C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ÜRKÜT- TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 50290/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Kasım 2007

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 50290/99 numaralı baꢀvurunun nedeni T.C. vatandaꢀı

Ali Ürküt’ün (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 29 Nisan 1999

tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır barosu

avukatlarından M. Kılavuz tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1959 doğumlu olup Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

1990’lı yılların baꢀında baꢀvuran Dicle Üniversitesi’nde memur iken sendika faaliyetlerine

baꢀlamıꢀ, 1996 yılında Sağlık Emekçileri Sendikası (S.E.S) Diyarbakır ꢀubesinin baꢀkanlığına

seçilmiꢀ, 1998 yılında ise sendikanın genel baꢀkanı olmuꢀtur.

Yüksek Öğrenim Kurumundan (YÖK) 19 Haziran 1998 tarihinde iletilen bir yazıyla

baꢀvurana atama kararı bildirilmiꢀtir.

Olağanüstü Hal Bölge Valisi’nin 285 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 4 g) bendine

dayalı talebi üzerine baꢀvuran 16 Kasım 1998 tarihinde Burdur’a tayin edilmiꢀtir.

Dicle Üniversitesi Rektörlüğü 19 Kasım 1998 tarihli bir yazı ile Olağanüstü Hal Bölge

Valisi’nin ilgili yasal düzenlemeye uygun olarak baꢀvuran hakkında almıꢀ olduğu tayin

kararını teyid etmiꢀtir.

Baꢀvuran 24 ꢁubat 1999 tarihinde görevinden istifa etmiꢀ ve sendika faaliyetlerine son

vermiꢀtir. Baꢀvuran Kürt kökeninden dolayı tayin edildiği bölgede çok sayıda olduğunu

düꢀündüğü Türk milliyetçilerinin saldırısına uğramaktan çekindiği için istifa etmeyi tercih

ettiğini belirtmiꢀtir. Adı geçen ꢀu an iꢀsizdir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 11. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran tayin kararının sendika faaliyetleri nedeniyle alındığını ve bu kararın AĐHS’nin 11.

maddesine aykırı olarak toplantı ve dernek kurma özgürlüğüne yönelik bir ihlali

oluꢀturduğunu ileri sürmektedir.

Hükümet üç baꢀlık altında itirazda bulunmaktadır.

A. Đç hukuk yollarının tüketilmemesi

Hükümet Đdari Yargılama Usulü’nün 11. maddesine dayalı olarak baꢀvuranın yetkili merciler

önünde atama kararının iptali veya değiꢀtirilmesi müracaatında bulunabileceğini

2

savunmaktadır. Baꢀvuran Đdare mahkemesinde de kararın iptali istemiyle baꢀvuruda

bulunabilirdi.

Baꢀvuran bu savlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM baꢀvuranın ꢀikayetinin AĐHS’nin 11. maddesiyle birlikte 13. maddesiyle ilintili

olduğu tespitini yapmakta ve bu itirazı 13. maddenin esasıyla birlikte incelemeye karar

vermektedir (Bkz. Metin Turan kararı ve Bulğa vd.-Türkiye kararı).

B. Altı ay kuralına uyulmaması

Hükümet ikinci olarak AĐHM’nin bu baꢀvuruda iç hukuk yollarının etkili olmadığını

kaydetmesi durumunda, baꢀvuranın sözkonusu 16 Kasım 1998 tarihli atama kararından

haberdar edildiği ve baꢀvurunun AĐHS’de öngörülen altı ay kuralının ötesinde 22 Haziran

1999 tarihinde yapıldığı dikkate alındığında, baꢀvurunun kabuledilemezliği sonucuna varması

gerektiğini savunmaktadır.

AĐHM iç tüzüğünün 47/5. maddesi uyarınca mevcut baꢀvuruyu 29 Nisan 1999 tarihinde

yapılmıꢀ olarak kabul ettiğini ifade etmektedir. Baꢀvurunun AĐHS’nin 35/1. maddesinde

öngörülen süre içinde yapıldığını belirten AĐHM, Hükümetin itirazını reddetmektedir.

C. Dayanaktan yoksun olma

Baꢀvuranın iddiasına karꢀı çıkan Hükümet, baꢀvuranın tayininin sendika üyeliğine bir etkisi

olmadığının altını çizmektedir. Hükümet ne AĐHS’nin 11. maddesinin ne sendika üyesi

olmanın, bir kamu görevlisini farklı bir göreve veya yere atanmama güvencesi sağlamadığını

hatırlatmaktadır.

AĐHM, Ertaꢀ Aydın vd-Türkiye ve Bulğa vd-Türkiye kararlarında da buna benzer sorun

hakkında görüꢀ bildirme fırsatını bulduğunu ve AĐHS’nin 11. maddesi ile güvence altına

alınan sendika kurma özgürlüğünün ihlal edilmediği sonucuna vardığını anımsatır.

Bu baꢀvuruda AĐHM, mahkemenin incelemesine sunulan unsurlardan baꢀvuranın sendika

faaliyetleri nedeniyle yetkililerin kendisini tayin ettikleri iddiasını yeterince ve ikna edici

ꢀekilde gerekçelendirmediği tespitini yapmaktadır (Bkz. a contrario, sözü edilen Metin Turan

kararı).

AĐHM dava olaylarının bütününün incelenmesinden ve tarafların sunmuꢀ oldukları

argümanlardan baꢀvuran hakkında alınan tayin kararının esas itibariyle sendika faaliyetlerini

sürdürme hakkına bir müdahaleyi oluꢀturduğunun tespit edilemediği kanısına varmaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 35/3. maddesi gereğince baꢀvurunun bu kısmının dayanaktan yoksun

olduğuna karar verir (Bkz. Soysal vd.-Türkiye kararları no: 54461/00, 54579/00 ve 55922/00,

15 ꢁubat 2007).

II. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐYLE BĐRLĐKTE VE AYRI OLARAK 8. MADDESĐ’NĐN

ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

3

Baꢀvuran özellikle Burdur’a atanmasının Diyarbakır’da bırakmak zorunda kaldığı eꢀi ve

okula giden çocukları nedeniyle özel ve aile yaꢀamına zarar verdiğini iddia etmekte ve

AĐHS’nin 8. maddesini öne sürmektedir.

Baꢀvuran ayrıca tayin edilmesinin Kürt kökenli olmasına bağlı olduğunu öne sürerek

AĐHS’nin 14. maddesine göndermede bulunmaktadır.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkarak baꢀvuran tarafından öne sürülen haklara karꢀı herhangi bir

müdahalenin mevcut olmadığını ifade etmektedir.

Baꢀvuranın 8. ve 14. maddelerine yönelik ꢀikayetlerinin net bir biçimde gerekçelendirmediği

tespitiyle AĐHM bu ꢀikayetleri AĐHS’nin 35/3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun

bulmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran Olağanüstü Hal Bölge Valisi tarafından alınan tayin kararının yasallığına karꢀı etkili

baꢀvuru yollarının bulunmadığından yakınmakta ve AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerinin ihlal

edildiğini ileri sürmektedir. AĐHM baꢀvuran tarafından öne sürüldüğü ꢀekliyle bu ꢀikayeti 13.

madde çerçevesinde inceleyeceğini ifade etmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe dair

Hükümet, devlet memurlarının statüsünün 657 sayılı Kanun ile düzenlendiğini belirtmektedir.

Kamu hizmetinin kuralları «kamu menfaati» üzerine kurulu olup, kamu yetkililerine belirli bir

takdir yetkisi getirmektedir. Mahkemenin bu konudaki yerleꢀik içtihadına atıfta bulunan

Hükümet genel kaide olarak devlet memurlarının iꢀe alınma, görevde yükselme veya

görevden iliꢀiklerinin kesilmesi ile ilgili itirazların AĐHS’nin 6 / 1. maddesinin uygulanma

alanının dıꢀında olduğunu savunmaktadır.

Baꢀvuran bu konuda görüꢀ bildirmemiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 6. ve 13. maddeleri hakkındaki bu ꢀikayeti yalnız 13. madde baꢀlığı altında

inceleyeceğinin altını çizmektedir. Bununla birlikte son yerleꢀik içtihadına göre ilke olarak

6/1. maddenin görevinden ayrılan bir kamu görevlisine uygulandığını hatırlatır (Bkz. Vilho

Eskelinen vd.-Finlandiya kararı, no: 63235/00).

Hükümetin itirazı bu durumda reddedilmektedir. Yapılan bu ꢀikayetle ilgili baꢀka bir

kabuledilemezlik gerekçesinin yer almadığını kaydeden AĐHM ꢀikayeti kabuledilebilir

bulmaktadır.

B. Esas hakkında

Baꢀvuranın iddiasına karꢀı çıkan Hükümet benzer davalardaki ꢀikayetler hakkında daha önce

sunmuꢀ olduğu görüꢀlerini yinelemektedir (Bkz. örneğin sözü edilen Ertaꢀ Aydın vd. kararı).

Baꢀvuran Olağanüstü Hal Bölge Valisi’nin almıꢀ olduğu atama kararı üzerine daha önce bir

devlet memuru tarafından yapılan ve 285 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 7.

maddesine dayalı olarak reddedilen bir karara göndermede bulunmakta ve sonuç olarak ulusal

4

yetkililer nezdinde bu tür kararlara itiraz edilebilecek baꢀvuru yollarının mevcut olmadığını

belirtmektedir.

AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinde yer alan ilkeleri hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen Soysal

vd. kararı).

AĐHM bu konudaki yerleꢀik içtihadının dıꢀına çıkmasını gerektirecek herhangi bir durumun

olmadığından hareketle baꢀvuranın iç hukuk yollarının tüketilmesi yükümlülüğünden muaf

olduğuna itibar etmektedir. Hükümetin itirazı reddedilmektedir.

AĐHM sözü edilen aynı içtihat ıꢀığında, Olağanüstü Hal Bölge Valisi tarafından baꢀvuran

hakkında verilen tayin kararına karꢀı ulusal mahkemeler önünde etkili bir itiraz hakkının

bulunmayıꢀı sebebiyle AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği kanısındadır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASINA ĐLĐꢀKĐN

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine

karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil

tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran maruz kaldığı zarar için 4.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarın aꢀırı olduğu itirazını yapmaktadır.

AĐHM hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 500 Euro manevi tazminat ödenmesini

kararlaꢀtırmıꢀtır (Ertaꢀ Aydın vd. kararları ile karꢀılaꢀtırınız).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu giderlere iliꢀkin 2.523 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu talebin gerekçelendirilmediği görüꢀündedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Bu baꢀvuruda AĐHM, mahkemeye sunulan

deliller ve baꢀvurana yapılan adli yardım dikkate alındığında bu doğrultuda bir ödeme

yapılmasını gerekli görmemektedir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 8., 11. ve 14. maddeleri hakkındaki ꢀikayetlerin kabuledilemez, bunun dıꢀında

kalanların kabuledilebilir olduğuna;

5

2. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 / 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin baꢀvurana 500 (beꢀ yüz) Euro

manevi tazminat ödemesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 / 2. ve 3. maddelerine

uygun olarak 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6