ÖZCAN KORKMAZ AND OTHERS v. TURKEY JUDGMENT

1

Özcan Korkmaz ve Diğerleri v. Türkiye davasında,

Baꢀkan

Françoise Tulkens,

Yargıçlar

Ireneu Cabral Barreto,

Vladimiro Zagrebelsky,

Dragoljub Popović,

Nona Tsotsoria,

Iꢀıl Karakaꢀ,

Kristina Pardalos,

ve Daire Yazı Đꢀleri Müdürü Yardımcısı SallyDollé’nin katılımıyla

oluꢀturulan Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Dairesi), 10 Kasım

2009 tarihinde yapılan gizli müzakereler sonrasında, aynı tarihte aꢀağıdaki

kararı vermiꢀtir:

USUL

1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan dava, üç Türk vatandaꢀı olan

Özcan Korkmaz, Serkan Yazar ve Murat Đslam (“baꢀvuranlar) tarafından

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne sırasıyla 1 Kasım 2004, 23 Mayıs

2005 ve 27 Haziran 2005 tarihlerinde, Đnsan Hakları ve Temel

Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca yapılmıꢀ olan (44058/04, 19807/05 ve 26384/05 no’lu) üç

baꢀvurudan ibarettir.

2. 23 Eylül 2008 tarihinde, AĐHM baꢀvuruları kısmen kabul edilemez

olarak beyan etmiꢀ ve baꢀvuranların Savunma Bakanlığı tarafından Askeri

Yüksek Đdare Mahkemesi’ne ibraz edilen gizli belgelere eriꢀimde sıkıntı

yaꢀamalarına (19807/05 ve 26384/05 no’lu baꢀvurular) ve Askeri Yüksek

Đdare Mahkemesi huzurunda gerçekleꢀen yargılama süresince, Cumhuriyet

savcısının yazılı görüꢀünün (tüm baꢀvurular) ve tetkik hâkiminin

görüꢀlerinin baꢀvuranlara tebliğ edilmemesine (44058/04 no’lu baꢀvuru)

iliꢀkin ꢀikâyetlerini Hükümete tebliğ etme kararı almıꢀtır. AĐHM ayrıca,

baꢀvuruların kabul edilebilirliği ile aynı anda esasını incelemeye karar

vermiꢀtir (29. maddenin 3. fıkrası).

2

ÖZCAN KORKMAZ AND OTHERS v. TURKEY JUDGMENT

OLAY VE OLGULAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

3. Baꢀvuranların üçü de Türk Silahlı Kuvvetleri eski mensuplarıdır ve

disiplin gerekçelerine bağlı olarak ihraç edilmiꢀlerdir.

4. Baꢀvuranlar, ihraç kararlarının geçersiz kılınması istemiyle, Askeri

Yüksek Đdare Mahkemesi huzurunda birbirlerinden bağımsız olarak dava

açmıꢀlardır.

5. Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, (herhangi bir duruꢀmanın

yapılmadığı 44058/04 no’lu baꢀvuru hariç olmak üzere) tarafları dinledikten

ve 1602 sayılı kanunun 52(4) maddesine binaen Milli Savunma Bakanlığı

tarafından kendisine ibraz edilen gizli belgeleri inceledikten sonra

baꢀvuranların ihraç kararlarının, ilgili kanunlara uygun olduğuna karar

vermiꢀtir. Akabinde, bu kararların iptaline yönelik yapılan talepleri

reddetmiꢀtir. Cumhuriyet baꢀsavcısının duruꢀma öncesinde Askeri Yüksek

Đdare Mahkemesi’ne ibraz edilen yazılı görüꢀü ya da tetkik hâkiminin

müzakereler esnasında göz önüne alınan yorumları baꢀvuranlara tebliğ

edilmemiꢀtir.

