_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

A V R U P A

KONSEYİ

C O N S E I L D E *

L ' E U R O P E

* *

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

SARI VE ÇOLAK - TÜRKİYE DA VASİ

(Başvuru no: 42596/98 ve 42603/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

z{yhi|yn

[GuGYWW]

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

İşbu karar Sözleşme'nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (42596/98 ve 42603/98) başvuru no’lu davanın

nedeni bu ülkenin iki vatandaşı Mustafa San ve Sibel Çolak’m (başvuranlar) 3 Nisan 1998

tarihinde Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi’nin (AİHS)

eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar Avrupa İnsan Haklan

Mahkemesi (AİHM) önünde İstanbul Barosu avukatlarından Engül Çıtak tarafından temsil

edilmektedir.

vshshy

Başvuranlar M. San ve S. Çolak sırasıyla 1973 ve 1977 doğumludur. Olayların meydana

geldiği dönemde Ankara’da ikamet etmekteydiler.

Başvuranlar 17 Kasım 1997 tarihinde saat 23.45 sularında Ankara Emniyet Müdürlüğü

polisleri tarafından yasadışı örgüt THKP/C Dev Yol-Devrim Hareketi’ne yönelik sürdürülen

soruşturma kapsamında yakalanarak gözaltına alınmışlardır.

8 Kasım 1997 tarihinde Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, Devlet

Güvenlik Mahkemesi (DGM) önünde başvuranları yasadışı silahlı çete üyesi olmakla itham

etmiş ve TCK’nın 168 § 2. maddesi uyarınca mahkumiyetlerini talep etmiştir.

DGM, 22 Nisan 1999 tarihli bir kararla olayları yemden incelemiş ve haklarında yapılan

ithamlardan suçlu bulmuş ve TCK’nm 169. maddesinde öngörülen suç kapsamında

başvuranların her birini üç yıl dokuz ay hapis ve üç yıl süreyle kamu hizmetinden men cezası

vermiştir.

Başvuranlar bu karar karşısında temyize gitmişlerdir.

Yargıtay 23 Şubat 2000 tarihli bir kararla isnat edilen suçun yanlış nitelendirildiği

gerekçesiyle kararı bozmuştur.

DGM, 7 Kasım 2001 tarihli bir kararla başvuranlar hakkındaki hükmü tecil etmiştir.

o|r|rGhÍpzpukhuG

pUG

hĶoz˅uĶuG\G-GXGPGGZUGthkklslyĶuĶuGĶoshsGlkĶskĶĤĶGĶkkĶhzpGohrrpukh

Başvuranlar gözaltı süresinin meşru olmadığından ve uzunluğundan şikayetçi olmakta,

AİHS’nin 5 §§ 1 c) ve 3. maddelerine göndermede bulunmaktadır.

A. rĥG

AİHM bu şikayetlerin AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı,

başvurunun kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçenin yer almadığı tespitinde

bulunmaktadır. Başvurunun kabul edilmesi gerekmektedir.

i UGl G ķ

Hükümet bu davada özellikle gözaltı süresi uygulamasının yasa ile öngörülen sınırları

aşmadığını belirtmekte, bu bağlamda, başvuranların itham edildiği, «kanıtların bir araya

getirilmesindeki güçlük nedeniyle dava dosyası ön hazırlık soruşturmasının uzun bir süreyi

gerektirdiği» terör suçlarına ilişkin soruşturmanın özel yapısına ve zorluklarına dikkat

çekmektedir.

