ଘ

' k

ଘ

AVRUPA

KONSEYİ

CONSEIL DE

L'EUROPE

ଘ

A VRÜPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

MOĞUL - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru tw:40217/02 ve 40218/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

9 O cak 2007

işbu karar Sözleşme ’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup şekli bazı düzeltmelere (ahi tutulabilir.

_______________________________________________________________________________________________________________________________

yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması

_{koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmaya}ı_{n amaçlarla}

alıntılanabilir.

Davanın nedeni, Türk vatandaşları olan, Mustafa VIoğul ile Ahmet Moğul*uıı

( “ b a ş v u r a n l a r ” ) , İ n s a n H a k l a r ı n ı v e T e m e l H a k l a n K o r u m a y a D a i r S ö z l e ş m e ’n i n

(“Sözleşme'5) 34. Maddesi uyarınca, 6 Eylül 2002 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı başvurudur (başvuru no: 40217/02 ve 40218/02).

OLAYLAR

Başvuranlar, sırasıyla 1945 ve 1949 doğumlu olup İzmir Seferihisar’da ikamet

etmektedirler.

Başvuranların babası Ali Moğul, Seferihisar'da bulunan iki evini sırasıyla 1972 ve

1973 yıllarında noter senedi ile oğullarına satmıştır. Ali Moğul, evlerin bulunduğu arsanın

mülkiyetini başvuranlara devretmiştir; ancak, bu arsa o tarihte tapu sicilinde kayıtlı değildir.

Başvuranlar, arsanın Seferihisar Belediyesi tarafından ikiye bölünmesini talep etmişlerdir.

Belediye, 25 Nisaıı 1979 tarihinde taleplerini kabul etmiştir. 12 Ekim 1981 tarihinde,

Seferihisar’da 3 ve 4 no’lu arsaların tapuları, bölgede yapılan kadastro tespitinden sonra

başvuranlara verilmiştir. 1999 yılında, kıyı bölgelerinde Milli Emlak Denetçisi tarafından

yapılan çalışma sonucunda başvuranlara ait arsaların kıyı kenar çizgisi içinde olduğu

belirlenmiştir. 18 Mayıs 2000 tarihinde, Hazine, Seferihisar Asliye Hukuk Mahkemesi5nde

başvuranlar aleyhine tapu iptali istemiyle dava açmıştır. 1990 tarihli Kıyı Kanunu uyarınca

sözkonusu arsanın mülkiyetinin bir şahsa ait olamayacağını, ancak kamu çıkarı için

kullanılabileceğini iddia etmiştir. 29 Haziran 2001 tarihinde, mahkeme tarafından

görevlendirilmiş olan bir jeomoıfolog, bir harita mühendisi ve bir ziraat mühendisinden

müteşekkil bir bilirkişi komitesi, başvuranların arsası üzerine inceleme yaparak arsanın kıyı

kenar çizgisi içinde olduğu sonucuna varmıştır. 19 Temmuz 2001 tarihinde, birinci derece

mahkemesi, Hazine’nin talebini kabul etmiş ve başvuranların tapularını iptal etmiştir.

Başvuranların, bu kararın temyizi ve karar düzeltme talepleri Yargıtay tarafından 20 Şubat, 22

Mayıs ve 5 Haziran 2002 tarihlerinde reddedilmiştir. Belirli olmayan tarihlerde, Hazine,

başvuranlara yönelik olarak başka davalar (müdahalenin men-i ve kaî davası) açmıştır. 15

Haziran 2004 tarihinde, Seferihisar Asliye Hukuk Mahkemesi, birinci başvurana ilişkin olarak

Idu talebi kabul etmiştir. Bu karar henüz kesinleşmemiştir, İkinci başvurana yönelik dava aynı

mahkemede halen devam etmektedir.

HUKUK

Benzer niteliklerini dikkate alarak, AİHM iki başvuruyu birleştirmenin uygun olduğu

kanısında varmıştır.

