AVRUPA

KONSEYİ

C O N SE IL D E

h}y|whGĶuzhuGohrshypGthorltlzĶ

TANYAR VE KÜÇÜKERGİN- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:74242/01)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

z{yhi|yn

\GhķGYWW]

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 74242/01 başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşları olan H.Zekai Tanyar ve Ali Cengiz Küçükergin’in (başvuranlar), Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 28 Haziran 2001 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış

oldukları başvurudur.

Başvuranlar, AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarından O.K. Cengiz ve Strazburg

Barosu avukatlarından R.Kiska tarafından temsil edilmektedirler.

vshshyG

pUGkh}hGrvŤ|sshyp

Başvuranlar sırasıyla 1953 ve 1955 doğumlu olup İzmir’de ikamet etmektedirler.

1994 yılında başvuranlar, İzmir’de bir binanın giriş katında bulunan bir daireyi satın

almışlardır.

Başvuranlar, 12 Ekim 1994 tarihinde İzmir Valiliği’ne bildirimde bulunarak satın

aldıkları dairede dini ibadet yapacaklarını, toplantılar düzenleyeceklerini belirtmişlerdir.

İzmir Valiliği Emniyet Müdürlüğü (“Valilik”) 26 Aralık 1994 tarihinde cevap olarak,

Anayasa’ya göre başkalarının haklarının korunması amacıyla ibadet Özgürlüğünün

kısıtlanabileceğini belirterek, özel bir mülkiyetin ancak kat maliklerinden izin alınması

şartıyla bir ibadet yeri olarak kullanılabileceğini açıklamıştır. Bununla birlikte Valilik, 634

sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu uyarınca sözkonusu binadaki diğer kat maliklerinden izin

almaları gerektiğini belirtmiştir.

Daha sonrasında ise başvuranlar, binanın girişine Topluluğun isminin yazılı olduğu bir

levha asmışlardır. Topluluk üyeleri, kat maliklerinin izinleri olmadan sözkonusu binada

toplanmaya başlamışlardır,

1 3 E y lü l 1 9 9 8 ta rih in d e y in e b u n a b e n z e r b ir to p la n tın ın d ü z e n le n d iğ i b ilg isin i a la n

İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı 29 Eylül 1998 tarihinde, bu türden bir dini toplantının din

özgürlüğünün korunması alanında girdiğinden ve bu nedenle suç teşkil etmediğinden dolayı

muhakemenin men’i kararı vermiştir.

Aynı şekilde Cumhuriyet Savcısı din ve vicdan hürriyeti özgürlüğüne dayanarak 15

Eylül 1999 tarihinde, 12 Eylül 1999 tarihinde başvuranlar tarafından düzenlenen toplantıya

katıldıkları gerekçesiyle yakalanan dört kişi hakkında muhakemenin men’i kararı vermiştir.

Ayrıca sorumlu polis memurlarının tutumlarının, yasalara uygun olmadığına kanaat getirerek

aleyhlerinde ceza davası soruşturması başlatılmasını talep etmiştir.

Daha sonra 3 Aralık 1999 tarihinde Cumhuriyet Savcısı Tanyar ve Küçükergin’e, 12

Eylül 1999 tarihinde Ceza Kanunu hükümlerine aykırı bir şekilde dini toplantı yaptıkları

gerekçesiyle 15.000.000 Türk Lirası (yaklaşık 28 Euro) tutarında para cezası ödeme emri

tebliğ etmiştir.

Başvuranlar kendilerin verilen süre içerisinde para cezasını ödememiştir.

25 Ekim 2000 tarihli bir kararnameyle İzmir Ceza Mahkemesi, Ceza Kanunu’nun 529

§ 1. maddesine aykırı olarak dini toplantı yaptıkları gerekçesiyle başvuranların suçlu

olduklarına karar vermiştir. İzmir Asliye Ceza Mahkemesi, başvuranları 22.500.000 T.L.

(yaklaşık 38 Euro) para cezasına mahkum etmiştir.