AÎHM, geçmişte de birçok defa yetkililerin terör suçlarına ilişkin soruşturmalarda özel

sorunlarla karşılaştıklarım kabul etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Brogan ve diğerleıi-

îngiltere kararı, 29 Kasım 1988, seri: A 145-B, s.33 § 61, Murray-İngiltere kararı 28 Ekim

1994, seri: A no: 300-A , § 58; Aksoy-Türkiye kararı 18 A ralık 1996, 1996-VI, § 78; Sakık ve

diğerleri-Türkiye kararı, 26 Kasım 1997, 1997-VII, § 41, ve Dikme-Türkiye kararı, no:

20869/92, AİHM 2000-VIII), Bununla birlikte bu durum 5. madde uyarınca, yetkililere terör

suçu işlendiğini belirttikleri her durumda zanlıları iç hukuk mercilerinin ve Sözleşme

Organlarının kontrolü dışında tutuklama ve gözaltına alma serbestisi tanımamaktadır (Bkz.

mutatis mutandis, sö zü ed ilen M u rray k ararı, § 5 8 ).

Başvuranların gözaltı süresi 17 Kasım 1997 tarihinde saat 23.45’te polis tarafından

yakalanarak gözaltına alınmaları ile başlamış ve 25 Kasım 1997 sabahı başvuran Çolak’ın

serbest bırakılması ve başvuran Sarinin tutuklu yargılanması kararı ile sona ermiştir. Bu süre

yedi gündür.

AİHM, daha önce de 5 § 3. maddede belirlenen kati sınırların ötesinde, teröre karşı işlenen

kolektif süçların-cezalandırılması amaçlansa dahi hukuki denetim olmaksızın gözaltı süresinin

dört gün altı saat olarak belirlendiğini hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen Brogan ve diğerleri

kararı, s. 33, § 62).

AİHM, başvuranların «yetkili bir hakim önüne» çıkarılmaksızm yedi gün süreyle tutulu

bulundurulmasını kabul edememektedir.

Bu nedenle, AİHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiştir.

Alınan bu sonuç ışığında AİHM, yedi günlük gözaltı süresi ile yasal sürenin aşılmasının iç

hukukta gözetilip gözetilmediğinin ve aynı maddenin 1 c) paragrafının ihlal edilip

edilmediğinin incelenmesini gerekli görmemektedir.

ppUGhĶoz˅uĶuG_UGthkklzwuĶuGĶoshsGlkĶskĶĤĶGĶkkĶhzpGohrrpukh

Başvuranlar yedi günden fazla bir zaman boyunca aileleri ile görülemediklerini ileri sürmekte

ve incommunicado gözaltı uygulamasından şikayetçi olmaktadır. Bu nedenle CMUK’un 128

§ 4. maddesinde öngörülen haklarından yararlanamadıklarını iddia ederek AİHS’nin 8.

maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedirler.

h U G r ĥ G

Hükümet, CMUK’un 128 § 4. maddesinde yer alan başvuru yolunu dile getirerek iç hukuk

yollarının tüketilmediğini savunmakta, başvuranların istemeleri halinde aileleri ile

görüşmeleri önünde hiçbir engelin bulunmadığını eklemektedir.

Başvuranlar bu sava karşı çıkmakta ve yakınları ile her türlü iletişimden yoksun tutulu

bulundurulmalarının CMUK’un 128. maddesinde öngörülen haklarına engel oluşturduğunu

ileri sürmekte, polis gözetiminde tutulu bulundurulan kimselerin yakınlarına haber verme ve

sözü edilen hakların etkili kullanımım sağlama sorumluluğunun yetkililere ait olduğunu iddia

etmektedirler.

AİHM ilk olarak, Hükümet tarafından dile getirilen başvuru yolunun AİHS’nin 8. maddesi

alanında yapılan şikayete hiçbir uygun yanının bulunmadığını not etmektedir. Ayrıca,

Hükümetin olayların meydana geldiği dönemde AÎHS’nin 5 § 1 c) maddesine uygun olarak

gözaltına alman bir kimsenin ailesiyle ve diğer kişilerle görüşmesini düzenleyici, yürürlükteki

hiçbir yasal uygulamaya atıfta bulunmadığını gözlemlemektedir. Bu nedenle iç hukuk

yollarının tüketilmediği yönündeki itiraz reddedilmektedir,

i Ul G ķ

AİHM, bahse konu durumun Hükümetin bir fiiliyle değil fıilsizliğiyle ilgili olduğunu

kaydetmektedir. Bu durum gözaltında bulunan kişilerin yakınları ile temas kurmalarına dair

yasal bir düzenlemenin bulunmayışına dayalıdır. AİHM, davanın özel hayata ve aile hayatına

saygı ilkesinin ilk bendinde yer alan genel kaide ışığında değerlendirilmesi gerektiğini

belirtmektedir.

