CONSEIL DE

L'EUROPE

ଘG Q GଘG

h

AVRUPA

KONSEYĐ

ଘG

ଘ

C O N S E IL

D E L ’E U R O PE

^l.

£

AVRUPA

KONSEYİ

jl

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

CANAN-TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:39436/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

2 6 H a z i r a n 2 0 0 7

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

İşbu karar Sözleşme ’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (39436/98) başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşı Vehap Canan’ın (başvuran) 1 Aralık 1997 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Komisyonu’na Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nİn (AİHS) eski 25. maddesi uyarınca

yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi (AİHM) önünde

Diyarbakır Barosu avukatlarından T. Elçi tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1. DAVA KOŞULLARI

Başvuran, 1975 doğumlu olup Hakkari’de ikamet etmektedir. Başvuran, olayların

meydana geldiği sırada Hakkari-Yüksekova yöresinde kırk üç yaşında, bilinen bir iş adamı

olan Abdullah Canan’nın oğludur.

27 Ekim ve 23 Kasım 1995 tarihlerinde Dağ Komando Tabur Komutanlığı

birliklerince Yüksekova yöresine bağlı Ağaçlı ve Karlı köylerinde sırasıyla askeri operasyon

düzenlenmiştir. İlk operasyonun1ardından, üç kişi ortadan kaldırılmıştır.

7. Canan ailesinin şikayeti ile ilgili olarak

Dağ Komando Tabur Komutanlığı, 23 Kasım 1995 tarihinde Karlı köyünde ikinci

operasyonlarını düzenlemişlerdir. Abdullah Canan ile yedi akrabası Yüksekova Savcılığına,

bu operasyona ilişkin olarak suç duyurusunda bulunmuş ve operasyon sırasında evlerinin ve

eşyalarının kasıtlı olarak tahrip edildiğini iddia etmişlerdir. Bu eylemin sorumlusu olarak da

Binbaşı Mehmet Emin Yurdakul’u göstermişlerdir.

Başvurana göre, birkaç gün sonra babası, Yüksekova Savcısı M.T. tarafından

çağrılmıştır. Yüksekova Savcısı, başvuranın babasına şunları söylemiştir:

“Binbaşı Yurdakul terfi beklemektedir, şikayetinizi geri çekerseniz iyi yaparsınız.” Savcı ardından

Mehmet Emin Yurdakul’a telefon etmiş ve Yurdakul’un şikayetçilere zarar vermeyeceğinden emin olduktan

sonra Dağ Komando Tabur Komutanlığında iki taraf arasında bir görüşme ayarlamıştır. Abdullah Canan’ııın da

aralarında bulunduğu Canan ailesinin üç ferdi Komutanlığa gitmişlerdir. Abdullah Canan, Binbaşı Yurdakul’a

şunları söylemiştir: “Yeriniz iyi sıcak, Devlet herkese bu kadar rahat ortam sağlasa ve hepimiz barış içinde

yaşasak ne kadar iyi olurdu.” Buna karşılık Binbaşı Abdullah Canan’a şu cevabı vermiştir. “Bugüne kadar sizin

yerinizde sıcaktı fakat davanızdan vazgeçmezseniz, yatağınız soğuk olacaktır.” Abdullah C anan’nm bunun bir

tehdit olup olmadığını sorması üzerine ise Binbaşı “sizin yorumunuza göre” cevabını vermiştir. Binbaşı, daha

sonra odasına giren askerlere Abdullah Canan’ı şu sözlerle tanıtmıştır. “Beyler, bakın işte Abdullah Canan,

sizden şikayetçi olanların başı”.

27

Aralık 1995 tarihli karar ile Yüksekova Savcılığı, ratione materiae - (kon

bakımından) yetkisi olmadığını bildirmiş ve soruşturma dosyasını Van Jandarma Komutanlığı

Askeri Savcılığı’na göndermiştir.

2. Abdullah Canan ’ın kaybolması ile ilgili olarak

Başvurana göre, 17 Ocak 1996 tarihinde, Yüksekova - Van karayolu üzerinde yapılan

kontrol sırasında, Mehmet Emin Yurdakul yönetimindeki araç, Dağ Komando Tabur

Komutanlığı’na bağlı askeri birlikler tarafından gözaltına alınmıştır.

1Bu olaylar, Yurtseven ve Diğerleri -Türkiye davasında karar konusunu oluşturmuştur ( dostane çözüm),

başvuru no: 31730/96, 18 Aralık 2003

2

34 SDJ 48 plaka sayılı beyaz renkli Toyota marka arabanın Abdullah Canan’a ait

olduğu dile getirilmiştir.

Askeri bir araçla götürülen başvuranın babası, Komutanlıkta gözaltında tutulmuştur.

Abdullah Canan’m oıtadan kaybolmasının ardından, başvuran ve yakınları Savcılık,

Emniyet Müdürlüğü, İçişleri Bakanlığı, Savunma Bakanlığı gibi birçok merciye* Abdullah

Canan’m Binbaşı Yurdakul tarafından alındığını bildiren ve akıbetinin araştırılmasını içeren

dilekçeler sunmuşlardır. Kopyalan dosyada bulunmayan bu dilekçelere hiçbir merciden yanıt

gelmemiştir.

Cumhuriyet Savcısı’nm ve bilirkişi sıfatıyla bir polisin imzasının bulunduğu 24 Ocak

1996 tarihli tutanağa göre, bir ana yolun aşağısında 20-25 metre bir uçurumda beyaz renkli

Toyota marka plakasız bir araç bulunmuştur. Kapıları anahtarla kilitlenmiş araçta hiçbir kaza

izine rastlanılmamıştır. Bu durumda aracın oraya vinç ile indirilmiş olabileceği

düşünülmektedir.

Aynı gün hazırlanan bir başka tutanağa göre, on dört yaşındaki İ.B. Savcıya şunları

ifade etmiştir:

“ 17 Ocak Çarşamba günü, Hakkari istikametine doğru giden bir minibüsteydim. Saat ona doğru,

Keremağa köprüsü yakınlarında askerler kontrol yapm aktaydılar. Minibüsten indik. Minibüsümüzün arkasında

Abdullah Canan’ın arabası bulunmaktaydı. Arabanın içinde kimse yoktu. Arabası 34 SDC 48 plakalı beyaz bir

Toyota’dır. Abdullah Canan’ı iyi tanırım, zira kendisi babamın hem arkadaşı hem de m üşterisiydi...”

Kendisinden hiçbir haber alınamayan Abdullah Canan’m eşi ve oğlu, 12 Şubat 1996

tarihinde, Yüksekova Savcılığına, Abdullah Canan’m ortadan kaybolmasından sorumlu

tuttukları Mehmet Emin Yurdakul hakkında şikayette bulunmuşlar ve 1995 yılında Kasım

ayında köylerinde gerçekleşen askeri operasyonu gerekçe göstermişlerdir. 1996 yılının Ocak

ayının başında Binbaşı Yurdakul, hakkındaki şikayetin geri çekilmesini istemiş ve tehditte

bulunmuştur.

Şikayetini geri almayan Abdullah Canan, 17 Ocak 1996 tarihinde, karayolu üzerinde

yapılan askeri kontrol sırasında Mehmet Emin Yurdakul tarafından gözaltına alınıp

tutuklanmıştır. Başvuran, Binbaşı Yurdakul ile Abdullah Canan’ı tehdit ettiği ve gözaltına

aldığı sırada yanında bulunan görgü tanıklarının da dinlenmesini istemiştir. Başvuran,

babasının başma gelen olaylardan Binbaşı Mehmet Emin Yurdakul’u sorumlu tutmuştur.

Şikayetleri “daha önceki şikayetlerimizde belirttiğimiz gibi” ibaresini taşımaktadır.

.

3.Abdullah Canan 'ın cesedinin bulunması ile ilgili olarak

21 Şubat 1996 tarihinde, Abdullah Canan’m cesedi ağzı kapatılmış ve elleri bağlı

olarak Esendere yolu üzerinde bulunmuştur.

Aynı gün yapılan otopsi tutanağına göre, alnında, başında, sağ kürek kemiğinde,

çenesinde, boğazında ve göğüslerinde olmak üzere yedi adet kurşun deliği tespit edilmiştir.

Yapılan otopsi sonucunda, atışların çok yakın atış özelliği gösterdiği tespit edilmiştir.

Parmaklarındaki ve bileklerindeki izler maktulün belli bir süre boyunca bileklerinden bağlı

kaldığım göstermektedir. Ceset, Abdullah Canan’m kardeşi tarafından teşhis edilmiştir. Ölüm

anı tam olarak belirlenememiş fakat cesedin bulunduğu andan itibaren en az on gün önce

3

ölmüş olabileceği düşünülmüştür. Ölüm sebebinin, ateşli silah yaralanmasma bağlı beyin

dokusu harabiyeti ve dolaşım yetmezliği olduğu belirlenmiştir.