6. Baꢀvuranlar akabinde Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin kararlarına

iliꢀkin tashih talebinde bulunmuꢀlardır. Talepleri aꢀağıda öngörülen

tarihlerde reddedilmiꢀtir:

- 44058/04 no’lu baꢀvuru: 20 Nisan 204 (karar baꢀvurana 3 Mayıs 2004

tarihinde tebliğ edilmiꢀtir)

- 19807/05 no’lu baꢀvuru: 26 Nisan 2005

- 26384/05 no’lu baꢀvuru: 2 ꢁubat 2005

ÖZCAN KORKMAZ AND OTHERS v. TURKEY JUDGMENT

3

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK KURALLARI

4. Đlgili iç hukuk kurallarının bir örneğine Karayiğit v. Türkiye (kabul

edilebilirlik kararı) No. 45874/05, 23 Eylül 2008) davasından ulaꢀılabilir.

Özellikle de, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne iliꢀkin 1602 sayılı

Kanunun 79. maddesi aꢀağıdaki ꢀekilde öngörmektedir:

“Savcılar, kendilerine havale olunan dosyaları Baꢀsavcı adına incelerler ve onun

yerine düꢀüncelerini, davalarda en geç otuz gün içinde gerekçeli ve yazılı olarak

verirler [esas hakkında]…. Baꢀkanın ve Baꢀsavcının vereceği diğer görevleri yerine

getirirler…

Savcılar, ilgili yerlerden Baꢀkan aracılığı ile her türlü bilgileri isteyebilecekleri gibi

iꢀlem dosyalarını da getirtebilirler.

Daireler ile Dava Daireleri Kurulunca gerekli görüldüğü takdirde, savcılar,

düꢀüncelerini sözlü olarak da açıklarlar [açıklamaları talep edilebilir]....”

5. Tetkik hâkiminin iꢀlevi ile ilgili olarak, 1602 sayılı Kanunun 2. geçici

maddesi aꢀağıdaki ꢀekilde öngörmektedir:

“...Tetkik hâkimleri yalnızca Daire[ler] Baꢀkanları tarafından kendilerine verilen

davaları incelerler ve Daire ya da Dava Daireleri Kurulu’na gerekli açıklamayı

yaparlar.

[Tetkik hâkimleri] görüꢀ[lerini] ve kararlarını sözlü ve yazılı olarak verirler, taslak

kararlar yazarlar [ve] gerekli tutanakları yazarlar. Baꢀkan ya da Daire[ler] Baꢀkanları

tarafından kendilerine verilen diğer görevleri yerine getirirler.”

4

ÖZCAN KORKMAZ AND OTHERS v. TURKEY JUDGMENT

HUKUKĐ DEĞERLENDĐRME

I. BAꢁVURAN MURAT ĐSLAM HAKKINDA (BAꢁVURU NO.

26384/05)

6. Baꢀvuran, Milli Savunma Bakanlığı tarafından Askeri Yüksek Đdare

Mahkemesi’ne ibraz edilen gizli belgelere eriꢀiminin engellenmesinden ve

cumhuriyet baꢀsavcısının bu mahkemeye ibraz edilen yazılı görüꢀünün

kendisine tebliğ edilmemesinden dolayı ꢀikâyette bulunmuꢀtur.

10. AĐHM, aꢀağıda açıklanan gerekçelere bağlı olarak, Murat Đslam

tarafından yapılan baꢀvurunun artık değerlendirilmesinin gerekmediği

kanaatindedir.

11. 6 Nisan 2009 tarihli yazı ile, Hükümetin görüꢀleri baꢀvuranın

temsilcisine gönderilmiꢀtir, temsilciden 18 Mayıs 2009 tarihine kadar görüꢀ

bildirmesi ve adil tazmin iddiasında bulunması talep edilmiꢀtir. Baꢀvuranın

temsilcisi herhangi bir görüꢀ ibraz etmemiꢀtir.

12. Taahhütlü posta ile gönderilen 23 Haziran 2009 tarihli bir yazı ile

baꢀvuranın temsilcisine, baꢀvuranın görüꢀlerini ibraz etmesi için tanınan

sürenin 18 Mayıs 2009 tarihinde dolduğu ve sürenin uzatılmasına iliꢀkin

herhangi bir talepte bulunulmadığı bildirilmiꢀtir. Baꢀvuranın temsilsinin

dikkati, Sözleꢀme’nin 37. maddesinin 1.fıkrasının a) bendine çekilmiꢀtir; bu

maddede, baꢀvuranın baꢀvurusunu takip etme niyetinin olmadığı sonucunun

çıkarılabileceği ꢀartlar altında, AĐHM’nin davalar listesinden bir davayı

çıkarabileceği öngörülmektedir. Bu tarihe kadar herhangi bir yanıt

alınmamıꢀtır.