Başvuranlar, bu karara karşı 30 Ekim 2000 tarihinde İzmir Asliye Ceza Mahkemesi’ne

itiraz etmişlerdir. Başvuranlar AİHS’nin 9. maddesinde güvence altına alman din ve vicdan

özgürlüğü ilkesine dayanarak dava konusu kararın, duruşma yapmaksızın alınmış olması

sebebiyle 6. maddeye aykırı olduğunu belirtmişlerdir.

İzmir Asliye Ceza Mahkemesi 3 Ocak 2001 tarihinde başvuranlara tebliğ edilen 15

Aralık 2000 tarihli bir kararla, duruşma yapmaksızın başvuranların itirazını reddetmiştir,

o|r|rGhÍpzpukhuG

pUG

hĶoz˅uĶuG]G-GXUGthkklzĶuĶuGĶoshsGlkĶskĶĤĶGĶkkĶhzpGohrrpukh

Başvuranlar, AİHS’nin 6 § 1. maddesinde belirtildiği şekilde bir duruşma

düzenlenmeden, mahkemeler tarafından para cezasına mahkum edilmiş olmaları sebebiyle

adil olarak yargılanmadıklarını iddia etmektedirler.

hUGr Go ķ

AİHM, şikayetin AİHS’nin 35 § 3. maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını ve başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığım saptamıştır. Bu nedenle

şikayetin kabuiedilebilir bulunması uygundur.

i UGl Go ķ

Hükümet, dava süresince yasal temsilcileri tarafından temsil edilen başvuranların, ceza

mahkemeleri önünde savunmalarını sunma imkanına sahip olduklarını belirtmektedir.

Başvuranlar İzmir Asliye Ceza Mahkemesi’ne başvurarak, Ceza Mahkemesi kararma itiraz

etme imkanına sahip olmuşlardır. Hükümet, duruşmanın yapılmamış olması konusunda ise

Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun ilgili bölümlerine atıfta bulunmaktadır. Özellikle de

25 Mart 2005 tarihi itibariyle Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 386. maddesinde

değişiklik yapıldığını ve yeni maddenin bundan böyle duruşma düzenlenmesini öngördüğünü

belirtmektedir. Olayların meydana geldiği dönemde ulusal mevzuat, Ceza Mahkemelerine

duruşma yapmaksızın karar alma imkanı tanımaktaydı.

Bununla birlikte Hükümet,

başvuranların adil yargılanma hakkından yoksun bırakılmadıklarını belirtmektedir, kaldı ki

başvuranlar hangi sebepten dolayı ceza davasının hakkaniyete uygun olmadığını

belirtmemektedirler.

Başvuranlar, Hükümet’in iddialarına itiraz etmek ve iddialarım yinelemektedirler.

AİHM duruşmaların açık oturum şeklinde düzenlenmesinin, AİHS’nin 6 § 1.

maddesinde belirtilen temel bir ilke olduğunu hatırlatmaktadır. Bu durum, yargılanabilir

kişileri kamunun denetiminden kaçan gizli yargılamaya karşı korumaktadır. Aynı şekilde,

mahkemelerde güvenin korunmasına katkıda bulunmaktadır. Bu ilke, adliyenin yönetimine

sağladığı şeffaflıkla 6 § 1. maddenin, AİHS bakımından bütün demokratik toplumların temel

ilkeleri arasında yer alan adil yargılanma ilkesinin sağlanması amacına ulaşılmasına yardımcı

olmaktadır (Bkz. örneğin, Karahanoğlu-Tiirkiye, n o : 7 4 3 4 1 /0 1 , 3 E k im 2 0 0 6 , Malhous-Çek

Cumhuriyeti, no: 33071/96,12 Tem m uz 2001, ve Diennet-Fransa, 2 6 E y lü l 1 9 9 5 ).

AİHM, eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun ilgili maddeleri uyarınca davaya

bakan hakim bazı suçlar sözkonusu olduğunda, duruşma yapmaksızın yalnızca dosyaya

dayanarak ceza kararnamesi verebilmekteydi. Asliye Ceza Mahkemesi önünde açılan itiraz

davası da, hafif ya da ağır para cezasına ya da muayyen bir meslek veya sanatın tatiline veya

müsadereye hükmeden bir ceza kararnamesine itiraz edildiği durumlarda aynı şekilde

duruşma yapmaksızın gerçekleşmekteydi. Asliye Ceza Mahkemesi, yalnızda dosyadan ya da

gerekli gördüğü taktirde Cumhuriyet Savcısı’mn yazılı görüşünden hareketle duruşma

yapmaksızın kararını verebilmekteydi.