Yine 21 Şubat 1996 tarihinde düzenlenen yer tespit tutanağına göre, ‘Colf marka

tabancadan çıkan ‘11.43’lük iki boş mermi kovanı cesedin yakınında bulunmuştur. Tabur

Komutanlığına ait bu marka tüm silahlar, Bölge Kriminal Laboratuarında incelenmiştir.

Laboratuarın hazırladığı rapora göre incelenen silahlar, daha önce hiçbir eylemde

kullanılmamıştır.

26

Şubat 1996 tarihinde, maktulün oğlu olan başvuran ve başvuranın annes

Yüksekova Savcılığına başvurarak Mehmet Emin Yurdakul hakkında cinayete azmettirdiği

gerekçesiyle şikayette bulunmuşlardır.

Başvurana göre, babası Abdullah Canan gözaltına alındıktan sonra, Dağ Komando

Tabur Komutanlığında günlerce sorgulanmış ve işkence uygulamalarına manız kalmıştır.

Başvurana göre bu eylem, kamuoyunda “Yüksekova Çetesi”2 olarak bilinen yasadışı bir

örgütün eylemidir. Maktule işkence uygulayanlar özellikle de Kahraman Bilgiç3, Abdullah

Canan’ın serbest bırakılması için ailesiyle görüşmeler gerçekleştirmiş ve 50.000 Alman Markı

tutarında fidye istemişlerdir.

4. Cezai yargılama sürecinin başlaması ile ilgili olarak

Günü belirtilmeyen bir tarihte, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde

Kahraman Bilgiç, Mehmet Emin Yurdakul ve Yüzbaşı Nihat Yiğiter hakkında dava açılmıştır.

Adı geçen bu kişiler, 27 Ekim 1995 tarihinde, gerçekleşen bir askeri operasyonun ardından

gözaltına alınan akabinde ortadan kaybolan Abdullah Canan ve diğer üç kişiyi taammüden

öldürme suçundan dolayı suçlanmıştır.

Bu üç sanık hakkında Diyarbakır ve Van Mahkemeleri önünde, adam kaçırma, fidye

alma, zorla mala el koyma, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı gibi suçlardan dolayı açılan

davalar henüz sonuçlanmamıştır.

-

Kahraman Bilgiçlin soruşturma esnasında verdiği 25 Şubat 1997 tarihli beyanı

davamn açılmasına esas oluşturmuştur. Bilgiç, beyanında, Abdullah Canan’ın gözaltına

alındığını kendisinden yardım talebinde bulunan maktulun kardeşi M.C. ve Y.E. tarafından

Öğrendiğini ifade etmiştir. Bilgiç, Binbaşı Mehmet Emin Yurdakul’dan Abdullah Canan’ın

2 “Yüksekova Çetesi” olarak tanınan grup: Bulundukları bölgenin adını alan, bağlı oldukları askerî güçten

bağımsız hareket eden ve bu askeri gücün amaçlarına aykırı amaçlar güden silahlı çete

3 Kahraman Bilgiç, terör Örgütü PK K ’mn eski üyesi itirafçı sanık olarak bilinmektedir. PKK ’ya karşı düzenlenen

operasyonlarda güvenlik güçlerine yer gösterici rehber olarak hizmet etmekteydi öte yandan Bilgiç uyuşturucu

kaçakçılığı gibi diğer suçlardan dolayı da suçlanmıştır.

4

Dağ Komando Tabur Komutanlığı nizamiyesinde bulunduğunu Öğrendi. Ardından Bilgiç,

Abdullah Canan’m yanma gitmiş ve yüzünün şiş olduğunu görmüştür. Mehmet Emin

Yurdakul’un talimatıyla, Yurdakul’un kendisi, Yüzbaşı Yiğiter ve bir manga asker maktulü

Esendere yolu üzerine götürmüşlerdir. Yüzbaşı Nihat Yiğiter, iki veya üç el ateş ederek A.

Canan’ı öldürmüştür.

Mehmet Emin Yurdakul, istinabe yoluyla Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde verdiği

25 Mart 1997 tarihli beyanında hakkındaki tüm suçlamaları reddetmiştir. Yurdakul, itirafçı

Bilgiç ile terör karşıtı operasyonlarda birkaç kez birlikte çalıştıklarını ve aralarında meydana

gelen bir anlaşmazlık sonucu Bilgiç’in yalan beyanlarda bulunduğunu ifade etmiştir.

Yurdakul’un, 1995 yılında gerçekleştirilen bir askeri operasyonun ardından uğradıkları zarar

nedeniyle bulundukları şikayete ilişkin Abdullah Canan ve diğer beş köylüyle yapılan

görüşmeye gelince, Yurdakul şunları iddia etmiştir “Altı adam nizamiyeye benimle görüşmeye

geldi. Olaylardan sonra birinin adının Abdullah Canan olduğunu öğrendim. Bana şikayetlerini çekmek

istediklerini söylediler. Askerlerle aralarının iyi olmasını temenni ettiklerini ifade etmişlerdir (...) Ben

de sözü edilen operasyona katılan askerleri çağırarak onları Abdullah Canan ve yanındakilerle

tanıştırdım. Öte yandan kendilerine, eğer işlenmiş bir suç varsa şikayette bulunmalarının yasal hakları

olduğunu ve soruşturmanın başlatılabileceğini hatırlattım. Zaten

o

sırada soruşturma

sürmekteydi.(...)” Yurdakul, ayrıca iddia edilen gözaltı olayının gerçekleştiği saat olarak Savcılık

tarafından belirtilen saatte birliklerinin taburda bulunduğunu dile getirmiştir. Abdullah Canan’ııı

tutuklanması iddiasına ilişkin olarak, Yurdakul şunları söylemiştir. “Tugaydan bazı kişilerden,

Kahraman Bilgiç’in, gözaltında bulunduğu düşünülen Abdullah Canan’m serbest bırakılmasını

sağlayacağını söyleyerek para aldığını duydum. Ben bunu duyduğumda, sanırım Abdullah Canan’m

cesedi henüz bulunmamıştı.(...) Olay yerinde bulunan iki boş mermi kovanın balistik incelemesinin

yapıldığını, silah ve mermilerin güvenlik güçlerine ait olmadığının tespit edildiğini de duydum. Bana

aktarılan bu bilgiden daha fazla başka bir şey bilmiyorum”

Söz konusu davadaki olaylardan önce, başka olaylarla ilgili olarak sanık hakkında

soruşturma yürütülmekteydi.

Yüzbaşı Yiğiter ise, davanın her aşamasında kendisine yöneltilen suçlamaları

reddetmiş, kendisinin 31 Aralık 1995 tarihi ile 27 Ocak 1996 tarihi arasında, yani olayların

meydana geldiği dönemde (yol kontrolü) izinli olduğunu ve taburda gözaltında olan Abdullah

Canan’ı görmediğini ifade etmiştir. Kendisinin hiçbir zaman ‘Colt’ marka tabanca

kullanmadığının da altını çizmiştir.

14

Nisan 1997 tarihli bir karar ile Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM), ration

materiae (konu bakımından) yetkisi olmadığına karar vermiş ve dava dosyasını Hakkari Ağır

Ceza Mahkemesi’ne göndermiştir.

Maktulün erkek kardeşi, 12 Mayıs 1997 tarihli beyanında şunları dile getirmiştir:

“ 17 Ocak 1996 tarihinde, kardeşim sabah sekiz sıralarında Hakkari’ye gitmek üzere evden çıkmıştır

(...); saat dokuz buçuğa doğru, arabası Kerenıağa köprüsü yakınlarında yapılan kontrol sırasında durduruluyor;

askeri bir jipe bindirilerek üç kişi tarafından götürülüyor. M.Ö. gibi görgü tanıkları var fakat tanıklar

konuşmaktan korkmaktadırlar (...) Sonra bu konuda bana yardımcı olabilecek insanlardan bilgi edindim. İki gün

som a Hakkari’de Y.E. ile buluştum. Y.E., bana yardım edebilecek bir asker tanıdığını söyledi. Ertesi gün,

Kahraman Bilgiç ile Y .E.’nin evinde görüştük. (...) Bilgiç bana kardeşimin ellerinde olduğunu söyledi. Binbaşı

Yurdakul’un kardeşimi gözaltına aldığını ve kardeşimin bize geri verileceğini söyledi. Bu işin 50.000 DM ile

karşılığında çözümlenebileceğini de sözlerine ekledi. Bilgiç’le pazarlık ettik ve 20.000 Alman Markı olarak

anlaştık. (...) Ertesi gün istenen paranın 12.000 Alman Markı tutarındaki kısmını önceden Komutanlığın

girişinde Kahraman B ilgiç’e verilmek üzere Y .E.’ye verdim. Arabanın içinde bekledim. Beş dakika sonra Y.E.

geldi ve bana Bilgiç’in kardeşimin bir hafta sonra serbest kalacağını söyledi.”

