ଘG

ଘ

AVRUPA

CONSEIL DE

ÖFEUROPE

L'EUROPE

KONSEYİ

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ĶrĶujĶGkhĶyl

zlslrGTG{âyrĶGl

(Başvuru no. 43379/02)

rhyhypuGÜl{GÍl}ĶyĶzĶG

z{yhi|ynG

XYG

hķGYWW]

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

İşbu karar AÎH S’nin 44 § 2. Maddesi'nde belirlilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

olup, şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, Türk vatandaşı Faruk Selek’in (“başvuran”), İnsan Haklarının ve Temel

Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“AİHS”) 34. Maddesi uyarınca, Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AİHM”) 13 Kasım 2002

tarihinde yapmış olduğu 43379/02 no’lu başvurudur.

"• Başvuran, T. Esen, Ö. Öker ve S.P. Çelik tarafından temsil edilmiştir.

AİHM (Üçüncü Daire), 16 Eylül 2004 tarihinde başvurunun kısmen kabuledilmez

Olduğuna ve takibatın süresiyle ilgili şikayeti Hükümet’e bildirmeye karar vermiştir.

AİHS’nin 29 § 3. Maddesi’ni uygulayarak, başvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını aynı

zamanda karara bağlamaya karar vermiştir.

: 1 Kasım 2004 tarihinde, AİHM, dairelerinin yapısını değiştirmiştir (Mahkeme İç Tüzüğü

25 § 1. Madde). Bu dava, yeni kurulan İkinci Daire’ye havale edilmiştir (Mahkeme İç Tüzüğü

52 § 1. Madde).

(

OLAYLAR

DAVANIN OLAYLARI

1953 doğumlu başvuran İstanbul’da ikamet etmektedir.

Başvuran İstanbul Belediyesi’nde memur idi.

22 Aralık 1994 tarihinde İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde görevli polis memurları

tarafından dolandırıcılık yaptığı şüphesiyle gözaltına alınmıştır. Polis önünde suçlamaları

kabul etmiştir.

^

. 26 Aralık 1994 tarihinde İstanbul Sulh Hukuk Mahkemesinde tetkik hakiminin huzuruna

çıkarılmış, hakim başvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiştir.

- Cumhuriyet Savcısı 2 Ocak 1995 tarihinde, başvuran ve üç sanık (O.I., M.T. ve N.S.)

hakkında İstanbul 7. Ceza Mahkemesi’ne bir iddianame sunmuş, Türk Ceza Kanunu’nun 503

§ 1. ve 522. M addeleri uyarınca dolandırıcılık yapm aktan cezalandırılm alarını talep etm iştir.

Cumhuriyet Savcısı ayrıca adi suçun sözkonusu olması nedeniyle Memurin Muhakeıneti

Kanunu’nun bu davaya uygulanmamasına karar vermiştir.

7 . C e z a M a h k e m e s i 2 4 O c a k 1 9 9 5 ta r ih in d e y a r g ıla m a y ı b a ş la tm ış tır . M a h k e m e 3 Ş u b a t

1995 tarihinde başvuran ve diğer iki davalıyı dinlem iştir. B aşvuran, karakolda verdiği

ifadenin baskı altında alındığım iddia ederek, kendisine yöneltilen suçlamaları reddetmiştir.

24 Şubat 1995 tarihli bir sonraki duruşmada, mahkeme, başvuran ve iki sanığı serbest

bırakmıştır. Ayrıca firardaki O.I. ile ilgili verilen gıyabi tutuklama emrinin sürmesine karar

vermiştir.

İstanbul Cumhuriyet Savcısı, 10 Mart 1995 tarihinde, başvuranın dolandırıcılık ile ilgili

olarak mevkiini kötüye kullandığı iddialarına ilişkin soruşturma başlatmıştır. Soruşturma

1

süreci içinde, Cumhuriyet Savcısı, başvuranın deviet memuru olması nedeniyle, davayla ilgili

yargı yetkisi bulunmadığına karar vermiştir. Bundan dolayı, Devlet Memurlarının

Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca başvuranı yargılama yetkisi istemek için

dosyayı İstanbul îl İdare Kurulu’na göndermiştir.

İ l İ d a r e K u r u l u , 7 A r a l ı k 1 9 9 5 t a r i h i n d e , b a ş v u r a n ı n y a r g ı l a n m a s ı n ı o n a y l a m a m a k a r a r ı

vermiştir.

Danıştay, 20 Ocak 1998 tarihinde, bu kararı iptal edip, başvuranın yargılanmasına karâr

vermiştir. Ardından, Cumhuriyet Savcısı, 25 Mart 1998 tarihinde İstanbul 11. Ceza

Mahkemesi’ne, başvuranı mevkiini kötüye kullanmakla suçlayan başka bir iddianame

sunmuştur.

10 A ralık 1998 tarihinde, 11. C eza M ahkem esi, burada bekleyen davayı, 7. C eza

Mahkemesinde süren yargılamayla birleştirmeye ve dava dosyasını 7, Ceza Mahkemesi’ne

göndermeye karar vermiştir.

