CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

YALÇINKAYA - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:14796/03)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

2 ŞUBAT 2006

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 14796/03 başvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaşı Hatice Yalçınkaya’nın (Başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 15

Nisan 2003 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS)

34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, Şanlıurfa Barosu avukatlarından

M. Birlik tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1937 doğumlu başvuran Gaziantep’te ikamet etmektedir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (İdare), 17 Ağustos 1990 tarihinde, Birecik

barajının inşa edilmesi için kamulaştırma bedeli karşılığında başvurana ait arsayı

kamulaştırmıştır.

İdare’nin Bilirkişi Kurulu, arsa değerini 2.475.000.000 Türk Lirası (TL) olarak

belirlemiş ve bu tutar, arsanın İdare’ye devredildiği 5 Mart 1999 tarihinde başvurana

ödenmiştir.

Ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğunca başvuran, 8 Şubat 1999 tarihinde Nizip

Asliye Hukuk Mahkemesi’ne kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle başvuruda

bulunmuştur.

Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi, 30 Aralık 1999 tarihli kararlarıyla başvuranı haklı

bularak İdare’yi, 5 Mart 1999 tarihinden itibaren işlemeye başlayan gecikme faizi ile birlikte

3.506.252.875 TL ek tazminat bedelini başvurana ödeme cezasına çarptırmıştır.

Yargıtay 27 Kasım 2000 tarihinde, İlk Derece Mahkemesi’nin verdiği kararı onamıştır.

İdare 9 Aralık 2002 tarihinde, 10.635.516.846 TL olan ek tazminat bedelini başvurana

ödemiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

Başvuran, İdare’nin ek kamulaştırma bedelini ödemede gecikmesi ve Türkiye’deki

yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizi nedeniyle ek tazminatın değer

kaybettiğinden şikayetçi olmakta ve bu itibarla 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesini ileri

sürmektedir.

A. Kabul edilebilirlik Hakkında

Hükümet, AİHS’nin 35. maddesinin gerektirdiği gibi başvuranın, Borçlar Kanunu’nun

105. maddesinin sunduğu başvuru yoluna gitmediğinden dolayı, iç hukuk yollarını

tüketmediğine kanaat getirmektedir. Bu hüküm gereğince, gecikme faizinin karşıladığı

miktarın üstünde bir zararın bulunduğunun ortaya konulması koşuluyla, ek tazminatın

ödenmesinden kaynaklanan gelir kaybının telafisi mümkün olmaktadır.

AİHM, adli yargılama sonucunda devlete karşı alacaklı duruma gelen bir kimseden

daha sonra tazminat elde etmek amacıyla icra takibi başlatmasını istemenin uygun

olmayacağına dair içtihadını hatırlatmaktadır (Metaxas-Yunanistan, no: 8415/02, § 19, 27

Mayıs 2004 ve Karahalios-Yunanistan, no: 62503/00, § 23, 11 Aralık 2003). Bu bakımdan

Hükümet’in ortaya koyduğu itirazın kabul edilemeyeceği ortaya çıkmaktadır.

AİHM, içtihadından çıkan kriterler ışığında (Bkz. özellikle sözüedilen Akkuş) ve

elinde bulunan unsurları gözönünde bulundurarak, başvurunun esastan incelenmesi

gerektiğine kanaat getirmektedir. Sonuç itibariyle AİHM, başvurunun hiçbir kabul

edilemezlik gerekçesiyle çelişmediğini tespit etmektedir.

B. Esas Hakkında

AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da

incelemiş ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz.,

Akkuş, adıgeçen karar, s. 1317, §31 ve Aka, adıgeçen karar, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığına kanaat getirmektedir. Ulusal mahkemelerin kararına göre

kamulaştırmayı yapan İdare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara

daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresine eklenen bu gecikme, AİHM’yi,

başvuranın toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında

hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak

zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6§1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran yürütülen adli işlemlerin süresinin AİHS’nin 6§1 maddesini ihlal

etmesinden şikayetçi olmaktadır.

A. Kabul edilebilirlik Hakkında

AİHM, sözkonusu şikayetin AİHS’nin 35§3 maddesine göre açıkça dayanaktan

yoksun ilan edilemeyeceğine kanaat getirmektedir. Başka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır.

B. Esas Hakkında

1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ulaşılan sonuç dikkate alındığında,

AİHM şikayetin ayrıca Sözleşme’nin 6§1 maddesi açısından incelenmesine gerek olmadığına

karar vermiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, maddi zararını 5.356.428.723 TL olarak belirtmektedir. Manevi zarar adı

altında hiçbir adil tazmin talebinde bulunmamaktadır.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.

AİHM, Akkuş (adıgeçen karar, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) kararında benimsenen

hesaplama yöntemini gözönünde bulundurarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvurana

maddi tazminat adı altında 2.500 Euro ödenmesine karar vermiştir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, masraf ve harcamalar adı altında hiçbir talepte bulunmamaktadır.

Hükümet görüş bildirmemiştir.

AİHM, başvurana bu açıdan bir ödemenin yapılmasına gerek olmadığına kanaat

getirmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;

2. Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6§1 maddesine dayanan şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AİHS’nin 44§2 maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve miktara

yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana

maddi tazminat için 2.500 (iki bin beş yüz) Euro ödemesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet’in,

Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit

oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77§§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 2 Şubat 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.