13. AĐHM bu ꢀartlar altında, Sözleꢀme’nin 37. maddesinin 1.fıkrasının a)

bendinin anlamı dâhilinde, baꢀvuranın artık baꢀvurusunu takip etmeyi

istemediği sonucunun çıkarılabileceği kanaatindedir. Ayrıca, 37. maddenin

1. fıkrasına uygun olarak sonunda, AĐHM, Sözleꢀme’de ve Sözleꢀme’nin

protokollerinde belirtilen insan haklarına saygı ile ilgili olarak ve davanın

ÖZCAN KORKMAZ AND OTHERS v. TURKEY JUDGMENT

5

değerlendirilmesinin devamını gerektirecek herhangi özel bir durum tespit

etmemektedir. Yukarıda sözü geçenler ıꢀığında, AĐHM bu baꢀvuruyu

mevcut baꢀvurular grubundan ayırmayı ve listeden çıkarmayı uygun

görmektedir.

II. SÖZLEꢁME’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. FIKRASININ ĐHLAL

EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

7. Baꢀvuranlar, Cumhuriyet Baꢀsavcısının Askeri Yüksek Đdare

Mahkemesi’ ne ibraz edilen yazılı görüꢀünün kendilerine tebliğ

edilmediğinden ve bu durumun Sözleꢀme’nin 6. Maddesinin 1. fıkrasında

koruma altına alınan tarafların eꢀitliği ilkesini ihlal ettiğinden dolayı

ꢀikâyette bulunmuꢀlardır. Özcan Korkmaz (Baꢀvuru No. 44058/04) da aynı

zamanda tetkik hâkiminin görüꢀlerinin tebliğ edilmemesinden dolayı

ꢀikâyette bulunmuꢀlardır. Son olarak Serkan Yazar (Baꢀvuru No. 19807/05)

gizli belgelere ve Milli Savunma Bakanlığı tarafından Askeri Yüksek Đdare

Mahkemesi’ne ibraz edilen bilgilere eriꢀememesinden dolayı ꢀikâyette

bulunmuꢀtur.

A. Kabul Edilebilirlik Hakkında

8. Tetkik hâkiminin görüꢀlerinin tebliğ edilmemesine iliꢀkin ꢀikâyet

(Baꢀvuru No. 44058/04) ile ilgili olarak, tetkik hâkiminin Askeri Yüksek

Đdare Mahkemesi huzurundaki rolünün, Cumhuriyet savcısının rolü ile

kıyaslanarak detaylı ꢀekilde incelendiği Meral v. Türkiye (No. 33446/02, §§

40-43, 27 Kasım 2007) davasındaki benzer bir ꢀikâyeti dikkate alan AĐHM,

Sözleꢀme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edilmediğine dikkat

çekmektedir. AĐHM Meral davasında, davanın duruꢀmaya hazırlanmasından

sorumlu olan ve hâkim heyetinin kararını, tarafların itiraz hakkı olmaksızın

kendi görüꢀleri ile etkileyebilecek bir konumda olan cumhuriyet savcısının

aksine, tetkik hâkiminin rolünün yalnızca Daire Baꢀkanı tarafından

6

ÖZCAN KORKMAZ AND OTHERS v. TURKEY JUDGMENT

kendisine verilen adli görevlerle sınırlı olduğunu ve dolayısıyla temyiz

duruꢀmasını dinleyen hâkimlerin rolünden ayrılamayacağını tespit

etmektedir. Bu bağlamda, tetkik hâkimi genel bir kural olarak soruꢀturmaya

yönelik tedbir emri vermemiꢀ, yalnızca hali hazırda soruꢀturulmuꢀ bir dosya

üzerinde kanaat oluꢀturmuꢀtur.

16. Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi huzurunda tetkik hâkiminin

iꢀlevlerinin, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi huzurundaki iꢀlevlerle

neredeyse aynı olduğu göz önünde bulundurulduğunda, AĐHM, Meral

davasındaki tespitlerinden farklı bir sonuca varmasını gerektiren bir gerekçe

görmemektedir. AĐHM, Sözleꢀme’nin 35. maddesinin 3. ve 4. fıkraları

uyarınca dayanaktan yoksun olarak beyan edildiği gerekçesiyle bu ꢀikâyetin

reddedilmesi gerektiğine karar vermektedir.

17. Sözleꢀme’nin 35. maddesinin 3. ve 4. fıkralarının anlamı dâhilinde,

AĐHM baꢀvuranın ꢀikâyetlerinin kalanının dayanaktan yoksun olarak beyan

edilmediğine dikkat çekmektedir. AĐHM ayrıca bunların baꢀka herhangi bir

gerekçeye dayanarak kabul edilemez olarak beyan edilemeyeceğine dikkat

çekmektedir. Dolayısıyla baꢀvurunun kalanı kabul edilebilir olarak beyan

edilmelidir.

B. Esas Hakkında

1. Cumhuriyet baꢀsavcısının yazılı görüꢀünün tebliğ edilmemesi

hakkında (Baꢀvuru No. 44058/04 ve 19807/05)

9. Hükümet, ceza yargılamalarının aksine, idari yargılamalarda

cumhuriyet baꢀsavcısının davaya bir taraf olmadığını ve görüꢀlerinin, idare

mahkemesinin kararı üzerinde bir etkisinin bulunmadığını iddia etmiꢀtir.

Hükümet aynı zamanda, tarafların eꢀitliği ilkesinin mevcut davada ihlal

edilmediğini, çünkü baꢀvuranların, içinde cumhuriyet baꢀsavcısının yazılı

görüꢀünü de barındıran dava dosyalarını istedikleri her zaman inceleme

fırsatına sahip olduklarını ileri sürmüꢀtür. Hükümet ayrıca, baꢀvuran Serkan

ÖZCAN KORKMAZ AND OTHERS v. TURKEY JUDGMENT

7

Yazar’ın, 22 ꢁubat 2005 tarihinde yapılan duruꢀma esnasında, bu görüꢀe

yanıt verme fırsatına da sahip olduğunu belirtmiꢀtir.

19. AĐHM, Hükümet tarafından yapılan benzer itirazları hali hazırda

önceki davalarında inceleyip reddettiğini ve Sözleꢀme’nin 6. maddesinin 1.

fıkrasının ihlal edildiğini tespit ettiğini gözlemlemektedir (bkz. Meral,

yukarıda atıfta bulunulan, §§ 32-39; Miran v. Türkiye, No. 43980/04, §§ 15-

18, 21 Nisan 2009). AĐHM mevcut davada, mevcut içtihatlarından

ayrılmasını gerektiren özel bir durum görmemektedir.

20. Dolayısıyla, cumhuriyet baꢀsavcısının yazılı görüꢀünün baꢀvuranlara

tebliğ edilmemesine bağlı olarak, Sözleꢀme’nin 6. maddesinin 1. fıkrası

ihlal edilmiꢀtir.

2. Gizli belgelere yetersiz eriꢀim hakkında (Baꢀvuru No. 19807/05)

10. Hükümet, silahlı kuvvetlerce yerine getirilen iꢀlevlerin doğası

gereği, bazı bilgi ve belgelerin gizli olarak muhafaza edilebileceğini ileri

sürmüꢀtür. Ayrıca, idare tarafından kendisine “gizli” olarak ibraz edilen

belgelerin gizliliği, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi için bağlayıcı

olmamıꢀtır; Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, her davanın olay ve

olgularına bağlı olarak belgelerin gizliliğinin gerekçelerine yönelik

bağımsız değerlendirmesini yapmıꢀ ve uygun gördüğü bilgileri açıklamıꢀtır.