5

Mart 1996 ile 3 Kasım 1998 tarihleri arasında görülen on durüşmalık yargılama

sürecinde, başvuranın avukatı mahkemeden müvekkilinin davasını diğerlerinden ayırmasını

Ve böyle karara bağlamasını açık bir biçimde talep etmiştir. Mahkeme her seferinde bu

talepleri O.I.’nin aranması nedeniyle reddetmiş, arama emrinin sonucunun beklenmesi

nedeniyle duruşmaların ertelenmesine karar vermiştir. Bunlardan özellikle 25 Kasım 1997

tarihinde gerçekleşen duruşmada, başvuranın avukatı mahkemeyi, O.I.’nin yurtdışma

kaçtığını duyduğu konusunda bilgilendirmiştir. Ayrıca müvekkilinin yargılamanın uzatılması

sonucunda mağdur edildiğini ifade etmiştir.

20 Mayıs 1999 tarihinde mahkeme, O.I.’nin bulunamaması nedeniyle O.I. ile ilgili cezai

yargılamanın ayrı olarak ele alınması gerektiğine karar vermiştir. Mahkeme aynı gün

başvuranı suçlu bulmuş ve para cezasıyla on ay hapis cezasına çarptırmıştır. Hapis cezası para

cezasına çevrilmiş ve ceza 647 Sayılı Kanun’un (Cezaların İnfazı Hakkında Kanun ) 6.

Maddesi uyarınca ertelenmiştir.

Başvuran ve Cumhuriyet Savcısı karara itiraz etmiş, başvuran, suçlu bulunabileceği somut

bir delilin bulunmadığını iddia etmiştir.

Yargıtay, 27 Mayıs 2002 tarihinde itiraz nedenlerini kabul etmemiş ancak başvurana

verilen para cezasının miktarının yanlış hesaplanması nedeniyle kararı bozmuştur, Yargıtay

davanın yeniden görülmesine hükmetmemiş, para cezasında indirime giderek yanlışlığı

düzeltmiş ve kararı bu değişiklikle onamıştır.

HUKUKA İLİŞKİN

I. A ÎH S ’N İN 6 § 1. M A D D E S Î’N İN İH L A L E D İL D İĞ İ İD D İA S I

Başvuran, aleyhindeki cezai yargılamanın AİHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin öngördüğü

biçimde makul süre içinde karara bağlanmadığından şikayetçi olmuştur. 6 § 1. Madde’ııiıı

ilgili kısınılan aşağıdaki gibidir:

“ Herkes ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan ... [bir]

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde ... görülmesini istemek hakkına sahiptir...”

h UG r

Hükümet, AİHM’den, şikayeti, AİHS’nin 35 § 1. Maddesi uyarınca iç hukuk yollarını

tüketme koşulunu yerine getiremediği için kabuledilmez olduğu gerekçesiyle reddetmesini

istemiştir. Başvuranın, şikayetinin içeriğini, böyle konuları inceleme yetkisi her zaman

bulunan ulusal mahkemelere sunmadığım öne sürmüştür.

AÎHM, iç hukuk yollarını tüketme zorunluluğunun, yalnız* başvuranın, daya konusu

duruma çözüm bulacak ve iddia edilen ihlalleri telafi edebilecek etkili ve yeterli başvuru

yollarından normal biçimde yararlanmasını gerektirdiğini yineler.

AÎHM, Türk hukuk sisteminin ne yargılamayı hızlandıracak bir çözüm ne de sözkonusu

zamanda, ertelemeler için tazminat sağladığını gözlemler. Dolayısıyla AÎHM, başvuranın

AİHS’nin 35 § 1. Maddesi’nde belirtilen amaçlar doğrultusunda yararlanabileceği, usulüne

uygun ve etkili başvuru yollarının bulunmadığı sonucuna varır (bkz. Hatimem - Çek

Cumhuriyeti, 53341/99). Bu nedenle Hükümet’in ön itirazını reddeder.

(

AİHM, başvurunun, AÎHS’niıı 35 § 3. Maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeder. Ayrıca, başka bakımlardan da kabuledilmez olmadığını, bu nedenle

kabuledilebilir olarak beyan edilmesi gerektiğini kaydeder.

i UGl è

AİHM, göz önünde bulundurulması gereken sürenin 22 Aralık 1994 tarihinde başvuranın

gözaltına alınmasıyla başlayıp 27 Mayıs 2002 tarihinde Yargıtay’ın ilk derece mahkemesinin

kararını onamasıyla sona erdiğini kaydeder. Dolayısıyla iki aşamalı yargı kararının alınması

yedi yıl beş ay sürmüştür.

Hükümet, bu davada, yetkili makamların yargılamayı zaman kaybetmeden başlattığını

ileri sürmüştür. Ulusal mahkemenin, sanıklardan birinin (O.I.) firarda olması nedeniyle

güçlük çekmesine ve başvuranın, dâvasının O.I.’ninkinden ayrılmasının gecikmeye neden

olduğu iddialarına rağmen, bu durum yargılama süresini uzatmamıştır. Ulusal mahkemenin,

adaletin doğru işleyebilmesi için cezai yargılamayı uygun zaman olan 20 Mayıs 1999 tarihine

dek ayırmadığını savunmuştur. Ayrıca, bazı tanıkların sözlü delillerinin elde edilmesi

gerektiğini belirtmiştir.

k

Başvuran iddialarını sürdürmüştür.

