. Madde uyarınca, makamların terör suçu

olduğunu düşündükleri her durumda, yerel mahkemelerin etkin denetimine ve son olarak

AİHS’nin teftiş kurumlarına tabi olmaksızın şüphelileri yakalayıp onları polis gözetiminde

tutmak için kayıtsız şartsız yetkileri (carte blanche) olduğu anlamına gelmemektedir (bkz,

diğerleri arasında, Murray, yukarıda kaydedilen, § 58).

AİHM, başvuranın 21 Temmuz 1999 tarihinde gözaltına alınıp, 27 Temmuz 1999

tarihinde serbest bırakıldığını belirtmektedir. Buna göre, başvuran altı gün polis gözetiminde

tutulmuştur. AİHM, Brogan ve Diğerleri davasında, adli denetim olmadan dört gün altı saatlik

gözaltı süresinin, amacı toplum genelini terörizme karşı korumak olsa da, AİHS’nin 5 § 3

Maddesi’nde öngörülen süreye ilişkin sınırlamaların dışına çıktığı konusunda karar verdiğini

yinelemiştir (bkz, Brogan ve Diğerleri, yukarıda kaydedilen, s. 33, § 62).

Başvuranın suçlu bulunduğu eylemlerinin bir terör tehdidiyle bağlantılı olduğu

varsayılsa bile, AİHM, başvuranın bir hakim önüne çıkarılmadan altı gün boyunca

alıkonmasınm gerekli olduğunu kabul edemez.

Bu nedenle, AİHS’nin 5 § 3 Maddesinin ihlali sözkonusuduı*.

2. AİHS’nin 5 § 4 Maddesi uyarınca başvuranın şikayeti

Hükümet, söz konusu zamanda yürürlükte olan Ceza Muhakemeleri Usulü

Kanunu’nun 128. Maddesi’nin, gözaltında tutulmanın meşruluğunu sorgulamak için etkin bir

hukuk yolu sağladığım ifade etmiştir.

Başvuran, iddialarım yinelemiştir.

AİHM, bu davadakine benzer sorunlar içeren birçok davada, Hükümet’in sözü edilen

savunmasını reddettiğini ve AİHS’nin 5 § 4 Maddesi’nin ihlalini saptadığını yinelemektedir

(bkz, diğerleri arasında, Öcalan, yukarıda kaydedilen, § 76 ve, Sakık ve Diğerleri / Türkiye,

26 Kasım 1997 tarihli karar, Raporlar, 1 9 9 7 -V II, § 5 4 ). A İH M , b u d av ad a, y u k arıd a

bahsedilen davalarda vermiş olduğu kararlardan ayrılmak için hiçbir gerekçe görmemektedir.

AİHM, sonuç olarak, AİHS’nin 5 § 4 Maddesi’nin ihlal edildiğine karar vermiştir.

III. AİHS’NİN 6 § 2 MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, AİHS’nin 6 § 2 Maddesi uyarınca, yakalanmasının ardından gazetelerde,

radyo ve televizyon kanallarında kendisinin suçlu olarak sunulduğu haberler yayımlanması

nedeniyle, suçluluğunun yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılma hakkının ihlal

edilmesinden şikayetçi olmuştur.

Hükümeti bu şikayet üzerine yorum yapmamıştır.

AİHM, başvuramn şikayetini destekleyen hiçbir kanıt sunmadığını belirtmektedir.

Başvuran ayrıca, makamların kendisini medyaya suçlu olarak bildirdiğini de iddia etmemiştir.

AİHM, bu nedenle, başvuranın bu konuyla ilgili şikayetini kanıtlamadığı görüşündedir.

AÎHM, AİHS’nin 35 § 3 ve 4. Maddeleri uyarınca, başvurunun bu kısmının asılsız

olduğuna karar vermiştir.

IV. AİHS’NİN 14 VE 18. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, AİHS’nin 5 ve 6. Maddeleri ile birlikte 14. Maddesi uyarınca, etnik kökeni

nedeniyle ayrımcılığa maruz bırakılmasından şikayetçi olmuştur. Başvuran, ayrıca, AİHS’nin

18. M addesi uyarınca, davalı D evlet’in, A İH S’yi ihlal ederek, haklarını kullanm ası ile ilgili

kısıtlamalar getirdiğini iddia etmiştir.

Hükümet, bu konulara değinmemiştir.