Mevcut davada AİHM, yargılamanın hiçbir aşamasında başvuranların ulusal

mahkemeler önünde bir duruşmaya katılma imkanına sahip olmadıklarını tespit etmektedir.

Ne ceza kararnamesini veren Ceza Mahkemesi ne de itiraz konusunda kararı açıklayan Asliye

Ceza Mahkemesi duruşma düzenlemiştir. Başvuranlar hiçbir zaman, kendilerini yargılayan

hakimlerin önüne bizzat çıkma imkanına sahip olamamışlardır.

AİHM, Asliye Ceza Mahkemesi’nde duruşmanın düzenlenmemiş olmasının Anayasa

Mahkemesi tarafından ele alındığını ve Anayasa Mahkemesi’nin, bu durumun savunma

hakları ve adil yargılanma hakkı ile uyuşmadığı yönünde karar verdiğini tespit etmektedir.

AİHM bu tespiti ve yeni Ceza Kanunu’nda ve Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nda ceza

kararnameleri ile ilgili düzenlemenin bulunmuyor olmasını dikkate almaktadır. AİHM,

başvuranların hiçbir zaman duruşmaya katılma haklarından feragat etmediklerini, kaldı ki

mevcut davada bunun sözkonusu olmadığını not etmektedir (Bkz. a contrario, Zumtobel-

Avusturya, 21 E ylül 1993 tarihli karar). E sasında başvuranlar, C eza M ahkem esi tarafından

verilen karara İzmir Asliye Ceza Mahkemesi önünde itiraz ederek ve AİHS’nin 6. maddesine

atıfta bulunarak açık halka açık bir duruşmanın yapılmadığını belirtmişlerdir. Asliye Ceza

Mahkemesi, itiraz başvurusu üzerine usuldeki bu eksikliğin giderilmesine gerek duymamıştır.

Sonuç olarak AİHM, başvuranın davasının davaya bakan mahkemeler tarafından halka

açık olarak görülmemesi nedeniyle AİHS’nin 6 § 1, maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiştir.

ppUGhĶoz˅uĶuG[XUGthkklzĶuĶG|n|shuthzpGohrrpukh

h U G { ¡

Başvuranların her biri, 10.000 Euro tutarında manevi tazminat talebinde

bulunmaktadır.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.

AİHM, başvuranların manevi zarara uğramış olabileceklerine kanaat getirmektedir ve

ihlal kararının tespitinin bu zararın telafisi için yeterli olduğuna karar vermektedir.

i UG t G Go

Başvuranlar, AİHM nezdinde yaptıkları masraf ve harcamalar için 4.000 Euro talep

etmektedirler.

Hükümet, talep edilen miktara karşı çıkmaktadır.

AİHM’nin içtihadı uyarınca, gerçekliği, zorunluluğu ortaya konulan ve makul

miktarlarda olan masraf ve harcamaların geri ödenebileceğini hatırlatmaktadır. AİHM

elindeki mevcut unsurlar ve bu alandaki içtihadı uyarınca hakkaniyete uygun olarak

başvuranlara AİHM’de önündeki dava için toplu olarak 1.500 Euro ödenmesinin makul

olduğu kanaatindedir.

j U G n G m ¡

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

i|GnlylrÍlslylGkhhspGvshyhrGhĶotGviĶysĶĤĶslS

1. Başvurunun geri kalanının kabuiedilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 6 § 1, maddesinin ihlal edildiğine;

3. İhlal kararının tespitinin manevi zararın tazmini için başlı başına yeterli olduğuna;

4. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere, her türlü

vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından başvuranlara masraf ve

harcamalar için 1.500 Euro (bin beş yüz) ödenmesine;

b)Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar

Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz

oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faizi ödenmesine;

5 . A d il tazm in e ilişk in talep lerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 5 Aralık 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.