CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

TÜZEL - TÜRKİYE DAVASI (2)

(Başvuru no:71459/01)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

31 EKİM 2006

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 71459/01 başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke vatandaşı

Abdullah Levent Tüzel’in (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 11 Mayıs 2001 tarihinde

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İstanbul Barosu avukatlarından

K.T.Sürek tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1961 doğumlu başvuran İstanbul’da ikamet etmektedir ve EMEP’in (Emeğin Partisi) genel

başkanıdır.

EMEP’in Diyarbakır bürosu başkanı 24 Nisan 2001 tarihinde, partinin merkez yürütme kurulu

tarafından hazırlanan “ İMF’siz Türkiye için emek programıyla 1 Mayıs’a” başlıklı bir afişin

dağıtılması için Diyarbakır Valiliği’nden izin istemiştir.

Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü 25 Nisan 2001 tarihinde, Valilik’ten istenilen iznin verilmemesini

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

istemiştir. Sözkonusu afişin bölgede dağıtılmasının, provokasyon yaratan ve şiddet uyandıran içeriği

nedeniyle kamu düzeni ve güvenliğine zarar vereceğini belirtmiştir.

Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü 27 Nisan 2001 tarihinde, sözkonusu afişin asılmasınıyasaklayan 26

Nisan 2001 tarihli Valilik Kararını partinin yerel bürosuna tebliğ etmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 10. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİİDDİASI

Başvuran, partisinin afişlerinin Olağanüstü Hal bölgesinde dağıtımının ve asılmasının

yasaklanmasının AİHS’nin 10. ve 11. maddelerinin ihlaline yol açtığını iddia etmektedir.

AİHM, bu şikayetlerin AİHS’nin 10. maddesi uyarınca incelenmesinin yerinde olacağıkanısındadır.

Hükümet, başvuranın ifade özgürlüğüne yönelik müdahalenin 10. maddenin ikinci

paragrafıçerçevesinde öngörüldüğünü savunmaktadır. Hükümet dava konusu yasaklamanın

olayların meydana geldiği dönemde sözkonusu bölgede yürütülen terör faaliyetleri gözönüne

alınarak değerlendirilmesi gerektiğini açıklamaktadır. Hükümet’e göre dava konusu afiş kamu

düzenini sarsacak niteliktedir. Hükümet bu bağlamda daha önceki yıllarda onlarca kişinin öldüğü 1

Mayıs kutlamalarında meydana gelmiş olan olayları hatırlatmaktadır. Olası suçlarıönlemek için bu

afişlerin dağıtılmasına izin verilmemesi gerekiyordu. Son olarak Hükümet, alınması gereken

tedbirler konusunda elinde bulunan takdir payını ileri sürmektedir. Bu takdir payı, makamlar kamu

düzeni ve güvenliğini tehdit eden tehlikelerle karşı karşıya kaldığında daha da önem kazanmaktadır.

Başvuran bu argümanlara itiraz etmektedir.

AİHM, sözkonusu yasaklama kararının başvuranın AİHS’nin 10 § 1. maddesi ile güvence altına

alınan ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahaleyi oluşturduğu hususunda taraflar arasında bir ihtilaf

bulunmadığını not etmektedir. Yapılan müdahalenin AİHS’nin 10 § 2. maddesi uyarınca kanun

tarafından öngörüldüğüne, toprak bütünlüğünün korunması gibi meşru bir amacı izlediğine itiraz

edilmemektedir (Bkz. Çetin ve diğerleri). Bu husus dikkate alınmakta, bununla birlikte müdahalenin

«demokratik bir toplum için zorunluluk» oluşturup oluşturmadığının incelenmesi gerekmektedir.

AİHM, daha önce de benzer sorunları ele alan kararların incelendiğini ve bunların AİHS’nin

10. ve 11. maddelerinin ihlali ile sonuçlandığını hatırlatmaktadır (Bkz. özellikle Çetin ve diğerleri

kararı; Güneri ve diğerleri-Türkiye kararı, no: 42853/98, 43609/98 ve 44291/98, 12 Temmuz 2005

ve Yeşilgöz-Türkiye kararı, no: 45454/99, 20 Eylül 2005).

AİHM, Olağanüstü Hal’e ilişkin 2935 sayılı Kanun’un 11 e) ve 430 sayılı Kanun Hükmünde

Kararname’nin 1 a) maddelerinin Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’ne bölgede kamu düzenini bozacak

her türlü dolaşımı ve yazılı dağıtım yapmayı, halkı kışkırtmayı, güvenlik güçlerinin görevlerini

yapmalarına engel olmayı yasaklama yetkilerini tanıdığını not etmektedir. Genişölçüde yer alan bu

hükümler, kısıtlama getirmek ve yayınların dağıtımını yasaklamak için Olağanüstü Hal Bölge

Valiliği’ne idari anlamda oldukça geniş yetkiler tanımaktadır.