X A İH S’N İN 1 N O ’L U P R O T O K O L Ü N Ü N 1 . M A D D E S İN İN İH LAL EDİLDİĞİ

İD D İA SI

Başvuranlar, 1 NoTu Protokol*ün 1. Maddesi5ııin ihlal edilerek, kendilerine tazminat

ödenmeden arsalarından yoksun bırakıldıkları hususunda şikayette bulunmuşlardır. 1 No’lu

îro to k o l’ün 1. Maddesi’ne göre:

( “ Her gerçek ve tüzel kişinin inal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.

Herhangi bir kimse, ancak kaimi yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası

hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek

veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli

gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

h UG r

Hükümet öncelikle başvuranların AİHS’nin 35 § î. maddesinde zorunlu tutulan iç

hukuk yollarını tüketmemiş olduğunu öne sürmüştür. Bu bağlamda başvuranlar aleyhine

alınan tedbir işlemlerinin sona ermediğini savunmuştur. Ayrıca, başvuranların iç hukukta

mevcut idari ve medeni yollan tam olarak kullanamadıklarını iddia etmiştir.

Başvuranlar, mülkiyet haklan ile ilgili olarak iç hukukta etkili yollar bulunmadığını

savunmuştur.

AÎHM, Hiikümet’in gösterdiği medeni ve idari hukuk yollarının, başvuranlara, tapu

sicilinde kendi adlarına olan kayıtların ancak kanuna aykırı olarak geçersiz kılınması

durumunda tazminat yolu açabileceğini gözlemlemektedir. Ancak Seferihisar Asliye Hukuk

Mahkemesi, sözkonusu arazinin kıyı şeridinde olması nedeniyle Devlet’in yetkisinde olması

gerektiği kararını vererek, başvuranların tapularını Kıyı Kanunu’na göre geçersiz kılmıştır.

Bu nedenle Mahkeme Hükümetin ön itirazını reddeder. AÎHM, ayrıca, başvuruların

diğer bakımlardan kabuledilmez olmadığını, bu nedenle kabuledilebilir ilan edilmesi

gerektiğini kaydetmiştir.

i UG l

1. AİHM 'ye sunulan savınıma

Hükümet, Anayasa5ya göre, kıyıların devlete ait olduğunu ve hiçbir zaman özel

mülkiyet konusu olamayacaklarını savunmuştur. Başvuranların tapularının iptal edilmesiyle,

Seferihisar Birinci Derece Mahkemesi’nin aslında kanuna aykırı bir durumu düzelttiğini öne

sürmüştür. Ayrıca Hükümet, zaten Devlet’e ait olan mülkün kamulaştırılması mümkün

olmadığından,

başvuranlara, tapularının

geçersiz kılınmasına istinaden tazminat

ödenemeyeceğini iddia etmiştir. Ancak başvuranlar, Borçlar Kanunu uyarınca “tam yargı

davası” açma veya maddi tazminat talebi sunma hakkına sahiptir. Buna rağmen, bu haklarını

kullanmamışlardır.

Başvuranlar, 1981’deki kadastro ölçümü sırasında arsaların, tapu kayıtlarında kendi

üzerlerine kaydedildiğini belirtmiştir. Sözkonusu tarih; 1982’de kıyı bölgelerinin yalnızca

Devlet’m kullanımında olduğunu belirten Anayasa’nm kabulünden ve 3621 No.lu Kıyı

Kanıınu’ııun yürürlüğe girdiği 1990 senesinden öncedir. Bu nedenle, gayri menkuller üzerinde

kazanılmış haklan bulunduğunu ve yetkili makamların, bu hakka saygı göstermesi gerektiğini

ileri sürmüşlerdir. Ancak, hiçbir tazminat ödenmeksizin haklarından mahrum bırakılmışlardır.

2. A İH M 'nin değerlendirm esi

AİHM, daha önce benzeri davaları incelemiş ve iyi niyetle alman fakat hiçbir tazminat

ödenmeksizin Devlet mülkiyetine geçirilen evlerin tapularının veya yıkımlarının feshi

hususundaki 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlallerini tespit etmiştir (bkz. N.A. ve

Diğerleri, §§ 36-43, ve DoğrusÖz ve Aslcm, §§ 26-32). AİHM, mevcut davalarda vardığı

sonuçtan farklı bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir.

