ଘG

G it

C O N S E I L D E ^

ଘ

itG

^

A V R U P A

KONSEYİ

L’EUROPE

*

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

TULUMBACI VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:76571/01)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

z{yhi|yn

XZGohĶyhuGYWW]

İşbu karar Sözleşme ’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

1

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

`

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 76571/01 başvuru no’lu davamn nedeni, Türk

vatandaşı Vildan Tulumbacı, Hatice Tulumbacı, Şükrü Tulumbacı, Aynur Tulumbacı ve Ayşe

Tulumbacinm (Başvuranlar) Avrupa însan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 30 Ekim 2000

tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi

uyarınca yapmış oldukları başvurudur. Başvuranlar, Ankara Barosu avukatlarından Tekin

Akıllıoğlu, Adil Aktay ve Mustafa Nerse tarafından temsil edilmektedirler.

vshshy

Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare), 1994 yılında İskenderun’da otoyol inşaatı için

başvuranlara ait arsayı kamulaştıımıştır.

Ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğunca başvuranlar, İskenderun Asliye Hukuk

Mahkemesi’ne kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle başvuruda bulunmuşlardır.

İskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi, 21 Nisan 1998 tarihli kararla başvuranları haklı

bulmuş ve malın İdare’ye devredildiği tarihten itibaren işlemeye başlayan yıllık % 50

oranında gecikme faizi ile birlikte 3.950.000.000 TL ek kamulaştırma bedelinin başvuranlara

Ödenmesine karar vermiştir.

(

Yargıtay, 26 Ekim 1998 tarihli kararla bu kararı onamıştır.

Faizle birlikte o tarihte 8.213.460.000 TL olan ek kamulaştırma bedeli, başvuranlara 4

Mayıs 2000 tarihinde ödenmiştir.

o|r|rGhÍpzpukhuG

pUG

XG uv˅s|G wyv{vrvs˅âuG XUG thkklzĶuĶuG ĶoshsG lkĶskĶĤĶG ĶkkĶhzpG

ohrrpukh

Başvuranlar, 1 N o’lu Protokol’ün 1. maddesinin iki açıdan ihlal edildiğini iddia

etmektedirler. Başvuranlar ilk olarak, 1994 yılında belirlenen ilk tazminatın, arsanın mülkiyeti

Devlet’e geçtikten sonra, 1998 yılında ödendiğine dikkati çekmektedirler. Başvuranlar son

olarak, daha somaki yargılama sonucunda karar verilen ek tazminatın ödenmesindeki

gecikmeyi dile getirmektedirler. Bu konuda, daha önceki ödemedeki gecikme dolayısıyla

herhangi bir gecikme faizinin ödenmemesi ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranına göre

verilen faizlerin yetersiz olması nedeniyle gecikmenin telafi edilmediğini savunmaktadırlar.

'■

hUGrGoķ

AİHM, şikayetin ilk kısmı konusunda başvuranların kamulaştırma kararının tapu sicil

kaydına işlenmesinden soma geçen ilk dört sene boyunca herhangi bir zarara uğradığını

ortaya koyma durumunda olmadığım not etmektedir. Her ne olursa olsun, ulusal mahkemeler

önünde şikayetini ileri sürmek için başvuranlar tarafından hiçbir adım atılmadığından dolayı,

şikayetin bu kısmı iç hukuk yollarının tüketilmemesi gerekçesine ters düşmemektedir.

Dolayısıyla AİHM, davayı sadece ek tazminatın ödenmesindeki gecikmeye ilişkin şikayet

açısından inceleyecektir.

2

f

Bu bağlamda Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmemesini ileri sürmektedir.

Başvuranlar, ne bu şikayeti ulusal mahkemeler önünde dile getirmiş ne de Borçlar

Kanunu’nun 105. maddesinin sunduğu hukuk yolunu kullanmışlardır.

Başvuranlar bu savlara itiraz etmektedirler.

AİHM, başvuranların şikayetlerine benzer şikayetler konusunda, teoride varolan tek

başvuru yolunun Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi olduğunu kabul etmektedir. Ancak

AİHM’yi sözkonusu başvuru yolunun etkili olmadığı sonucuna varmaya iten gerekçelerden

dolayı (Aka-Türkiye kararı), bu bağlamda yapılan itiraz reddedilmelidir,

AİHM, içtihadından çıkan kriterler ışığında (Bkz. özellikle Akkuş kararı) ve elinde

bulunan unsurları gözönünde bulundurarak, şikayetin bu kısmının esastan incelenmesi

gerektiğine kanaat getirmektedir. Sonuç itibariyle AİHM, başvurunun hiçbir kabul

edilemezlik gerekçesiyle çelişmediğini tespit etmektedir.

i U G lG o ķ

AİHM, daha Önce bu davanınkine benzer sorulan gündeme getiren başka davaları da

incelemiş ve 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. Akkuş

kararı ve Aka kararı).

AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığına kanaat getirmektedir. Ulusal mahkemelerin kararma göre

kamulaştırmayı yapan İdare tarafından başvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki gecikme, başvuranları, mülklerinin kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara

daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresine eklenen bu gecikme, AİHM’yi,

başvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması

arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke

katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak, 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

ppUGhĶoz˅uĶuG]UGthkklzĶuĶuGĶoshsGlkĶskĶĤĶGĶkkĶhzpGohrrpukh

Başvuranlar, 1994 yılında kamulaştırma kararının tapu sicil kaydına işlenmesiyle

başlayan ve 2000 yılının Ağustos ayında ek tazminatın ödenmesiyle son bulan kamulaştırma

işlemi süresinin, AİHS’nin 6§1 maddesini ihlal etmesinden şikayetçi olmaktadırlar.

AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olduğunun söylenemeyeceğine kanaat getirmektedir. Başka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır. Ancak, AİHM 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi alanında vardığı sonucu

gözönüne alarak, ivedilik sorununu 6§1 maddesi açısından da yeniden incelemeye gerek

olmadığına kanaat getirmektedir.

3

pppUGhĶoz˅uĶuG[XUGthkklzĶuĶuG|n|shuthzpGohrrpukh

h U G { ¡ S G t G G o

Başvuranlar, 9 Aralık 2003 tarihli yazılı görüşlerinde başvurularında daha önce dile

getirdikleri iddialarım yinelemektedirler. Böylece 3.493 Amerikan Doları (Dolar) tutarındaki

maddi zararının karşılanması gerektiğini ileri sürmektedirler.

Buna karşın başvuranlar, başvuru formunda, rakam belirtmeksizin manevi zararlarının

ve AÎHM ile ulusal mahkemeler önünde yaptıkları masraf ve harcamalarının da

karşılanmasını istemişlerdir.

AİHM, Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini gözöniinde bulundurarak

ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvuranlara maddi tazminat adı altında 2.735 Euro’nun

ödenmesine karar vermiştir.

AİHM, manevi zarar için, dava koşullarında, ihlal tespitinin yeterli adil tazmin

oluşturduğuna kanaat getirmektedir.

AİHM, masraf ve harcamalar konusunda, AİHS’nin 41. maddesi bakımından yalnızca

gerçekten yapıldığı ve makul tutarda olduğu ortaya konulan masrafların ödendiğini

hatırlatmaktadır (Bkz. diğerleri arasında Nikolova-Bîdgaristari).

Bu durumda, talebi belgelerle ortaya konulmamış olsa da, AİHM İçtüzüğünün 60.

maddesi gereğince yapılan bütün masraflar için başvuranlara 1.000 Euro ödenmesinin uygun

olacağına kanaat getirmektedir.

j U G n G ¡

AİHM, Avrupa Merkez Bankasimn marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oıanma 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

i|GnlylrÍlslylGkhhspGvshyhrG hĶotGviĶysĶĤĶslS

1. 1 N o’lu Protokol’ün 1. maddesine göre ek tazminatın geç ödenmesine ilişkin yapılan

şikayet ve AİHS’nin 6§1 maddesine göre yapılan şikayetin kabuledilebilir olduğuna;

2. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. 1 N o’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 6§1 maddesine göre yapılan şikayetin esasını ayrıca incelemeye gerek

olmadığına;

5 . İh la l s o n u c u n u n m a n e v i z a ra r iç in te k b a ş ın a adil tazmin oluşturduğuna;

6 . a ) A İH S ’n in 4 4 § 2 m a d d e s i u y a rın c a , k a ra rın k e s in le ş tiğ i ta rih te n itib a re n ü ç a y iç in d e ,

Ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve Savunmacı

Hükümet tarafından başvuranlara;

4

i. m a d d i ta z m in a t iç in 2 .7 3 5 ( ik i b in y e d i y ü z o tu z b e ş ) E u r o ;

ii. m a s r a f v e h a r c a m a l a r i ç i n 1 . 0 0 0 ( b i n ) E u r o ;

iii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet’in,

Avrupa Merkez Bankası’nm o dönem için geçerli olan faiz oranının üç pııan fazlasına eşit

oranda faiz uygıdanmasına;

7. A d i l t a z m i n e i l i ş k i n d i ğ e r t a l e p l e r i n reddine;

rhyhyG}lytĶŤ{ĶyS

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77§§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 13 Haziran 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

5