Öngörülen böylesi kısıtlamalar, a priori, AİHS ile bağdaşmamaktadır. Bunun yanı sıra, bu

hükümlerin getireceği kısıtlama sınırının özel bir hukuki çerçeve dahilinde olması ve keyfi

uygulamalar karşısında etkili hukuki bir denetim mekanizmasının bulunması gerekmektedir. Oysa

AİHM, Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’ne bu yetkileri tanıyan hükümlerin kesin ve etkili hukuki bir

denetim mekanizmasından kaçındığını gözlemlemektedir. Yayınların idari bakımdan

kısıtlanmasının denetime tabi olmaması başvuranı muhtemel keyfi uygulamalardan kaçınmak için

gerekli güvencelerden yoksun bırakmaktadır (Çetin ve diğerleri). AİHM başvuranın AİHS’nin 13.

maddesine dayandırdığışikayeti incelerken bu soruna tekrar değinecektir.

AİHM, incelenmesi istenilen davayı çevreleyen olayları, özellikle terörle mücadelede karşılaşılan

güçlükleri dikkate almaktadır. AİHM nezdinde, olayların meydana geldiği sözü edilen bölgede

hüküm süren siyasi tansiyonun belirli bir ağırlığı bulunmaktadır. Bununla birlikte yasaklama

kararının gerekçelendirilmediğini hatırlatmak gerekir (Çetin ve diğerleri kararı,). Üstelik, sözkonusu

afişin şiddet yanlısı fikirlerin propagandasını yaptığının, demokrasiyi yadsıdığının veya

yasaklanmasını haklı çıkarır potansiyel bir zararıbulunduğunun hiçbir ibaresi bulunmamaktadır

(Bkz. mutatis mutandis, Güneri ve diğerleri kararı).

AİHM, yukarıda belirtilen değerlendirmeler ışığında, sözkonusu yasaklamanın «demokratik bir

toplum için gerekli» sayılamayacağı sonucuna varmaktadır.

Bu nedenle, AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 13. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİİDDİASI

Başvuran bir yargı organı tarafından alınmayan yasaklama kararı nedeniyle adil bir mahkemede

yargılanma hakkının ihlal edildiğinden şikayetçi olmaktadır. Başvuran AİHS’nin

6. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 13. maddesi altında incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir.

AİHM, AİHS’nin 13. maddesinin iç hukukta Sözleşme ile sağlanan temel hak ve özgürlüklere

imkân tanıyan başvurunun varlığını garanti altına aldığını hatırlatmaktadır. Bu hüküm iç hukukta

sonucu itibariyle «savunulabilir bir şikayeti» ve buna uygun bir başvurunun varlığınıöngörmektedir

(Bkz. diğerleri arasında, Kudla-Polonya kararı, no: 30210/96).13. maddenin Sözleşmeci Devletlere

getirdiği yükümlülük başvuranın şikayetinin niteliğine göre işlerlik kazanmaktadır. Bununla birlikte,

AİHS’nin 13. maddesi ile öngörülen başvuru hukukta olduğu kadar uygulamada da «etkili»

olmalıdır (Bkz. örneğin İlhan-Türkiye kararı, no: 22277/93).

AİHM’nin daha önce de ifade ettiği üzere, Olağanüstü Hal Bölge Valisi’ne yetkilerini veren

düzenlemenin uygulanmasında etkili bir adli kontrol uygulanmamaktadır.

Bu nedenle AİHM, Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’nin almış olduğu karara itirazda bulunulacak iç

hukukta etkili bir başvurunun bulunmaması nedeniyle AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine

kanaat getirmektedir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, 5.000 Euro tutarında manevi zarara uğradığını ileri sürmektedir.Hükümet bu miktara

itiraz etmektedir. AİHM, AİHS’nin 41. maddesi uyarınca hakkaniyete uygun olarak başvurana

manevi zarar

için 1.500 Euro tazminat ödenmesini kararlaştırmıştır.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran, AİHM yetkili organları nezdinde yapmış olduğu masraf ve harcamalar için 3.000 Euro

talep etmektedir. Başvuran hiçbir kanıtlayıcı belge sunmamıştır.

Hükümet bu miktara karşı çıkmıştır.

AİHM elinde bulunan unsurlar ve konuya ilişkin yerleşik içtihadıışığında, başvurana masraf ve

harcamalar için toplam 1.000 Euro ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmektedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık

bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

başvurana;

i. manevi tazminat için 1.500 (bin beş yüz) Euro;

ii. masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro ödemesine;

iii. belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin

uygulanmasına;

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesine

uygun olarak 31 Ekim 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.