C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

YAKUT VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 61856/00 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 Kasım 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı

ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (61856/00) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀları) Medine Yakut (M.Y.), Sebiha Zengin (S.Z.), ve Hüseyin Utanç (H.U.)’ın

(baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 10 Mayıs 2000 tarihinde Avrupa

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından E. Talay ve S. Akbaꢀ tarafından

temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Türk vatandaꢀı olan baꢀvuranlar M.Y., H.U. ve S.Z. sırasıyla 1949, 1956 ve 1977

doğumludurlar.

M.Y., H.U. ve S.Z. yakalanarak sırasıyla 16 Ocak 2000, 23 Ocak 2000 ve 8 ꢁubat 2000

tarihlerinde Diyarbakır Đl Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltına alınmıꢀlardır. Baꢀvuranlar

yasadıꢀı PKK örgütüne üye olmakla suçlanmaktaydılar.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Savcısının talebi üzerine DGM nöbetçi

hâkimi baꢀvuranların gözaltı sürelerini, gıyaplarında, 20–22 Ocak 2000 (M.Y.), 12 ꢁubat

2000 (S.Z.) ve 25–27 ꢁubat 2000 tarihlerine kadar uzatmıꢀtır.

M.Y., H.U. ve S.Z. sırasıyla 25 Ocak 2000, 31 Ocak 2000 ve 17 ꢁubat tarihlerinde nöbetçi

hakim karꢀısına çıkarılmıꢀlardır. Nöbetçi hâkim baꢀvuranların tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

Savcı 3 Mart 2000 tarihli iddianamesinde baꢀvuranları TCK’nın 168. maddesiyle yasaklanan

silahlı bir çeteye yardım ve yataklık etmek suçuyla itham etmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 3. VE 4. FIKRALARININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar yakalandıktan hemen sonra bir hâkim karꢀısına çıkarılmadıklarından ve bu

tedbirin kanuna uygunluğuna karar verilmesi için iç hukukta bir baꢀvuru yolu

bulunmadığından ꢀikâyetçi olmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

1. Đç hukuk yollarının tüketilmesi

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır. Hükümet bu çerçevede,

gözaltına alma iꢀleminin yasaya uygunluğu hakkında karar verilmesi için davaya bakan

hâkime baꢀvurabilmeye ya da gözaltı süresinin uzatılmasına yönelik savcılık kararlarına itiraz

edebilmeye imkân tanıyan CMUK’un 128/4 maddesine atıfta bulunmaktadır. Hükümet,

baꢀvuranların gözaltı sürelerinin uzatılması kararı karꢀısında sözkonusu baꢀvuru yolunu

kullanmayı ihmal ettikleri görüꢀündedir.

Baꢀvuranlar, Hükümet tarafından iꢀaret edilen baꢀvuru yolunun mevcut dava koꢀullarında

uygun olmadığını savunmaktadırlar.

AĐHM, Hükümetin itirazının AĐHS’nin 5. maddesinin 4. fıkrası yönünden yapılan ꢀikayetin

esasıyla sıkı sıkıya irtibatlı olduğu kanaatindedir. Bu nedenle iç hukuk yollarının tüketilip

tüketilmediği meselesi esas incelemesi sırasında ele alınmalıdır (Öcalan – Türkiye, no:

46221/99, 14 Aralık 2000, Kılıçoğlu – Türkiye, no: 41136/98, 28 Eylül 2004).

2. Diğer kabuledilebilirlik kıstasları

AĐHM bu ꢀikâyetlerin AĐHS’nin 35/3 maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun

olmadıklarını tespit etmektedir. AĐHM ayrıca, sözkonusu ꢀikâyetlerin baꢀka herhangi bir

kabuledilemezlik gerekçelerinin bulunmadığını tespit etmektedir. Bu itibarla ꢀikâyetlerin

kabuledilebilir ilan edilmeleri yerinde olacaktır.

B. Esasa iliꢁkin

AĐHM, iç hukuktaki baꢀvuru yollarının tüketilmediği yönünden yapılan itirazın, 5. maddenin

4. fıkrası çerçevesinde yapılan ꢀikâyetin esasıyla ilintili olduğunu anımsatır. Dolayısıyla

AĐHM bu itirazı 5/4 maddesi yönünden yapılan ꢀikâyet çerçevesinde öncelikli olarak ele

alacaktır (bkz. Öcalan – Türkiye, no: 46221/99, prg. 61).