12 Mayıs 1997 tarihinde, tanık Y.E., Savcıya verdiği beyanda maktulün erkek kardeşi

ve sanık Kahraman Bilgiç arasında paranın 12.000 Alman Markı tutarındaki kısmının Bilgiç’e

verilmesinde aracı olduğunu ifade etmiştir. Savcının, Y.E.’nin dile getirdiği .31 Mart tarihli

beyan ile bu beyanı arasındaki çelişkiyi sorması üzerine de Y.E. ilk ifadesini verdiği sırada

amcasının güvenlik güçlerinin elinde bulunduğunu bu nedenle de konuşmaktan çekindiğini

ifade etmiştir.

21 Mayıs 1997 tarihinde dinlenen görgü tanığı minibüs şoförü şunları dile getirmiştir:

“ 17 Ocak 1996, tarihinde Yeniköprü yakınlarında seyir halindeyken askerler, içinde yolcuların

bulunduğu minibüsümü durdurup arama yapmaya başladılar. Benden arka bagajı açmamı istediler. Arka bagajı

açarken arkamda Abdullah Canan’m Toyota marka beyaz aracını gördüm. M inibüsümün aranması bitince

hareket ettim, (...) Abdullah Canan bu bölgede çok tanınır. Beyaz bir Toyotasınm olduğunu biliyorum fakat

kendisiyle dostane ilişkimiz olmamıştır. (...) Kendisinin gözaltına alınıp alınmadığını bilmiyorum.”

17

Ocak 1996 tarihindeki yol kontrolü sırasında üst aramaları yapılan

tanıkları ise Abdullah Canan’ın gözaltına alındığından haberdar olmadıklarını dile getirdiler.

13 Haziran 1997 tarihli bir iddianame ile aralarında Abdullah Canan’ın da bulunduğu

dört kişiyi işkence uygulayarak kasten adam öldürme ve bir suçun delillerini yok etmek

gayesiyle adam öldürme suçlarından dolayı sanıklar hakkında Hakkari Ağır Mahkemesi

önünde dava açılmıştır, İddianamenin “ suçun işlendiği tarih” başlığı altında “ 17 Ocak 1996

ve 21 Şubat 1996 tarihleri arası; 27 Ekim 1995 ve sonrası” tarihleri kaydedilmiştir. Sanıkların

tutuklu yargılandıkları tarihler ise, “ Nihat Yiğiter için 4 Mart 1997, Mehmet Emin Yurdakul

için 13 Mart 1997 ve Kahraman Bilgiç için 10 Nisan 1997” olarak belirtilmiştir. Ayrıca, 7

Mayıs 1997, sanık Yiğiter‘in tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldığı tarih olarak

belirtilmiştir.

1997/121 no’lu dava dosyasında, başvuran Ağır Ceza Mahkemesi önünde müdahil

tarafı oluşturmuştur.

31 Ekim 1997 tarihli duruşmada, Ağır Ceza Mahkemesi, yargılamayı durdurmayı ve

dosyanın bir karar verilmek üzere İl İdare Kuruluna gönderilmesini kararlaştırmıştır. Ayrıca

Ağır Ceza Mahkemesi, üçüncü sanık Kahraman Bilgiç dosyasının ayrı karara bağlanmasına,

Bilgiç’in tutululuk halinin devamına, “delilerin durumunu” göz önüne alarak sanık Mehmet

Emin Yurdakul’un tahliye edilmesine karar vermiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, bu noktada

Yurdakul’un kesin olarak belirtilmemiş bir tarihte başka bir suçtan tutuklu bulunduğu sırada

mahkemece verilen bir tahliye kaıarı olmadığı halde tahliye edildiğini tespit etmiştir.

Mahkeme, yasalara aykırı bir biçimde tahliyenin gerçekleştirilmesinden sorumlu Diyarbakır

Askeri Ceza Evi yetkilileri hakkında adli kovuşturma kararı vermiştir. Sanık Nihat Yiğiter

hakkındaki tutuklama istemini Mahkeme reddetmiştir.

Aynı duruşmada, AÎHM’nin Devlet Memurları hakkında soruşturma yapılmasına

ilişkin yasa hükmüne uygunluğunu birçok kez belirtmesine rağmen, iki asker hakkındaki

yargılamanın durdurulmasına, başvuranın avukatı tarafından AİHS’nin 6. maddesini ihlal

ettiği gerekçesiyle itiraz edilmiştir. Avukat ayrıca, aynı suça ortaklık ettiği gerekçesiyle

suçlanan itirafçı sanık Kahraman Bilgiç’in dosyasının diğer iki dosyadan ayrı tutulmasını da

eleştirmiştir.

6

Bu dosyanın diğer dosyalardan ayrılmasına müteakip, tek suçlu olarak Kahraman

Bilgiç hakkında, (1997/ 191) no’lu yeni bir dosya ile soruşturma devam etmiştir.

17

Kasım 1997 tarihli duruşmada Kahraman Bilgiç beyanlarım Ağır Ceza Mahkeme

önünde yinelemiştir.

28 Nisan 1998 tarihinde, Abdullah Canan’m cesedi, “ölüm nedenini kesin olarak

belirlemek” için mezarından çıkarılmış ve cesede klasik otopsi yapılmıştır. 28 Ekim 1998

tarihli rapora göre, Adli Tıp Kurumu bilirkişi heyeti, cesedin üzerindeki yaraların her birinin

ölümcül nitelikte okluğunu tespit etmişler ve maktulün ölüm sebebini kurşun yaralanmasma

bağlı kafatası kırığına, omuriliğindeki kırıklara ve organların harabiyetine bağlamıştır.

4 Haziran 1998 tarihli karar ile Kaymakam A.T başkanlığındaki İlçe İdare Kumlu,

asker olan Mehmet Emin Yurdakul ve Nihat Yiğiter hakkında men5i muhakemelerine karar

vermiştir. Devlet memurları hakkında soruşturma yapılmasa ilişkin yasa hükmüne tabi

olmamasına ve başka bir suçtan dolayı tutuklu bulunmasına rağmen yeterli delil bulunmadığı

gerekçesiyle Kahraman Bilgiç de men’i muhakeme kararından yararlananlar arasındaydı.

Bu karara karşı, bir üst mahkeme olan Van Bölge İdare Mahkemesi’nde resen bir

başvuru yapılmıştır.

Kesin olarak belli olmayan bir tarihte, Albay K.O. Yüksekova Kaymakamlığına bir

ihbar mektubu ulaştırmıştır. Mektupta Albay K.O, Ağustos 1998 tarihinde Mersin’de T.B.’nin

evinde geçen bir tartışma sırasında, olayların yaşandığı dönemde Yüksekova Kaymakamlığı

yapan A.T.’nin, kendisine maktul Abdullah Canan ve diğer üç kişinin Alyuva mezrasında

(Ağaçlı, Ekim 1995 tarihindeki operasyon) gözaltına alınmasına ilişkin dosyanın İlçe İdare

Kurulu önünde kapatıldığını söylediğini anlatmaktadır. Albay K.O., Bilgiç’in beyanlarının

Albay E.A. ve Albay H.Ç. tarafından saklandığını ve Yüksekova Çetesi’nin, Yüksekova

Savcılığı Önüne boş bir dosya ile sevk edildiğini belirtmiştir. Albay K.O.’ya göre, Kahraman

Bilgiç’in beyanlarının asılları mülkiye' müfettişine verilmiştir. K.O., Abdullah Canan’ı Tabur

revirinde gördüğünü ve bu konuyla İlgi ifade vermeye hazır olduğunu belirtmiştir.

Kaymakam A.T. ile Albay K.O. arasında yaşanan Yüksekovalı T.B.’nin, Mersin’deki

yazlık evinde yaşanan tartışmanın içeriği hakkında 30 Eylül 1998 tarihinde Savcı tarafından

dinlenmiştir. K.O., A.T.’ye şunları söylemiştir:

“(davaya sebep olan koşullara istinaden) Olayların yaşandığı tarihte sen Kaymakam ben de

Binbaşıydım, Sen de benim kadar Abdullah Canan1m kim tarafından ve nasıl öldürüldüğünü biliyorsun.” Bunun

üzerine A.T şu cevabı vermiştir. “Beni ilgilendirmiyor. Toplanması gereken deliler var.” K.O. bu konudaki

rahatsızlığını dile getirmiş ve tüm gerçeği anlatmak için soruşturmayı beklediğini ifade

etmiştir.

29 Eylül 1998 tarihinde istinabe yoluyla, Albay K.O. Yüksekova Savcılığına ifadesini

sunmuştur.

K.O.’nun bu beyanı 1 Aralık 1998 tarihinde Kayseri Ağır Ceza Mahkemesi Savcısına

ulaşmış, ardından işbu beyan, 27 Nisan 1999 tarihinde ise istinabe yoluyla alınan K.O.’nun

istiması Amasya Ağır Ceza Mahkemesi tarafından onanmıştır.