AİHM bu yönde, AİHS’nin 8. maddesinden doğan ilkeyi Özet olarak yinelemektedir; asıl

amaç kamusal güçlerin keyfi uygulamaları karşısında bireyi korumak ise, Devlete benzer

müdahalelerden kaçınması doğrultusunda telkinde bulumnakla yetinilmemeli, bu hususa aile

hayatına etkili biçimde «saygı» gösterilmesini içeren pozitif yükümlülükler dahil edilmelidir.

Bu hüküm uyarınca, Devletin pozitif ve negatif yükümlülükleri arasındaki sınır kesin bir

tanıma olanak vermemekle birlikte uygulanabilir hükümler yine de karşılaştırılabilir. Her iki

durumda da, bireyin ve toplumun çekişen menfaatleri bütününde hassas bir dengenin

gözetilmesi gerekir; bu iki varsayımda da Devlet belirli bir takdir yetkisinden yararlanır (Bkz.

örneğin, Nuutinen-Finlandiya no: 32842/96, § 127, AİHM 2000-V1II ve Kutzner-Almanya

kararlan no: 46544/99, §§ 61 ve 62, AİHM 2002-1).

Aile hayatına «saygı» Devletin aile yakınlan arasındaki iletişimin normal seyrine olanak

tanıyacak şekilde hareket etmesi zorunluluğunu içermektedir. AİHM, Devlete yüklenen bu tür

yükümlülüklerin doğrudan ya da dolaylı şekilde bir yanda başvuran tarafından talep edilen

önlemler öte yanda bu kişinin özel ya da aile hayatı sözkonusu olduğunda mevcut olduğu

sonucunu çıkarmaktadır (Bkz. Airey-İrlanda kararı, 9 Ekim 1979, seri A no:32, § 32; X ve Y-

Hollanda 26 Mart 1985, seri A no:91, s. 11, § 23; Lopez Ostra-İspanya 9 Aralık 1994, seri A

no:303-C, s. 55 § 55; Guerra ve diğerleri-İtalya 19 Şubat 1998, 1998-1, s. 227 § 58; Botta-

İtalya kararlan 24 Şubat 1998, 1998-1, § 35 ve ayrıca Zehnalova ve Zehnal-Çek Cumhuriyeti

kararı, no: 38621/97, AÎHM 2002-V).

Kesin bir netliği olmayan saygı kavramında Devletler, AİHS’nin gözlemlediği önlemleri

almak, toplumun ve bireylerin ihtiyaçlarım, olanaklarım belirlemek için geniş bir takdir

yetkisinden yararlanmaktadırlar (Bkz. Abdullaziz Cabales ve Balkandali-İngiltere kararı, 28

Mayıs 1985, seri A no: 94, § 67, ve Zehnalova ve Zehnal kararı).

AİHM, tutuklanan bir kişinin ailesi ile bir an evvel bağlantı kurabilmesinin büyük önem

taşıdığını gözlemleyerek, aile üyelerinden birinin kısa bir süreliğine de olsa ortadan

kaybolmasına açıklık getirilmemesinin kaygı verici olabileceğini kaydetmektedir (Bkz.

Komisyonun AİHS’nin eski 31. maddesine dair 18 Mart 1981 tarihli raporu ve Bakanlar

Komitesinin 24 Maıt 1982 tarihinde 8022/77, 8025/77 ve 8027/77, McVeigh, O’Neill ve

Evans-İngiltere başvurulan hakkında almış olduğu Kararı (82)). Mevcut başvuruda AİHM

başvuranların incommımicado vaziyette, kendilerinde ve ailelerinde yarattığı korku ve endişe

■ haliyle yedi gün boyunca gözaltında tutuldukları tespitinde bulunmaktadır. Üstelik, aileleri ile

bağlantı kuramadıklarından iç hukuktaki haklarını da öngörememişlerdir.