1. AĐHS’nin 5/4 maddesi

Öcalan (adıgeçen, prg. 66–70) kararında AĐHM, ilgililerin tutuklanmasının yasaya

uygunluğuna iliꢀkin ulusal yargıç tarafından verilen kararın olayların meydana geldiği

dönemde AĐHS’nin 5. maddesinin 4. fıkrasında öngörülen koꢀulları yerine getirmediği

hükmüne varmıꢀtı. Bu çerçevede Hükümet tarafından verilen karar örneklerini inceleyen

AĐHM, yargıcın bu kararların hiçbirinde ilgililerin serbest bırakılmaları talimatı vermediğini

ve ilgilileri tutuklama kararı veren hâkime sevk etmekle yetindiğini ve ayrıca bu

yargılamaların hiçbirinde gözaltındaki sanığın hâkim huzuruna çıkarılmadığını, ilgili avukatın

baꢀvurusu üzerine yalnızca dosya üzerinden bir inceleme yapıldığını tespit etmiꢀtir.

AĐHM, mevcut davada bu kararından ayrılmak için herhangi bir gerekçe görmemektedir. Bu

itibarla Hükümetin ön itirazını reddeden AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği

sonucuna varmaktadır.

2. AĐHS’nin 5/3 maddesi

Hükümet baꢀvuranların gözaltı sürelerinin ilgili ulusal mevzuata uygun olduğuna dikkat

çekmektedir. Hükümete göre M.Y., H.U. ve S.Z. sırasıyla 10, 8 ve 9 gün süreyle gözaltında

tutulmuꢀlardır.

AĐHM ihtilaflı gözaltı sürelerinin baꢀvuranların yakalanmasıyla baꢀlayıp tutuklanmalarıyla

sona erdiğini tespit etmektedir. Netice olarak H.U. 8 gün, M.Y. ve S.Z. ise 9 gün süreyle

gözaltında kalmıꢀlardır.

AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında (29 Kasım 1988 tarihli karar, no: 145-B, prg. 62)

ilgilinin dört gün altı saat süreyle gözaltında tutulmasının AĐHS’nin 5/3 maddesinde

belirlenen katı zaman sınırını aꢀtığına hükmettiğini anımsatmaktadır.

Bu nedenle AĐHM, baꢀvuranların ‘bir hâkim karꢀısına çıkarılmaksızın’ sekiz ya da dokuz gün

boyunca gözaltında tutulmalarının gerekli olduğunu kabul edemez.

Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar herhangi bir maddi tazminat talebinde bulunmamıꢀlardır. Manevi tazminat olarak

ise baꢀvuranların her biri 10.000 Euro talep etmektedirler.

AĐHM, baꢀvuranların adli müdahalenin olmadığı uzun gözaltı süresi ve ꢀikâyetlerini gündeme

getirmeleri için iç hukukta etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmaması sebebiyle manevi bir

zarara uğradıklarını ve ulusal mahkemelerin bu zararın tazmini yoluna gitmediklerini tespit

etmektedir.

Mevcut davadaki muhtelif unsurları dikkate alarak 41. maddeye uygun bir surette

hakkaniyetli bir karara varan AĐHM, Medine Yakut ve Sebiha Zengin’e 2.500’er Euro,

Hüseyin Utanç’a ise 2.000 Euro ödenmesine hükmeder.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar yargılama masraf ve giderleri ve avukatlık ücretleri için 2.783 Euro talep

etmektedirler. Bu taleplerine iliꢀkin olarak baꢀvuranlar herhangi bir fatura ya da avukatlık

ücret sözleꢀmesi göstermemektedirler.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadı uyarınca yargılama masraf ve giderlerinin iadesi ancak bu masraf

ve giderlerin gerçekliği, gerekliliği ve de makul oranda olduğu ortaya konulduğu müddetçe

mümkündür (Đatridis – Yunanistan (adil tatmin), no: 31107/96, prg. 54).

AĐHM baꢀvuranların yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin taleplerinin gerekli belgelerle

desteklenmediğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla bu talebin reddedilmesi yerinde olacaktır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Hükümetin ön itirazının, 5/4 maddesi yönünden yapılan ꢀikayetin esasıyla

birleꢀtirilmesine ve baꢀvurunun geriye kalanının kabuledilebilir ilan edilmesine ;

2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine ;

3. AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine ve Hükümetin ön itirazının reddedilmesine ;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere, miktara yansıtılabilecek

her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından, Medine Yakut’a 2.500

Euro (iki bin beꢀ yüz Euro), Sebiha Zengin’e 2.500 Euro (iki bin beꢀ yüz Euro), Hüseyin

Utanç’a ise 2.000 Euro (iki bin Euro) manevi tazminat ödenmesine ;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 27 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.