10 Kasım 1998 tarihinde, Van İdare Mahkemesi, Yüksekova İl İdare Kurulu’nun

kararım bozmuştur ve Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi’ne kovuşturmanın devamı için yetki

vermiştir. Böylece, 22 Aralık 1998 tarihli duruşmada, suça adı karışan iki asker yeniden dava

kapsamına alınmıştır(1997/191 no’lu dava).

Bu arada, başvuran ve ailesi tarafından Kaymakam A.T. ve Yüksekova İlçe İdare

Kuruhı’nun diğer üyeleri hakkında sahte evrak tanziminden dolayı açtıkları dava delil

yetersizliğinden dolayı düşmüştür.

Dava boyunca, sanıkların ve görgü tanıklarının büyük bir bölümünün istinabe yoluyla

dinlenmesinden dolayı başvuranın bu kişileri sorgulama olanağı olmamıştır.

12 Kasım 1999 tarihinde, Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi kararını vermiştir.

Karar aşamasına gelme sürecinde, Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi, üç kişinin ortadan

kaybolması ve Abdullah Canan’m öldürülmesine ilişkin çok sayıda tanığın ifadesine

başvurmuştur. Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi, Abdullah Canan’m ölümüne ilişkin 1 Kasım

1998 tarihinde, Savcı tarafından alman ve olayın içeriğinin anlatılmadığı, duyuma dayalı

bilgiler üzerine kurulu olan Albay K.O.’nun da beyanlarına başvurmuştur.

K.O.’nun ifadelerine ilişkin olarak Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi, olayların geçtiği

sırada Kaymakam olan A.T.’nin ve Albay H.Ç.’nin de tanık olarak ifadelerini almıştır.

Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi ayrıca İ.B. ve Y.E.’nin de tanıklıklarına başvurmuş,

fakat olayla ilgili yorumda bulunmamıştır.

Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi, 17 Ocak 1999 tarihinde yol araması sırasında yapılan

kontrolü yöneten asker B.Y.’nin de tanıklığına başvurmuştur.

Çoğunluğu asker olan yaklaşık kırk kişi, Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi’ne vermiş

oldukları beyanlarında olaylarla ilgili bilgilerinin olmadığını dile getirmişlerdir.

Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi, mevcut yargılamadaki karar nihai halini aldığında,

diğer iki sanık hakkında yaptığı ihbarlar gerekçesiyle, hakaret ve iftira suçundan mahkeme

önüne çıkarılacağını belirtmiştir.

Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi, Mehmet Emin Yurdakul hakkında, 27 Ekim 1995 ve

hemen sonrasında görevi kötüye kullanmak ve başkasının özgürlüğünü kısıtlamak suçlarından

dolayı ayrı bir soruşturma yürütülmesine de karar vermiştir.

Başvuran, özellikle dosyanın incelenmesindeki eksikliklere atıfta bulunarak, 12 Kasım

1999 tarihli Hakkari Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararını temyiz etmiştir.

2 Nisan 2001 tarihinde, Yargıtay, ilk derece mahkemesinin verdiği karan onamıştır.

23 Mayıs 2001 tarihinde ise Yüksekova Savcılığı, Mehmet Emin Yurdakul hakkında

görevi kötüye kullanmak ve başkasının hürriyetini tahdit suçuna ilişkin hazırlık evrakı ile

ilgili olarak, suç tarihinden bugüne kadar 5 yıldan daha fazla bir süre geçmiş olduğundan

zaman aşımı sebebi ile takipsizlik kararı vermiştir. Kararda suç tarihi, 21 Ekim 1995 - 21

Şubat 1996 tarihleri olarak belirtilmiştir. Diğer dört maktul arasından Abdullah Canan’m adı

yer almıştır. 24 Şubat 2005 tarihinde başvuranın ailesinin yapmış olduğu başvuruya müteakip,

Yüksekova Savcılığı verdiği kararı, bu karar hakkında bilgilendirilen başvurana tebliğ

etmemiştir.

8 Mayıs 2005 tarihinde, başvuranın kardeşi T.C., söz konusu karara şu nedenlerden

dolayı itiraz etmiştir: Ulusal Mahkemelerin, hürriyeti tahdit suçunu soruşturmak için gerekli

özeni göstermediği, bu konuya ilişkin ayrı bir soruşturma yürütülmesi için adam öldürmeyle

ilgili davanın kesinleşmesini beklediğini, başvuran taraf davaya müdahil olmasına rağmen

kendilerine davada yer verilmediği gerekçesiyle soruşturmanın eksik yapıldığını gerekçe

göstermiştir. Son olarak T.C. davaya neden olan olaylar üzerinde etkili bir soruşturma

yürütmeksizin, bilerek davanın zaman aşımına uğramasına müsaade edildiğini iddia etmiştir.

21

Mâit 2005 tarihli nihai karar ile Van Ağır Ceza Mahkemesi İkinci Dairesi 23 May

2001 tarihli ihtilaflı karan onamıştır.

HUKUIC AÇISINDAN

I.

AİHS’NİN 2. VE 3. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

A.İhtilaf Konusu

Başvuran, babasına güvenlik güçleri tarafından öldürülmeden önce işkence

uygulandığını ve yargılama usullerine aykırı bir biçimde babasının öldürüldüğünü iddia

etmektedir. İkinci olarak ise, mevcut davadaki ceza siteminin uygulanmasındaki boşluklardan,

özellikle de babasının ortadan kaybolduğu andan itibaren etkili bir soruşturma

yürtitülmemesinden dolayı şikayetçi olmaktadır.

AÎHM, başvuran tarafından ileri sürülen şikayetlerin, hiç kimsenin kasti olarak

öldürülmemesi ve işkenceye maruz bırakılmaması gibi negatif yükümlükler ve etkili bir

soruşturmayı içeren AİHS’nin 2. ve 3, maddelerinin güvencesi altında bulunan ceza

sisteminin etkili olarak uygulanmasının bulunduğu pozitif yükümlülükleri kapsadığına kanaat

getirmektedir. AİHM, mevcut davadaki özel koşulları göz önüne alarak, başvuranın

şikayetlerinin esas ve usul bakımından incelenmesinin uygun olacağını düşünmektedir.

B.Kabuledüebilirlik hakkında

Hükümet, etkili bir iç hukuk yolunun mevcut olamadığını ileri süren başvuranın,

babasının öldürüldüğü tarih olan 21 Şubat 1996 tarihinden altı ay sonra başvuruda

bulunduğunu savunmaktadır. Hükümet, AÎHS’nin 35§1 maddesi uyarınca başvuranın bu

başlık altındaki şikayetlerinin altı ay kuralına riayet etmediğini ileri sürmektedir. Hükümet

(73065/01) başvuru noTu Bulut ve Yavuz-Tiirkiye davasındaki kabuledilmezlik kararına atıfla

bulunmaktadır.

AÎHM, iç hukuk yolunun bulunmadığı durumlarda, altı ay süresinin başvuruda dava

konusu olayın meydana geldiği tarihten itibaren başladığım tekrarlamaktadır. Bununla

birlikte, başvuran bir başvuru yaptığında ve bu başvuruyu etkisiz kılan nedenlerden sonradan

haberdar olduğunda, altı ay süresi, haberdar olduğu ya da olması gerektiği andan itibaren

işlemeye başlar. (Bkz; mutatis mutandis Mahsun Tekin —Türkiye, 52899/99)

9

Bu durumda, başvuran iç hukukta mevcut olan başvuru yollarını tüketmiştir: başvuran

babasının ölümünden sorumlu olduğunu iddia ettiği kişiler hakkında şikayette bulunmuştur.

Savcılık tarafından, maktulun otopsisini, olay yerleri tespitini ve tanıkların dinlenmesini

içeren bir soruşturma yürütülmüş, ardından Ağır Ceza Mahkemesi önünde yargılamaya

başlanmıştır, İddia edilen sorumluların yargılanmaları, bu kişilerin beraat etmeleriyle sona

ermiştir. Başvuranın iddiasına göre, başvuru yollan etkisiz kalmıştır. Başvuranın bu iddiası,

öncelikle başvuranın soruşturma esnasında tespit ettiği eksikliklere sonra beraat ve

zamanaşımı kararlarına, böylece cinayetin sorumlularının kimliklerinin tespit edilmemesi ve

bu kişilerin cezalandırılmamasına dayanmaktadır. Bu bağlamda, başvuranın şikayetlerini dile

getirmek üzere başvurduğu başvuru yollarının etkisiz olduğunu davanın gelişimi ile birlikte

fark ettiği ve başvurusunu AİHS’nin 35§1 maddesinde belirtilen süre içerisinde yaptığını

kabul etmek gerekmektedir.