AÎHM, olayların meydana geldiği dönemde tutuklu bulunan kimsenin aile yakınları veya

dışarıdan kişiler iie görüşmesi sorununu düzenleyen hiçbir yasal hükmün mevcut olmadığını,

tutukluların aile yakınlarına haber verilmesini öngören yasal değişikliğin 2002 yılında

gerçekleştirildiğini yinelemektedir. Bu başvuru ile ilgili olarak, başvuranlar şayet aileleri ile

görüşme taleplerinin reddedilmesini ispat etme ölçüsünde değiller ise, böylesi bir

uygulamanın artık net olarak tanımlı olduğu söylenemez. Hükümet öte yandan gözaltına

alınmalarının akabinde aileleriyle bir an önce görüşmeleri için başvuranlara hangi olanakların

tanındığını ifade etmemektedir.

AÎHM, AÎHS’nin 8. maddesinin ihlaline karşı etkili ve somut bir korumayı sağlayan yasal

güvencenin bulunmayışının, olayların koşullan ve yedi günlük incommımicado gözaltı

uygulamasının AİHS’nin 8. maddesinin ihlaline yol açtığı sonucuna varmıştır.

pppUGhĶoz˅uĶuG[XUGthkklzĶ˅uĶuG|n|shuthzp

h U G { ¡

Başvuranlar uğradıkları manevi zarar için sırasıyla 70.000 Euro ve 50.000 Euro talep

etmektedir.

Hükümet bu miktarları aşırı olarak nitelendirmektedir.

AÎHM, hakkaniyete uygun, manevi tazminat olarak başvuranların her birine 3.000 Euro

ödenmesini kararlaştırmıştır,

i UGt G G

Başvuranlar iç hukukta ve AİHM nezdinde yapmış oldukları yargı giderleri için 30.000 Euro

talep etmektedirler.

Hükümet, belirtilen miktarların kanıtlanmadığı gerekçesiyle bunlara karşı çıkmaktadır.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre bir başvuranın gerçekliğini ve gerekliliğini ispat ettiği

makul orandaki yargı giderleri karşılanmaktadır. Mevcut başvuruda yer alan unsurlar ve sözü

edilen içtihat ışığında, AİHM yargı giderleri için başvuranlara birlikte 1.000 Euro’nun

ödenmesine karar vermiştir.

j U G n Gm ¡

AİHM, Avrupa Merkez Bankasinın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

i | Gn l y l r Í l s l y l Gk h h s pGv s h y h r SGh Ķo t SGv i Ķy s ĶĤ Ķ s l S

1. Başvuruların kabuiedilebilir olduğuna;

2 . A İ H S ’ n in 5 § 3 . m a d d e s in in ihlal edildiğim;

3 . A Î H S ’ n in 5 § 1 c ) m a d d e s in e y ö n e lik ş ik a y e tin incelenmesine gerek olmadığına;

4. AÎHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiğim;

5 . a ) A İH S ’n in 4 4 § 2 . m a d d e s i g e re ğ in c e k a ra rın k e s in le ş tiğ i ta rih te n itib a re n ü ç a y iç in d e ,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin:

i i .

iii.

b a ş v u ra n la rın h e r b irin e m a n e v i ta z m in a t o la ra k 3 .0 0 0 (ü ç b in ) E u ro ;

' b a ş v u r a n l a r a m a s r a f v e h a r c a m a l a r i ç i n t o p l a m 1 . 0 0 0 ( b i n ) E u r o ödemesine;

belirtilen miktarların her türlü veriden muaftutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nm o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

6 . A d i l t a z m i n e i l i ş k i n t a l e p l e r i n reddine;

rhyhyG}lytĶŤ{ĶyU

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AÎHM’nin İç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 4 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.