Hükümet, bu ilkeyi akılda tutarak, baꢀvuran Serkan Yazar üzerinde

uygulanan tedbire iliꢀkin altta yatan gerekçelerin, mevcut davada, Askeri

Yüksek Đdare Mahkemesi’nin kararında öngörüldüğünü ileri sürmüꢀtür.

Fakat bu mahkemeye ibraz edilen belgeler, bilgi toplama yöntemlerinin

gizliliğinin korunması amacıyla, baꢀvuranların eriꢀimine açık olmamıꢀtır.

22. AĐHM, benzer ꢀikâyetleri daha önce değerlendirdiğine ve

Sözleꢀme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğini tespit ettiğine

dikkat çekmektedir (bkz. Güner Çorum v. Türkiye, No. 59739/00, §§ 24-31,

31 Ekim 2006; Aksoy (Eroğlu) v. Türkiye, No. 59741/00, §§ 24-31, 31 Ekim

2006; Miran, yukarıda atıfta bulunulan, §§ 13 ve 14; Topal v. Türkiye, No.

8

ÖZCAN KORKMAZ AND OTHERS v. TURKEY JUDGMENT

3055/04, §§ 16 ve 17, 21 Nisan 2009). AĐHM mevcut davada Hükümetin,

önceki bulgularını değiꢀtirmesini gerektirecek ya da baꢀvuranın muhalif

yargılama hakkına verilen zararı gerekçelendirebilecek herhangi bir

argüman sunmadığı ya da olay ya da olgu belirtmediği kanaatindedir.

AĐHM özellikle de, bazı davalarda, kamu çıkarına bağlı sebeplerle,

delillerin muhalif taraftan gizli tutulması gerekçelendirilebilse de,

Hükümetin mevcut davada böylesi bir tedbirin gerekli olduğunu

gösteremediğine dikkat çekmektedir (bkz. Van Mechelen ve Diğerleri v.

Hollanda, 23 Nisan 1997, § 58, Hüküm ve Karar Raporları 1997-III).

11. Dolayısıyla, Milli Savunma Bakanlığı tarafından, baꢀvuranın silahlı

kuvvetlerden tasfiye edilmesi kararını desteklemek amacıyla, Askeri

Yüksek Đdare Mahkemesi’ne ibraz edilen gizli belgelere baꢀvuranın yetersiz

eriꢀimine bağlı olarak, Sözleꢀme’nin 6. maddesinin 1. fıkrası ihlal

edilmiꢀtir.

III. SÖZLEꢁME’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

12. Baꢀvuranlar herhangi bir adli tazmin talebinde bulunmamıꢀtır.

AĐHM dolayısıyla bu bağlamda baꢀvuranlara herhangi bir ödeme

yapılmasına gerek görmemektedir.

BU GEREKÇELERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Murat Đslam tarafından yapılan 26384/05 No’lu baꢀvuruyu, mevcut dava

grubundan ayırmaya ve listeden çıkarmaya karar verir;

2. 44058/04 ve 19807/05 no’lu baꢀvurulara iliꢀkin, Askeri Yüksek Đdare

Mahkemesi huzurunda yapılan yargılama esnasında, cumhuriyet

baꢀsavcısının yazılı görüꢀünün baꢀvuranlara tebliğ edilmemesine ve

19807/05 no’lu baꢀvuruya iliꢀkin, Milli Savunma Bakanlığı tarafından

ÖZCAN KORKMAZ AND OTHERS v. TURKEY JUDGMENT

9

ibraz edilen gizli belgelere baꢀvuranın eriꢀim sağlayamamasına yönelik

ꢀikâyetleri kabul edilebilir olarak beyan eder;

3. Baꢀvuruların kalanını kabul edilemez olarak beyan eder;

4. Sözleꢀme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine karar verir.

Đꢀ bu karar Đngilizce dilinde tanzim edilmiꢀ ve AĐHM iç tüzüğünün 77.

maddesinin 2. ve 3. fıkraları uyarınca 1 Aralık 2009 tarihinde, yazılı olarak

tebliğ edilmiꢀtir.

SallyDollé

Françoise Tulkens

Yazı Đ ꢀ leri Müdür Yardımcısı

Baꢀkan