Bu gerekçelere istinaden, AİHM, Hükümet’in itirazını reddetmekte ve başvurunun

kabulledilebilirliğini bildirmektedir,

C. Esas Hakkında

a.esas bakım ından

UTarafların Argümanları

Başvuran, 1995 yılında yaşanan olaylardan itibaren Binbaşı Yurdakul tarafından tehdit

edilen babasının, 17 Ocak 1996 tarihinde gerçekleştirilen yol kontrolü sırasında, gözaltına

alınıp, Mehmet Emin Yurdakul emrindeki güvenlik güçleri mensuplan tarafından işkenceye

uğradığı ve öldürüldüğü 1. Dağ Komando Tabur Komutanlığı kışlasında tutuklu bulunduğu

kanısındadır.

Hükümet başvuranın iddiasına karşı çıkmaktadır. Bu bağlamda Hükümet, beyanları,

güvenlik güçlerine yönelik iddianamenin temelini oluşturan itirafçı Kahraman Bilgiçlin

şahsiyetinin şüpheli olduğu ve beyanlarının hiçbir somut delile dayanmadığı görüşündedir.

İddiasını desteklemek için, başvuran, Abdullah Canan’m öldürülme biçimi ile

AİHM’nin kararlarına konu olan diğer yargısız infaz vakalarıyla çok benzerlik gösterdiğini

savunmakta ve Tanış ve Diğerleri -Türkiye (65899/01), Süheyla Aydın- Türkiye (25660/94)

ve Aktaş- Türkiye (24351/94) davalarından söz etmektedir. PKK eylemlerine karşı alınan

önlemler çerçevesinde Türkiye Cumhuriyeti’nin Güney Doğu Bölgesinde meydana gelen çok

sayıdaki açıklanmamış ortadan kaybolmalar ve öldürülmeleri anımsatan başvuran, diğerleri

arasından, AİHM tarafından verilen Avşar- Türkiye davası (Avşar - Türkiye, no:25657/94)

kararındaki “Susurluk raporundan” da söz etmektedir.

Ayrıca başvuran, CHP üyesi üç milletvekilinin dava konusu olayların akabinde

Hakkari Bölgesine yapmış oldukları ziyaretten sonra hazırladıkları bir raporu belirtmektedir.

Başvuran, son olarak 17 Ocak 1996 tarihinde yapılan arama sırasında birçok tanığın

babasının gözaltına alındığını gördüğünü fakat Binbaşı Yurdakul’un tehdidi altındaki bu

insanların çoğunun tanıklık etmekten çekindiklerini ifade etmektedir.

10

2.AÎHM’nin Takdiri

a,Genel Prensipler

AİHM, AİHS’nin 2. maddesi, AİHS’nin 3. maddesiyle birleşip AİHS’nin temel

maddeleri arasında yer almakta olduğunu ve Avrupa Konseyini oluşturan demokratik

toplumlarm temel değerlerinden birini muhafaza ettiğini anımsatmaktadır. (Bkz; Çakıcı-

Türkiye, no: 23657/94 ve Finucane -Birleşik Krallık, no: 29178/95). Üstelik 2. ve 3. maddede

öngörülen korumanın önemini kabul ederek, AİHM, yaşam hakkı ve işkencenin

kaldırılmasına ilişkin şikayetleri daha dikkatli inceleyerek görüşünü oluşturmalıdır. (Bkz;

Ekinci-Tiirkiye, 25625/94 ve Tekdağ -Türkiye, no: 27699/95).

AİHS’nin 2. maddesinin öngördüğü korumanın önemini göz önünde bulunduran

AİHM, yalnızca Devlet görevlilerinin eylemlerini değil aynı zamanda dava koşullarının

bütününü dikkate alarak ölüme çarptırılan vakıaları son derece dikkatli bir biçimde

incelemelidir. Gözaltına alman şahıslar hassas bir durumdadırlar ve yetkililer bu kişileri

korumakla yükümlüdürler. Sonuç olarak, bir kimsenin sağlıklı olarak gözaltına alınıp, yaralı

olarak serbest bırakıldığında, Devlet bu yaraların nasıl oluştuğunu açıklığa kavuşturmak

zorundadır.(Bkz: diğerleri arasından, Selmouni- Fransa, no: 25803/94J Gözaltmdaki kişi

öldüğü zaman yetkililerin söz konusu kişiye nasıl muamele edildiği hakkında açıklama yapma

sorumluluğu daha da ağırdır. (Bkz: Sahnan-Türkiye, no: 21986/93).

Kanıtlar değerlendirilirken, AİHM, “makul şüphenin ötesi” kriterindeki kanıtları

kullanmaktadır. (Bkz: mutatis mutandis, Îrlanda-Birleşik Krallık) Ancak bu nitelikteki

kanıtlar kuvvetli, açık ve birbiriyle çelişmeyen çıkarsamaların veya aksi ispat edilemeyecek

olayların birlikte var olması sonucunda söz konusu olabilir. (Bkz: Abdurrahman Orak-

Türkiye, no: 31889/96) Kanıtların değerlendirilmesi hususunda, AİHM ikincil bir rol

oynamaktadır ve bunun belirli bir davanın koşullan tarafından kaçınılmaz kılınmadığı

hallerde, birinci derecede yargılama rolünü üstlenme hususunda temkinli olması gerekir.

(Bkz: Tahsin Acar-Türkiye, no: 26307/95).

b,M evcut D ava K oşullarına Bıı Prensiplerin U ygulanm ası

AİHM, gündeme gelen sorulan, özellikle Hükümet tarafından yürütülmüş adli

sonışturmalar çerçevesinde dosyaya eklenen belgeler ve tarafların görüşleri ışığında

inceleyecektir.

Bu dummda, AİHM, davaya konu olan olayların ilerleyişi sırasında üzerinde

durulması gereken başlıca beş tarih belirlemektedir:

—23 Kasınıl995 tarihinde, Abdullah Canan ve ailesinin ikamet ettiği Karlı köyünde Binbaşı

Yurdakul’a bağlı birlik tarafından askeri bir operasyon düzenlenmiştir; bu operasyon, Canan

ailesi tarafından ileri sürülen şikayetin konusunu oluşturmuştur.

— 17 Ocak 1996 tarihinde, Abdullah Canan bilinmeyen nedenlerle oıtadan kaybolmuştur

—24 Ocak 1996 tarihinde, Abdullah Canan’m arabası bir uçurumda bulunmuştur. Arabanın

oraya nasıl konulduğu ise aydınlığa kavuşmamıştır.

11

— 12 Şubat 1996 tarihinde, Abdullah Canan’ın yakınları Yüksekova Savcılığına Canan’ın

Oltadan kayboluşundan ve başına gelebileceklerinden bizzat Binbaşı Mehmet Emin

Yurdakul’u sorumlu tutmuşlardır.

•—21 Şubat günü, Abdullah Canan5uı cesedi bir yol kenarında bulunmuştur. Cesedin üzerinde

işkence izleri tespit edilmiştir.

AİHM, başvuranın sunduğu şekliyle ve doğrudan veya dolaylı olarak yapılan çok

sayıdaki tanıkların ifadelerine göre, Abdullah Canan’m kaybolmasından sonra ve cesedinin

bulunmasından önce, ailesinin ilk olarak Jandarma Tabur Komutanlığında tutuklu bulunan

Canan’ın serbest bırakılması için görüşmelerde bulunduğunu not etmektedir.

Abdullah Canan’m gözaltına alındığı iddia edilen yerlerde bulunan çok sayıdaki

tanığın hiçbir şey görmediğini ifade etmelerine ve askeri yetkililerin, gözaltına alma ve

tutuklama iddialarını kesin bir dille reddetmiş olmalarına rağmen, AİHM, tanıkların

bazılarının ifadeleri, babasının güvenlik güçleri mensupları tarafından gözaltına alınıp

tutuklandığını iddia eden başvuranın iddiasını desteklemektedir.

AİHM, Abdullah Canan’m arabasının bulunma ve Canan’ı son kez gören sivillerin

verdiği ifadelerin koşullarına ayrı bir önem vermiştir: Savcı tarafından da imzalanan bilirkişi

raporu, aracı 20-25 metrelik bir uçuruma koymak için vinç kullanıldığından söz etmektedir.

Söz konusu olayın bir kaza olmadığının ortaya çıkarıldığının tespitini yapan AİHM, kişilerin

bu türden bir eylemi gerçekleştirme nedenleri üzerinde düşünmenin gerekli olmadığı

kanaatindedir. Yine de AİHM, küçük bir bölge olan Yüksekova’da ve çevresinde kimin bir

aracı bu kadar derin bir yere koymak için donanımlı bir vince sahip olduğunun ve kimin bu

vinçten faydalanabileceğinin araştırılmasının zorunlu olduğunu kabul etmektedir.