AİHM, yargılamanın uzunluğunun makul olup olmadığının, davanın koşullarının ışığında

ve davanın karmaşıklığı, başvuran ve ilgili makamların tavrı gibi ölçütlere bağlı olarak

değerlendirilmesi gerektiğini yineler (diğerlerinin yanısıra bkz. Peîissier ve Sassi - Fransa,

25444/94).

AİHM, biri haricinde tüm sanıkların 20 Mayıs 1999 tarihine dek görüşlerini sunmaları

nedeniyle, başvuran aleyhindeki ceza davasına ilişkin kararın aslında bu tarihten önce

verilebileceğini kaydeder. Ancak başvuranın, mahkemenin yargılamaya kendi davasını ayrıca

görerek devam etmesi konusundaki ısrarlı taleplerine rağmen, firardaki sanığın aranması

3

nedeniyle yargılama uzatılmıştır. AİHM ayrıca, ilk derece mahkemesinin 20 Mayıs 1999

tarihli kararıyla Yargıtay’ın 27 Mayıs 2002 tarihli karan arasında üç yıllık bir sürenin

geçtiğini gözlemler. Hükümet bu gecikme için hiçbir açıklama sunmamıştır.

AİHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin, Sözleşmeye Taraf Devletler’e, kendi adli sistemlerini,

mahkemelerinin bu Madde’nin tüm koşullarını yerine getirebilecekleri biçimde düzenleme

görevi verdiğini anımsayarak (bkz. Arvelakis - Yunanistan, 41354/98), AİHM , ulusal

mahkemelerin bu davada yargılamayı hızlandırmak için daha katı tedbirler uygulayabileceği

sonucuna varmaktadır.

Yukarıda anılanlar ışığında, AİHM, sözkonusu yargılamanın toplam süresinin, AÎHS’nin

6 § 1. M a d d e s i ’n d e ö n g ö r ü l e n “ m a k u l s ü r e k u r a l ı y l a ” u y u ş m a d ı ğ ı s o n u c u n a v a r m ı ş t ı r .

Buna göre bu Madde ihlal edilmiştir.

I I . A İ H S ’N İ N 4 1 . M A D D E S İ ’N İ N U Y G U L A N M A S I

AİHS’nin 41. Maddesi’ne göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ıhlat edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

h U G { ¡

Başvuran, maddi tazminat olarak 26.394 Euro karşılığı 50.000 Yeni Türk Lirası (YTL),

manevi tazminat olarak ise 100.000 YTL (52.786 Euro) talep etmiştir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.

AÎHM, başvuranın maddi tazminat talebiyle tespit edilen ihlal arasında nedensellik ilişkisi

bulamamıştır. Buna göre, AÎHM, bu başlık altında tazminat ödenmemesine karar vermiştir.

Öte yandan, başvuranın, yargılamanın süresi nedeniyle, ihlalin tespit edilmesiyle yeterli

ölçüde telafi edilemeyecek manevi zarara uğramış olabileceğini kabul etmektedir. AÎHM,

tarafsızlık esasıyla, başvurana, 3.500 Euro manevi tazminat Ödenmesine karar vermiştir.

i U G t G ķ

Başvuran, ayrıca, ulusal malikemelerde ve AİHM’de meydana gelen mahkeme masrafları

için 5.000 YTL (2.639 Euro) ödenmesini talep etmiştir.

Hükümet bu talebe itiraz etmiştir.

AİHM, elindeki bilgi ve belgeler ışığında ve tarafsızlık esasıyla, başvurana mahkeme

masrafları için toplam 1.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

j U G n Gm ¡

AİHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nuı kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiştir.

BU NEDENLERLE AÎHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kalaıı kısmının kâbuledilebilir olduğuna;

2.■AİHS’nin 6 § 1. M addesinin ihlal edildiğine;

3 . (a ) S o ru m lu D e v le t’in , m a n e v i ta z m in a t o la ra k 3 .5 0 0 E u ro ’y u (ü ç b in b e ş y ü z E u fö ),

mahkeme masrafları içinse 1.000 Euro’yu (bin Euro), AİHS’nin 44 § 2. Maddesi5ne göre

nihai kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur

üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevirerek, başvurana ödemesine;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen stire

için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Baııkasinın o dönem için geçerli faizinin üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.

;4, Başvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiştir.

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nüıı 77. M addesinin 2. Ve

3. f ı k r a l a r ı u y a r ı n c a 12 A r a l ı k 2 0 0 6 t a r i h i n d e y a z ı l ı o l a r a k t e b l i ğ e d i l m i ş t i r .

S . D Ö L L E

Zabıt Katibi

J.-P. COSTA

Başkan

5