Dolayısıyla, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesi aşağıda kaydedilmiştir:

“M ahkeme işbu Sözleşme ve protokollarmm ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazm inat

Başvuranların her biri, maddi zarar karşılığı arsaların değeri için 100,000 Yeni Türk

Lirası (YTL), 53,954 Euro’ya eşdeğer, ve üzerlerindeki binalar için 50,000 Yeni Türk Lirası

(YTL), 6,958 Euro’ya eşdeğer tazminat talep etmiştir. Ayrıca yine her biri, manevi zarar için

17,500 YTL (9,448 Euro) talep etmiştir.

Hükümet, asılsız ve aşın olduğunu ileri sürerek sözkonusu iddialara itiraz etmiştir.

Ayrıca, bu nitelikteki arazinin, piyasa değerinin olamayacağım ve binalara tek taraflı değer

biçilmesinin hiçbir bağlayıcı etkisi olmadığını ileri sürmüştür.

AİHM, tespit edilen ihlalin temelini, el koymanın yasa dişiliği değil de tazminat

ödenmemesi oluşturuyorsa, tazminatın mülkün tam değerini yansıtmasının gerekli olmadığını

yineler (.I.R.S ve Diğerleri - Türkiyet 26338/95). Bu nedenle, başvuranın tazminat alma

hususundaki yasal beklentilerini karşılayacak bir meblağın götürü usulü belirlenmesini uygun

bulur (.Scordino - İtalya (no. 1), 36813/97, Stornaiuolo - İtalya, 52980/99).

AİHM, 20 Mayıs 2003 tarihli bilirkişi raporunun arsaların değerini 10.300.000.000 TL

olarak belirlediğini kaydeder. AİHM, günün kuruna göre güncelleştirildiğiııde, bu rakamın

yaklaşık 16.500 YTL’ye ya da 9.000 Euro’ya karşılık geldiğini belirtir. Dolayısıyla, AİHM,

başvuranlara maddi tazminat olarak 9.000 Euro tazminat ödenmesine karar verir.

Başvuranların manevi tazminat talepleriyle ilgili olarak, AİHM, bu davanın

koşullarında, ihlalin tespit edilmesinin yeterli adil tazmin teşkil edeceği kanısındadır.

B, M ahkem e m asrafları

Başvuranlar, ulusal mahkemelerde meydana gelen masraflar için 7.500 YTL (4.032

Euro), AÎHM’de meydana gelen mahkeme masraflar! için ise 25.000 YTL (13.444 Euro) talep

etmiştir. Bu bağlamda başvuranlar, kendileri ile temsilcileri arasında imzalanan anlaşmaya

atıfta bulunurlar.

Hükümet, taleplerin abartılı olduklarım ve yeterince belgelenemediklerini savunarak

itiraz etmiştir.

AÎHM, elindeki kanıtlara dayanarak ve tarafsızlık esasıyla hareket ederek, mahkeme

masrafları karşılığı olarak başvuranlara ortaklaşa 2.500 Euro ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AÎHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nm kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar vermiştir.

BU G EREKÇELERE DAYALI OLARAK, AÎHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvuruların birleştirilmesine;

2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;

3 . 1 N o .lu P ro to k o l’iin 1 . m a d d e sin in ih la l e d ild iğ in e ;

4 . B a şv u ra n la rın u ğ ra d ığ ı m a n e v i z a ra r iç in m e v c u t ih la lin te k b a şın a y e te rli adil (azmin

oluşturduğuna;

5 . a ) A İH S ’n in 4 4 § 2 m a d d e si g e re ğ in c e k a ra rın k e sin le ştiğ i ta rih te n itib a re n ü ç a y iç in d e ,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından

başvuranların her birine 9,000 Euro (dokuz bin Euro), masraf ve harcamalar için 2,500

Euro’nun (iki bin beş yüz Euro) miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak

ödenmesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan faiz oranının iiç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5 . A d il ta z m in e iliş k in d iğ e r ta le p le rin reddine;

K/iRAR VERMİŞTİR.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AÎHM İçtüzüğü'nün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 9 Ocak 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

S. NAISM ITH

Yazı İşleri Mlidlir Yardımcısı

J.-P.COSTA

Başkan