AİHM, Kahraman Bilgiç’in tanıklığının, tanığın İnandırıcılıktan yoksun olduğu

gerekçesiyle Ulusal Mahkemeler tarafından dikkate alınmadığını saptamaktadır. Canan

ailesinin üyelerinin tanıklıklarını göz önüne katmaksızın, K.O., Y.E., İ.B., N.Ö.‘nün

başvuranın iddialarının anlaşılmasında özellikle belirleyici olan tanıklıklarının kanıt değeri,

Ağır Ceza Mahkemesi tarafından “dedikodu yumağı” ve “duyuma dayalı bilgiler” olduğu

gerekçesiyle kabul edilmemiştir.

AİHM, görgü tanığı olmasına rağmen güvenlik güçleri mensubu olan Albay K.O.’nun

tanıklığının baştan savma bir biçimde gözden çıkarılmasına ise Özellikle şaşırmıştır. AİHM,

ayrıca beyanlarının doğruluğundan ciddi anlamda şüphe edilen Albay hakkında hakaret

suçundan kovuşturma yapılmamasına da şaşırmıştır. Aslında, Ulusal Mahkemeler bu beyanlar

hakkında hiçbir tahkikatta bulunmamıştır.

Albay K.O.’nun tanıklığı yalınızca Canan’m tabur komutanlığında bulunduğunu değil

aynı zamanda da yaralı ve başı bantlı bir halde olduğunu da belirtmektedir. Sözü edilen bu

tespitler, otopsi raporunda ortaya çıkan yara izlerini doğrulamaktadır.

Mahkeme, ayrıca gözlemlerinde, Hükümetin, bu önemli tanıklığı gerekçe

göstermeksizin göz ardı etmesine hiçbir açıklama getirmediğini ve Ulusal Mahkemelerin

argümanlarını olduğu gibi tekrarlamakla yetindiğini not etmektedir.

Söz konusu dava koşullarında, AİHM, ulusal mahkemeler önünde yürütülen

yargılamanın sınırlı kapsamda yürütüldüğünü ve güvenlik güçlerinin inkarlarını tartışmaya

12

götürmeden kabul eden yetkililerin tutumunun, dava konusu olan iddiaları değerlendirmeme

isteğini açıkça gösteren bir tutum olduğu kanaatindedir.

AİHM, yalnızca Ulusal Mahkemeler tarafından yürütülen yargılama sürecine

göndermede bulunan ve başvuranın ifadelerine ilişkin makul bir şüphe uyandırmaya

yetmeyen Hükümet tarafından getirilen izahattan ikna olmamıştır. (Bkz: Tanış ve diğerleri

karan).

Yetkili kişiler tarafından, Abdullah Canan’m öldürülmesiyle sonuçlanalı olayların

gelişimi ile ilgili hiçbir makul açıklama yapılmaması AÎHM’yi, Devletin ispat yükünü

üzerinden atamadığı ve Canan’ın ölümünden sonımlu olduğu sonucuna ulaştırmıştır. Bu

nedenle, AİHS’nin 2. ve 3. maddesinin ihlali söz konusudur.

b.usul bakımından

L Tarafların Argümanları

Hükümet, ihtilaflı ölümün akabinde, birçoğu tanıklıklardan oluşan tüm delillerin

toplandığını ve maktule otopsi yapıldığını savunmuştur. Hükümet ayrıca toplanan delillerin

bütünün, ulusal mahkemeler tarafından incelendiğini ve bu incelemenin, Canan’m ölümünden

sorumlu kişilerin kimliklerinin tespit edilmesini sağlamadığım belirtmektedir. Hükümet,

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre, AİHS’nin 2. maddesi kapsamında Devlet’e yüklenen

pozitif yükümlülüğün bir sonuç değil araç yükümlülüğü olduğunu hatırlatmaktadır.

Başvuran, Hükümet’in öne sürdüğü adli işlemlerin, işlenen suçların sorumlularının

kimliklerinin tespiti ve cezalandırılmasına yönelik olarak yürütülen soruşturmada bu hususta

yetkililerin hiç de gönüllü olmadığını ortaya koyduğunu ifade etmektedir. Bu bağlamda,

başvuran, başından beri sorumluların kimlikleri hakkında yetkilileri bilgilendirmesine

rağmen, babasının ortadan kaybolduğu andan itibaren yetkililerin gerekli özeni

göstermediklerini yinelemiştir. Başvuran, beraat ve zaman aşımı nedeniyle verilen

muhakemenin men’i kararlarına atıfla bulunarak, bölgede güvenlik güçleri mensuplarım

korumak için suçun cezasız kaldığı bir sistemin var olduğunu dile getirmiştir.

2.AÎHMtnin Takdiri

a,G enel P rensipler

AİHS’nin 1. maddesinin devlet için zorunlu kıldığı “yargısına tabi her kişiye AİHS’de

tanımlanan hak ve özgürlükleri tanımak” olan genel görev ile beraber, AİHS’nin 2.

maddesinin yer verdiği yaşam hakkını koruma yükümlülüğü, sonuç itibariyle, bir kişi kuvvete

başvurmanın ardından yaşamını kaybettiğinde, etkili resmi bir soruşturma yapılmasını

gerektirir (sözü edilen Çakıcı karan).

Yürütülen soruşturmanın, sorumluların tespit edilmesi ve cezalandırılmasını

sağlayabilmesi için etkin olması gerekmektedir. Yetkililerin, olaya ilişkin kanıtların

toplanabilmesi amacıyla, kendileri için ulaşılabilir olan tedbirleri almış olmaları gerekir.

(Tanrıkulu - Türkiye, başvuru no: 23763/94 ve sözü edilen Salman kaıarıj. Sorumlu kişi veya

kişilerin tespit edilme yetisine zarar verecek yöndeki her tiiıiü soruşturma hatası, bu

soruşturmanın etkisiz olmasıyla sonuçlanabilir (sözü edilen, Aktaş kararı).

13

Yetkililerin, olaya ilişkin aralarında görgü tanıklarının verdiği beyanlar, bilirkişi

raporları ve gerektiğinde, yaralanmaların tam ve kesin tanımını yapan bir otopsi ile beraber

özellikle ölüm nedenine ilişkin klinik saptamalar üzerinde objektif olarak yapılan analizin de

bulunduğu kanıtları toplayabilmek için mevcut bulunan tedbirleri almış olmaları

gerekmektedir. Ölüm nedeninin ve olayın sorumlularının açıklığa kavuşturulması yetisinin

zayıflamasına sebebiyet veren soruşturmadaki herhangi bir eksikliğin yetkililer ile ilgili

tedbirlerin alınması ilkesinin ihlali tehlikesi ile karşı karşıyadır (Avşar kararı).

Sorumluluğun teorikte olduğu kadar pratikte de yerine getirilebilmesi için, Kamunun

soruşturmanın veya sonuçlarının üzerinde yeterli denetim hakkı vardır. Yapılan kamu

kontrolünün derecesi bir durumdan başka bir duruma değişiklik gösterebilir. Her halükarda,

mağdurun yakınlarının, mağdurun yasal çıkarlarının korunması için gerektiği ölçüde usul

işlemlerine katılmalıdır (27 Temmuz 1998 karar tarihli Güleç - Türkiye, Oğur-Türkiye,

başvuru no: 21594/93 ve McKerr-Birleşik Krallık, başvuru no: 28883/95).

Yukarıda kaydedilmiş olan usulı yükümlülükler, Devlet yetkililerince güç kullanımı

sonucu ortaya çıkan kasten adam ' öldürmeye ilişkin davaları kapsamına alır ancak bu

davalarla sınırlı değildir. AİHM, söz konusu yükümlülüklerin, bir kişinin yaşamına tehdit

oluşturduğu kabul edilen koşullar altında ortadan kaybolduğu davalara da uygulanabileceği

kanısındadır (Bkz; sözü edilen, Tahsin Acar kararı).

AİHM, üstelik bir soruşturmanın etkinliğinin en düşük kriterine cevap veren

araştırmanın niteliği ve derecesinin dava koşullarına bağlı olduğunu düşünmektedir. Bu

durum, tüm ilgili olaylar temel alınarak ve soruşturma işinin pratik gerekçeleri göz önünde

bulundurularak değerlendirilmelidir. Meydana gelebilecek durumların çeşitliliğini basit bir

soruşturma eylemleri listesine ya da diğer basitleştirilmiş kriterlere indirgemek mümkün

değildir (Bkz; sözü edilen, Tanrıkulu kararı, Güleç kararı, Velikova —Bulgaristan, başvuru no:

41488/98, Buldan - Türkiye, başvuru no: 28298/95,).

