C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

UĞUZ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 31932/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

13 Aralık 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 31932/03 baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı Cengiz Uğuz’un (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 20

Ağustos 2003 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul barosu avukatlarından N. Çem

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1968 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran PKK’yla olan bağlantısı nedeniyle 12 Ekim 1992 tarihinde Đstanbul Emniyet

Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi polisleri tarafından yakalanmıꢀtır.

27 Ekim 1992 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) hakimi baꢀvuranı

dinlemiꢀ ve tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

Đstanbul Cumhuriyet Savcısı 10 Kasım 1992 tarihli iddianame ile aralarında baꢀvuranın da yer

aldığı yirmi altı kiꢀi hakkında bölücülük nedeniyle ceza davası açmıꢀtır.

DGM 28 Kasım 1997 tarihinde baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasını

kararlaꢀtırmıꢀtır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 18 Haziran 1999 tarihinde Anayasa’nın 143. maddesinde

değiꢀikliğe giderek Devlet Güvenlik Mahkemelerinin oluꢀumunda askeri hakim ve savcıların

varlığına son vermiꢀtir. Aynı doğrultuda 22 Haziran 1999 tarihinde DGM’ler hakkındaki

Kanun’da da değiꢀiklikler öngörülmüꢀtür.

Yalnızca sivil hakimlerden oluꢀan Devlet Güvenlik Mahkemesi 11 Nisan 2003 tarihinde

TCK’nın 168/2. ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddelerine dayalı olarak

baꢀvuranı on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Baꢀvuran 27 Haziran 2003 tarihinde temyize gitmiꢀtir.

Yargıtay 7 Haziran 2004 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.

Buna paralel olarak, 7 Mayıs ve 16 Haziran 2004 tarihlerinde 5170 ve 5190 sayılı Kanunlar

ile Anayasa’nın 143. maddesi ile Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kuruluꢀu ve iꢀleyiꢀine

iliꢀkin 2845 sayılı Kanun kaldırılmıꢀtır.

Dava dosyasında yer alan delil unsurlarına göre, sözü edilen bu yasal değiꢀikliklerin ardından

Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yerini alan Ağır ceza mahkemesindeki yargı süreci 15 Ocak

2007 tarihi itibariyle halen devam etmekteydi.

HUKUK

2

I. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran yargı sürecinin uzunluğunun «makul süre» ilkesi ile bağdaꢀmadığını iddia

etmektedir. Baꢀvuran ayrıca Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki yargı sürecinin

önemli bir bölümüne askeri hakimin katılımı nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

karꢀısında davasının görülmediğinden ꢀikayetçi olmakta, bu yönde AĐHS’nin 6/1. maddesine

atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe dair

1. Mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı

AĐHM yargılama sürecinin iç hukuktaki mahkemeler nezdinde halen devam ettiğini

gözlemlemektedir. Bu doğrultuda yapılan ꢀikayet erken yapılmıꢀ sayılmakta ve AĐHS’nin 35.

maddesinin 1. ve 4. paragraflarına istinaden iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle

reddedilmektedir.

2. Yargılamanın uzunluğu

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmemesi ve altı ay kuralına uyulmaması gibi iki bakımdan

itirazda bulunmakta ve bu doğrultuda AĐHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafına uygun olarak

baꢀvurunun kabuledilemez bulunmasını talep etmektedir.

Baꢀvuran Hükümetin bu argümanlarına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM daha önce de tespit etme olanağı bulduğu üzere, Türk hukuku’nun AĐHS’nin 13.

maddesine uygun olarak yargı sürecinin uzunluğuna karꢀı etkili bir baꢀvuruda bulunma

hakkını sağlamadığını hatırlatır (Bkz. Tendik vd.-Türkiye kararı, no: 23188/02, 22 Aralık

2005). Sonuç olarak baꢀvuranın öne sürdüğü ꢀikayetine dair bir baꢀvuru yoluna sahip olduğu

söylenememektedir. Ayrıca, yargı süreci iç hukuktaki mahkemelerde halen devam ettiğinden

ꢀikayetin geç yapılmasından dolayı kabuledilemez sayılması sözkonusu olamaz. Hükümetin

itirazları reddedilmektedir.