AİHM, başvuranın bu hükümler altındaki şikayetini kanıtlamadığım belirtmektedir.

AİHM, AİHS’nin 35 § 3 ve 4. Maddeleri uyarınca, bu şikayetlerin asılsız olduğu

kanısına varmıştır.

(

V . A İ H S ’ N İ N 4 1 . M A D D E S İ ’ N İ N U Y G U L A N M A S I

AİHS’nin 41. Maddesi:

“M ahkeme işbu Sözleşme ve protokollarmın ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. T a z m i n a t

Başvuran, maddi tazminat olarak 3,000 Euro, manevi tazminat olarak da 20,000 Euro

talep etmiştir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiştir.

AİHM, saptanan ihlallerle talep edilen maddi tazminat arasında hiçbir nedensel bağ

görmemektedir. Bu nedenle, bu talebi reddetmektedir.

(

Öte yandan, AÎHM, bir ihlalin saptanmasıyla yeterince tazmin edilemeyecek bir

durum olan, başvuranın meşruluğunu sorgulama fırsatı olmaksızın altı gün gözaltında

bulunmasından kaynaklanan rahatsızlık,gibi manevi zarar gördüğünü kabul etmektedir.

AİHM, adil bir değerlendirme yaparak, başvurana manevi tazminat olarak 1,500 Euro

ödenmesine karar vermiştir.

B. M a sra f ve G iderler

Başvuran, ayrıca, AİHM önünde yapmış olduğu masraf ve giderler için 6,837 Euro

talep etmiştir.

Hükümet, bu taleplerin asılsız olduğunu belirtmiştir. Hükümet, bu iddiaları kanıtlamak

üzere başvuran tarafından hiçbir belge sunulmadığını ileri sürmüştür.

AÎHM’nin içtihadına göre, masraf ve giderlerin ancak gerçekten ve gerektiği şekilde

yapıldığının kanıtlanması ve miktar olarak makul olması durumunda, bu miktar başvurana

6

geri ö d e n ir ( b k z , Sawicka / Polonya, no. 37645/97, § 54, 1 Ekim 2002). Söz konusu davada,

AÎHM elindeki bilgiye ve yukarıdaki kriterlere dayanarak, AÎHM önünde yapılan işlemler

için 1,500 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

C . G ecik m e F a izi

AİHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankasinın uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle oluşacak faiz oranına göre belirlenmesini uygun bulmuştur.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Makamların başvuranı zaman kaybetmeden bir hakim önüne çıkarmamasına ve

başvuranın gözaltında tutulmasının meşruluğunu sorgulayamamasına ilişkin

şikayetlerin kabuledilebilir, başvurunun kalan kısmının kabuledilmez olduğuna;

{

2. AİHS’nin 5 § 3 Maddesi’nİn ihlal edildiğine;

3 . A İH S ’n in 5 § 4 M a d d e s i’n İn ihlal edildiğine;

4 . ( a ) d a v a l ı D e v l e t ’ i n , b a ş v u r a n a , A İ H S ’ n i n 4 4 § 2 m a d d e s i u y a r ı n c a b u k a r a r ı n k e s i n l i k

kazandığı tarihten itibaren üç ay içinde, aşağıdaki miktarları ve bu miktarlara

konulabilecek bütün vergilen ödemesine (bu miktar, ödeme tarihinde uygulanan kur

üzerinden Türk Lirası’na çevrilecek);

i.

i i .

M an ev i tazm in at o larak 1 ,5 0 0 E u ro (b in b eş y ü z E u ro );

M a s r a f v e g i d e r l e r i ç i n 1 , 5 0 0 E u r o ( b i n b e ş y ü z E u r o ) ;

(b) ödeme tarihine kadar yukarıda bahsedilen üç ayın dolması halinde, yukarıdaki

miktarların üzerine, Avrupa Merkez Bankasinın gecikme döneminde uyguladığı faiz

oranına üç puan eklemek suretiyle oluşacak faiz oranına eşit miktarda basit faizin

ödenmesine karar vermiştir.

6 . B aşv u ran ın ad il tazm in taleb in in g eri k alan k ısm ın ın reddine karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış olup 20 Şubat 2007 tarihinde, İçtüzüğün 77.

Maddesi’nİn 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

T. L. E A R L Y

Bölüm Sekreteri

Nicolas BRATZA

Başkan

7