AİHS’nin 2. maddesi gibi 3. maddenin de, başvurana üçüncü taraflar hakkında

kovuşturma yaptırma ya da cezalandırma hakkı (Bkz: Perez - Fransa, başvuru no: 47287/99)

ya da tüm yargılamaları mahkumiyetle veya belirli bir ceza kararıyla sonuçlandırma

yükümlüğü verdiği anlamına gelmemektedir. (Bkz: mutatis, mutantis, Tanlı-Tiirkiye, başvuru

no: 26129/95). Burada önemli olan ulusal mahkemelerin yürürlükteki hukuk sisteminin

caydırıcı gücünü azaltmamak için herhangi bir sonuca ulaşmadan önce, 2. ve 3. maddenin

talep ettiği titiz incelemeyi yapıp yapmadıkları ya da ne şekilde yaptıklarıdır.

Bu bağlamda, AİHM, bir Devlet görevlisi işkence, kötü muamele ve afortiori cinayet

ile suçlandığı durumlarda, yargılama veya mahkumiyetin zamanaşımıyla kadük

olamayacağını ve genel veya özel affın uygulanmasına izin verilemeyeceğini bir kez daha

ifade etmektedir. (Bkz: mutatis mutandis, Abdülsamet Yaman-Türkiye, başvuru no: 32446/96,

Komisyon’un 2 Eylül 1991 tarihli karar, Laurence Dujardin-Fransa, başvuru no: 16734/90)

Söz konusu hakların önemi göz önünde bulundurulduğunda, ulusal hukuk

mercilerinin, kişilerin yaşamına ya da fiziksel veya ruhsal bütünlüklerine yönelik saldırıların

hiçbir şekilde cezasız kalmadığını göstermeleri gerektiği hatırlatılmalıdır. Bu, halkın güvenini

muhafaza etmek ve halkın Hukuk devletine katılımı ve yasadışı eylemlerin hoş görülmesi

veya bu eylemlerin işlenmesine yönelik gizlice anlaşılması görüntüsünü önceden haber

vermek için vazgeçilmezdir. (Bkz: mutatis mutandis, Öneryıldız-Türkiye, başvuru no:

14

48939/99,§96) Bu bağlamda, AÎHM, AİHS’nin 2. ve 3. maddelerinin özü itibariyle

Devletlerin yararlandıkları “her makul şüphenin ötesindeki” kanıt kriterine dayanan karineyi

hatırlatmaktadır. Bununla birlikte, şayet AİHM, bir davada bu kritere uygun olgu tespitine

varamamasının imkansızlığını cezai yolların etkisizliğinden kaynaklandığını gözlemler ise,

bu, Devlet görevlileri hakkında iddia edilen eylemler karşısında ulusal hukuk mercilerinin de

suç ortaklığı yaptığı ya da en azından bu eylemleri onaylaması gibi başka bir karinin ortaya

çıkmasına neden olabilir ( Bkz: mutatis, mutandis, Avşar karar).

b. M evcut D ava K oşullarına Bu Prensiplerin U ygulanm ası:

Bu durumda, AİHM, dava konusu olan olayların soruşturma sırasında aşamalı olarak

ortaya çıktığını gözlemlemektedir. Soruşturma, 24 Ocak 1996 tarihinde yani plakasız bir

arabanın uçurumda bulunduğu gün başlamıştır. Söz konusu arabanın Abdullah Canan’a ait

olduğunu belirten bir beyana karşın, yetkililer maktulün hayatı hakkında bilgileri yokmuş gibi

görünmektedirler. Başvuran ise babasının ortadan kaybolmasına ilişkin ilk şikayetini Mehmet

Emin Yurdakul’un adını vererek 12 Şubat 1996 tarihinde bulunmuştur. 21 Şubat 1996

tarihinde Abdullah Canan’m cesedinin bulunmasının ardından, yetkililer ivedilikle yer tespiti,

balistik inceleme ve cesedin incelenmesinde bulunmuşlardır. Fakat yine de, sanıkların ve

tanıkların cinayetle ilgili dinlemelerine, maktulün cesedinin bulunmasından nerdeyse bir yıl

sonra 25 Şubat 1997 tarihinde başlanabilmişti.

Dosyanın bütünü göz önüne alındığında, AİHM, ulusal yetkililerin cezai kovuşturma

biçimlerinin özenden yoksun olduğunu saptamıştır.

AİHM, ayrıca ilk sefer yapılan otopside klasik otopsi yapılmasının gerekli olmadığına

karar veren hükmü de not etmektedir. Maktulün cesedinin bulunmasının ardından geçen iki

yıl sonra ceset mezardan çıkarılmış ve ceset üzerinde otopsi yapılmıştır. Fakat maktulün

ölümüne ilişkin koşullar açıklığa kavuşturulamamıştır. AİHM, ölüm ile otopsi arasında geçen

uzun sürenin otopsi sonucunun etkililiğine sadece zarar verdiğini gözlemlemektedir. Dosyada

bu gecikmeye ilişkin hiçbir açıklama bulunmamaktadır.

AİHM, aynı bölgede aynı dönemde ortadan kaybolan diğer üç kişinin ölümüyle ilgili

de cezai yargılamanın yürütüldüğünü kaydetmektedir. Yine de yargılamanın hiçbir

aşamasında, söz konusu kayıp koşulları arasında bir bağlantı kurulmamıştır. Mevcut davadaki

olayların bu çeşitliliği, dosyanın incelenmesinde bir tür karışıklığa neden olmuş gibi

görünmektedir.

Ayrıca. AİHM, tanık ifadelerinin büyük bir çoğunluğunun istinabe yoluyla alındığını

ve bu nedenle müdahil tarafın, bu tanıkları sorgulama olasılıklarının olmadığını da

kaydetmektedir.

AİHM son olarak Şubat 1996 tarihli ilk şikayetten itibaren ifade edilen cinayetle ilgili

iddialarla arasında açık bir olgusal bağ bulunmasına karşın, Mehmet Emin Yurdakul’a karşı

görevi kötüye kullanarak bir kişinin özgürlüğünü kısıtlamadan dolayı savcılık tarafından

ikinci tahkikatın 2 Nisan 2001 tarihinde başlatıldığını gözlemlemektedir. Mevcut dosyada ne

bu geçen süreyi haklı çıkaracak ne de cinayet sorumlusunun özgürlüğün kısıtlanmasından

sorumlu tutulan kişiden ayrı olarak araştırılmasını açıklığa kavuşturacak bir unsur

bulunmaktadır.

15

Zaten, 12 Kasım 1999 tarihinde karar verilen bu son soruşturmaya ilişkin, bir ilerleme

kaydedilmeden 23 Mayıs 2001 tarihinde yani yaklaşık 18 ay sonra zamanaşımı nedeniyle

takipsizlik karan alınmasına şaşırmamak gerekmektedir.

Son olarak, üç sanığın beraat ettiği 12 Kasım 1999 tarihli kararı ile Ağır Ceza

Mahkemesi, cinayet koşullarının aydınlatılması için diğer iki konuya da dikkat çekmiştir:

terör ve aşiretler arasında yaşanan ihtilaflar. Fakat daha sonra bu konuların hiçbiri üzerinde

incelemede bulunulmadığı ve sorumluların kimliklerinin tespit edilmediğini kabul etmek

gerekmektedir.

Kısacası, yukanda sözü edilen eksiklilikler göz önüne alındığında, AÎHM, Abdullah

Canan’m Ölüm koşullanna ilişkin ulusal yetkililer tarafından yürütülen cezai sistemin etkili

bir biçimde işleyemediğini düşünmektedir.

AİHM, AİHS’nin 2. maddesi uyarınca Devlet’in yükümlülüğünde olan usul

zorunluluklarında önemli bir eksiklik bulunduğu sonucuna ulaşmıştır. AÎHM’nin ulaştığı bu

sonuçla sorunun 3. madde açısından incelenmesine gerek görülmemiştir.

ppUGhĶoz˅uĶuGXZUGthkklzĶuĶuGĶoshsGlkĶskĶĤĶGĶkkĶhzpGohrrpukh

Başvuran, babasının ölümünden sonra yürütülen soruşturmanın yetersiz nitelikte

olmasından şikayetçidir. Bu hususta, başvuran, beyanları istinabe yoluyla alman sanıkları ve

tanıklardan büyük bir bölümünü sorgulama fırsatları olmadığının altını çizmektedir.

Başvuran, AİHS’nin 2. ve 3. maddesi ile birleşip AÎHS’nin 6. ve 13. maddelerine atıfta

bulunmaktadır.

AÎHM, bu şikayetin aşağıda İlgili bölümünün yer aldığı AÎHS’nin 13. maddesine

ilişkin olduğu kanısındadır:

“ Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri İhlal edilen herkes, İhlal fiili resmi görev yapan

kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmış da olsa, ulusal bir makam a etkili bir başvuru yapabilme

hakkına sahiptir.”

Yukarıda ifade edilenlerin ışığında, AİHM, AİHS’nin 13. maddesine dayandırılarak

yapılan şikayetin ayrı olarak incelenmesinin gerek olmadığını takdir etmektedir.

pppUGhÔoz˅uĶuG\UGthkklzĶuĶuGĶoshsGlkĶskĶĤĶGĶkkĶhzpGohrrpukh

Başvuran, AÎHS’nin 5. maddesine atıfta bulunarak, babasının ölümüne yol açan keyfi

tutuklamadan dolayı şikayetçi olmaktadır.