Netice itibariyle, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu durumda AĐHM baꢀvurunun bu kısmını kabuledilebilir

bulmakta ve Hükümetin itirazlarını reddetmektedir.

B. Esas hakkında

Dikkate alınması gereken dönem baꢀvuranın gözaltına alındığı 12 Ekim 1992 tarihinde

baꢀlamıꢀ, fakat 15 Ocak 2007 itibariyle henüz sona ermemiꢀtir. Bu son tarih itibarıyla iki

dereceli mahkemede üç kez görülen dava hali hazırda on dört yıl üç ay ve yedi gün sürmüꢀtür.

Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.

Mahkeme yargılama süresinin uygunluğunun davanın ꢀartları ıꢀığında ve davanın

karmaꢀıklığı, baꢀvuran ve ilgili mercilerin tutumu gibi, içtihadında yerleꢀmiꢀ ölçütlere

bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (bkz. diğerleri yanında Pélissier ve Sassi –

Fransa [BD], 25444/94).

3

AĐHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AĐHS’nin 6 / 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir (Bkz. sözü edilen Pélissier

ve Sassi kararı).

AĐHM mahkemeye sunulan tüm delil unsurlarını incelemiꢀ ve Hükümetin Mahkemenin bu

davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını

tespit etmiꢀtir. AĐHM bu yöndeki yerleꢀik içtihadını dikkate aldığında bahse konu yargı

sürecinin uzunluğunun aꢀırı olduğuna ve «makul süre» ilkesini karꢀılamadığına itibar

etmektedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine

karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil

tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran 50.000 Amerikan Doları [yaklaꢀık 35.378 Euro] maddi, 50.000 Amerikan Doları

manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı bulunmadığını

kaydetmekte ve talebi reddetmektedir. AĐHM buna karꢀın, yargı sürecinin uzunluğu nedeniyle

manevi açıdan haksızlığa uğrayan baꢀvuran açısından ihlal kararının tespitini yeterli

görmemektedir (Bkz. özellikle Kudla-Polonya no: 30210/96 ve 31 Mayıs 2005 tarihli

Acunbay-Türkiye no: 61442/00 ve 61445/00 kararları). AĐHM hakkaniyete uygun ꢀekilde

baꢀvurana manevi tazminat olarak 9.500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM bunun yanı sıra, taraflarca sunulan bilgilere göre davanın iç hukuktaki mahkemelerde

on dört yıldan fazla bir sürenin ardından halen devam ettiğini not etmektedir. Dava halen

devam etmekteyse, AĐHM, AĐHS’nin 6/1. maddesinde öngörüldüğü üzere adaletin iyi

iꢀleyiꢀinin gereklerini dikkate alarak, tespit edilen ihlalin ortadan kaldırılmasının uygun

yönteminin davayı biran önce sonuçlandırmak olduğunu kaydeder.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama giderleri için 30.000 Amerikan Doları

[yaklaꢀık 21.227 Euro] talep etmektedir. Bu çerçevede, tercüme masraflarını belirtir 150 YTL.

[yaklaꢀık 87 Euro] tutarındaki alındı makbuzu ile iç hukuktaki mahkemelerdeki avukatlık

gideri için Đstanbul barosunun avukatlık ücret tarifesini sunmuꢀtur.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir (Bkz. Iatridis-Yunanistan (dostane çözüm) kararı,

4

no: 31107/96). Sunulan deliller ve sözü edilen kıstaslar ıꢀığında AĐHM baꢀvurana tüm yargı

masrafları için 100 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Yargı sürecinin uzunluğu hakkındaki baꢀvurunun kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların

kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 / 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf

tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin baꢀvurana manevi tazminat olarak 9.500 (dokuz bin

beꢀ yüz) Euro ve yargı giderleri için 1.00 (yüz) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, bu meblağlara

Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit

faizin uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 / 2. ve 3. maddelerine

uygun olarak 13 Aralık 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

5