Hükümet, iddia edilen olayların hiçbir şekilde desteklenmediğini ileri sürmektedir.

AÎHM, söz konusu şikayetin, daha önce AİHS’nin 2. ve 3. maddeleri kapsamında

incelenen sorunlardan daha farklı bir sorunu ortaya çıkarmadığım saptamaktadır. AİHS

hükümlerine ilişkin olarak bu sonuçlar göz önüne alındığında, AİHM, bu şikayetin ayrı

olarak incelenmesine gerek olmadığına karar vermiştir.

p}UGhĶoz˅uĶuG[XUGthkklzĶuĶuG|n|shuthzp

16

A .Tazm inat

1. Tarafların Argümanları

Başvuran, maddi zarar karşılığında 450.000 Euro taiep etmektedir. Başvuran, kendisi

ve annesi ile birlikte sekiz kişiden oluşan ailesinin geçiminin büyük bir bölümünün Abdullah

Canan tarafından karşılandığını ve dava konusu olayların aileyi bu mali destekten yoksun

bıraktığını ileri sürmektedir. Başvuran, babasının arsaları ve köyü olan tanınan bir iş adamı

olduğunu belirtmektedir. Başvuran ayrıca, kendisi ve Abdullah Canan’ın diğer hak sahipleri

için 450.000 Euro tutarında manevi tazminat talebinde de bulunmaktadır. Başvuran,

taleplerini desteklemek için, şu isimlerin ve doğum tarihlerinin bulunduğu bir nüfiıs kayıt

örneğini dosyaya eklemektedir: Züleyha Canan (eşi, 1944),- Tayytip Canan (oğlu, 1973),

Vehap Canan (oğlu, 1975), Edibe Canan (kızı, 1977), Zübeyde Canan (kızı, ölü), Cahit Canan

(oğlu, 1980), Nurcan Canan (kızı, 1981), Şacan Canan (kızı, 1983), Adem Canan (oğlu, 1985).

Hükümet yukarıda sırasıyla adları verilen kişiler arasında Zübeyde Canan’m öldüğünü

ve çocuklardan bazılarının ise başvuranın başvuruda bulunduğu anda çoktan reşit olduklarını

ileri sürmektedir. Hükümet, ise başvuranlar tarafından dile getirilen taleplerin fahiş tutarda

olduğunu ve bunların belgelenmeyip hayali tahminlere dayandığını ileri sürerek, AİHM’den

söz konusu talepleri reddetmesini istemektedir.

2.AİHM'nin Takdiri

a. M addi T azm inat

AİHM, başvuran ve ailesinin tespit edilen ihlallerden dolayı kuşkusuz zarara

uğradığını ve bu ihlallerle başvuranın iddia ettiği kazanç kaybına ilişkin tazminatı

kapsayabilen zararlar arasında açık bir nedensel bağlantının bulunduğunu gözlemlemektedir

(Salman kararı, ve Z ve Diğerleri- Birleşik Krallık, başvuru no: 29392/95). Bununla birlikte

AİHM, başvuranın bu konuya ilişkin iddiaların kesin bir hesap dökümünün yapılmadığını ve

belgelendirilmediğini not etmektedir.

İddia edilen zararlar, tam olarak hesaplanması mümkün olmayan unsurlar içerdiğinden

yapılacak her türlü hesaplamalar spekülatif olacaktır (Bkz: diğerleri arasından, 18 Aralık 1984

tarihli Sporrong ve Lönnroth - İsveç kararı, 1 Nisan 1998 tarihli Akdivar ve Diğerleri-Tiirkiye

kararı).

AİHS’nin 41. maddesi uyarınca, AİHM, mali desteğin yitirilmesi gerekçesiyle,

başvuranın maddi tazminat talebini, özellikle ölüm tarihindeki mevcut koşullar, maktulün

çocuklarından dördünün reşit olmaması ve başvuran tarafından verilen bilgilere göre önemli

bir kişi olan Abdullah Canan’m mallarının varislerinin hepsinin mirastan pay alma hakları

gibi elindeki mevcut unsurları dikkate alarak değerlendirecektir. Her şeyi etraflıca

değerlendiren AİHM, bu hususta aralarında eşit şekilde dağıtılmak üzere başvuranın da dahil

olduğu Abdullah Canan’m hak sahipleri 60.000 Euro tutarında bir ödeme yapılmasının uygun

olacağına kanaat getirmiştir. ( karşılaştırınız Koku-Tiirkiye, başvuru no: 27305/95)

b. M anevi T azim at

Manevi tazminata ilişkin olarak, AÎHM, başvuranın ve ailesinin hiç kuşkusuz

AİHS’nin 2. ve 3. maddelerinin ihlalinden kaynaklanan bir mağduriyete düştüğünü kabul

17

etmektedir. Ancak, Hükümet gibi AİHM de bu başlık altında talep edilen miktarın aşırı

olduğunu belirtmektedir.

Her şeyi değerlendiren ve benzer davalarda ödenmiş miktarları da göz önüne alan

AİHM, AİHS’nin 2. ve 3. maddelerinin ihlal edilmesi neticesinde Abdullah Canan’m hak

sahipleri yani başvuranın kendisi, annesi Ziüeyha Canan, kız kardeşleri ve erkek kardeşleri,

Edibe Canan, Nuran Canan, Şacan Canan ve Tayyüp Canan, Cahit Canan ve Adem Canan

adına başvurana hakkaniyete uygun olarak 20.000 Euro tutarında manevi tazminat

ödenmesine karar vermiştir (Akkıtm ve Diğerleri-Türkiye, başvuru no: 21894/93 ve İpek-

Tiirkıye, başvuru no: 25760/94).

iUtGGo

Başvuran, ulusal mahkemeler ve AİHM nezdinde yaptığı masraf ve harcamaların

karşılanması için 6.275 Euro talep etmektedir. Başvuran çalışma saatlerinin ve yaptığı çeşitli

masrafların detaylı bir listesini sunmuş fakat bunları belgelendirmemiştir.

Hükümet, avukatların çalışma saatlerinin basit bir şekilde özetlenmesinin böylesi bir

çalışmanın gerçekten yapıldığım göstermediğini ifade etmektedir. Hükümet ayrıca, hesap

pusulalarının, faturaların ve alındı makbuzunun olmaması nedeniyle de AİHM’nin zaten fahiş

tutarda olan bu talebi reddetmesi gerektiğini belirtmektedir.

AİHM’nin içtihadına göre, bir başvuran yapmış olduğu masraf ve harcamaların geri

ödemesini ancak bu masraf ve harcamaların gerçekliği, gerekliliği ve miktar itibarıyla makul

olduğu kanıtlandığı zaman elde edebilir. Bu davada elindeki bilgileri ve yukarıdaki kriterleri

dikkate alan AİHM, başvurana bütün masraflar için 3.000 Euro’luk miktarın ödenmesinin

makul olduğu kanaatindedir (Gezici-Türkiye, 35838/97 no’lu, 15 Temmuz 2005 tarihli karar

ve Güngör-Türkiye, 28290/95 no’lu, 22 Mart 2005 tarihli karar ile karşılaştırınız).

jUnķGm¡

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

i|GnlylrÍlslylGkhhspGvshyhrSGhĶotSGviĶysĶĤĶslS

1. Başvurunun kabuledilebilirliğine;

2. AİHS’nin 2. ve 3. maddelerinin esas yönünden ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 2. maddesinin usul yönünden ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal edilip edilmediğinin ayrıca

incelenmesine gerek olmadığına;

5. AİHS’nin 13. maddesi kapsamında yapılan şikayetin incelenmesine gerek

olmadığına;

6. AÎHS’nin 5. maddesi kapsamında yapılan şikayetin ayrı olarak incelenmesine

gerek olmadığına;

18

7. a) AİHS’nin 44§2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren 3 ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L’ye çevrilmek üzere

Savunmacı Hükümetin başvurana:

i. Abdullah Canan’ın hak sahipleri arasında eşit biçimde paylaşılacak

şekilde 60,000 Euro(altmış bin Euro) maddi tazminat ödenmesine;

ii. AİHS’nin 2. ve 3. maddesi çerçevesinde tespit edilen ihlalden

dolayı maktul Abdullah Canan’ın hak sahipleri adına başvurana

20.000 Euro (yirmi bin Euro) manevi tazminat ödenmesine;

iii. Masraf ve harcamalar için 3.000 Euro (üç bin Euro) ödenmesine;

iv. Yukarıdaki miktarların her türlü vergiden m uaftutulmasına;

b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,

Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit

faiz uygulanmasına;

8. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

rhyhyG}lytĶŤ{ĶyU

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 § § 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 26 Haziran 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

19