COUNCIL  
A V R U P A  
OF E U R O P E  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ÜRPER VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 14526/07, 14747/07, 15022/07, 15737/07, 36137/07,  
47245/07, 50371/07, 50372/07 ve 54637/07)  
KARAR  
STRAZBURG  
20 Ekim 2009  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 14526/07, 14747/07, 15022/07,  
15737/07, 36137/07, 47245/07, 50371/07, 50372/07 ve 54637/07 no’lu  
davanın nedeni, isimleri ekte yer alan yirmi altı T.C. vatandaꢀının  
(“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, Đnsan Hakları ve  
Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34.  
maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu dokuz adet baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde,  
Đstanbul Barosu avukatlarından Ö. Kılıç tarafından temsil edilmiꢀlerdir.  
OLAYLAR  
DAVANIN KOꢁULLARI  
1. Gazetelere iliꢀkin kovuꢀturma  
Baꢀvuranlar, söz konusu zamanda, Türkiye’de yayımlanan Ülkede  
Özgür Gündem, Gündem, Güncel ve Gerçek Demokrasi adlı dört gazetenin  
sahibi, yazı iꢀleri müdürü, genel yayın yönetmeni ve gazetecileri  
konumundaydılar. Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin çeꢀitli daireleri, bazı  
haber ve makaleler nedeniyle dört gazetenin de yayınını 16 Kasım 2006 –  
25 Ekim 2007 tarihleri arasında 15 gün ila 1 ay arasında değiꢀen sürelerle  
durdurmuꢀtur. Đtiraz konusu yayınların, PKK/KONGRA-GEL adlı terör  
örgütü adına yapılan bir propaganda ve örgüt ile üyeleri tarafından iꢀlenen  
suçların onayı niteliğinde olduğu kabul edilmiꢀtir.  
16 Kasım 2006 tarihinde Ülkede Özgür Gündem gazetesi aleyhine  
açılan ilk davada, duruꢀma hakimi, 3713 No.lu Kanun’un 6/5 maddesine  
aykırı olarak bazı haber ve makalelerin propaganda unsuru taꢀıdığını, terör  
suçlarını onaylar nitelikte olduğunu ve terör saldırısına uğrama riski altında  
bulunan yetkililerin adlarını açıkladığını belirtmiꢀtir. Dolayısıyla, söz  
konusu haber ve makalelerin içeriği AĐHS’nin 10. maddesinde öngörülen  
sınırları aꢀmıꢀtır. Ayrıca, söz konusu suçlar gazetenin tek bir baskısıyla  
sınırlı olmayıp süreklilik arz etmiꢀtir. Sonuç olarak, 3713 No.lu Kanun’un  
6/5 maddesi uyarınca, hakim gazetenin basımını ve dağıtımını on beꢀ  
günden bir aya kadar durdurmakla yetkiliydi.  
16 Temmuz 2007 tarihinde Güncel gazetesi aleyhine açılan davada,  
gazetenin basımı, 3713 No.lu Kanun’un 6/5 maddesi bağlamında değil,  
sahipleri, gazetecileri ve içeriğinin 12 Temmuz 2007 tarihli mahkeme  
kararıyla yayını on beꢀ gün süreyle durdurulan Gündem gazetesininkilerle  
aynı olması nedeniyle on beꢀ gün süreyle durdurulmuꢀtur.  
Ne baꢀvuranlar, ne de avukatları söz konusu nizasız yargı sürecine  
katılmıꢀlardır. Ayrıca, yayın durdurma kararlarına karꢀı yaptıkları yazılı  
itirazlar reddedilmiꢀtir. Sonuç olarak, kararlar uygulanmıꢀtır.  
2. Baꢀvuranlara iliꢀkin kovuꢀturma  
2
3713 No.lu Kanun’un 6/1, 6/2 ve 7/2 maddeleri ile Ceza Kanunu’nun  
215. maddesi uyarınca, Ülkede Özgür Gündem gazetesinin sahibi Ali  
Gürbüz, gazetesinde yayımlanan çeꢀitli makaleler aracılığıyla adı geçen  
örgüt adına propaganda yapmak, örgüt ve üyeleri tarafından iꢀlenen suçları  
onaylamak ve terörle mücadeleyle görevli yetkililerin kimliklerini  
açıklamak suçlarından yargılanmıꢀtır. Ali Gürbüz, 380,000 YTL para  
cezasına mahkum edilmiꢀtir.  
Ülkede Özgür Gündem ve Gündem gazetelerinin yazı iꢀleri müdürü  
baꢀvuran Özlem Aktan da aynı ꢀekilde yargılanmıꢀtır. Özlem Aktan’ın  
Ülkede Özgür Gündem gazetesine iliꢀkin ilk davası Ali Gürbüz’ün  
davasından ayrılmıꢀtır. Gündem ve Güncel gazetelerinin sahibi Lütfi Ürper,  
Özlem Aktan’ın ikinci davasının bir diğer baꢀvuranıdır. Özlem Aktan ile  
Lütfi Ürper, 3713 No.lu Kanun’un 5, 6/2, 6/4 ve 7/2 maddeleri ile Ceza  
Kanunu’nun 215. ve 218. maddeleri uyarınca itham edilmiꢀtir.  
Lütfi Ürper, benzer suçlamalarla üç kez yargılanmıꢀtır. Bir diğer  
baꢀvuran, Gerçek Demokrasi gazetesinin sahibi ve yazı iꢀleri müdürü  
Hüseyin Bektaꢀ, 3713 No.lu Kanun’un 6/2 ve 7/2 maddeleri ile Ceza  
Kanunu’nun 215. maddesi uyarınca aynı suçlardan yargılanmıꢀtır.  
Dava dosyasında yer alan bilgiye göre, Ali Gürbüz aleyhindeki dava  
hariç bahsi geçen davaların tamamı ilk derece mahkemesi önünde derdesttir.  
Ali Gürbüz’ün davası ise Yargıtay önünde derdesttir.  
HUKUK  
I.  
DAVALARIN BĐRLEꢁTĐRĐLMESĐ  
AĐHM, baꢀvuru konularının benzer olması sebebiyle davaların  
birleꢀtirilmesini uygun görmektedir.  
II.  
KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK  
A. Mağdur Statüsünün Bulunmadığı Đddiası  
Hükümet, Ülkede Özgür Gündem, Gündem, Güncel ve Gerçek  
Demokrasi gazetelerinin genel yayın yönetmenlerinin, haber müdürlerinin  
ve gazetecilerinin, söz konusu gazetelerin basımlarının durdurulması  
yönündeki kararlardan doğrudan etkilenmedikleri gerekçesiyle mağdur  
statülerinin bulunmadığını ifade etmiꢀtir. Hükümet, yalnızca söz konusu  
gazete sahipleri ve yazı iꢀleri müdürlerinin (Ali Gürbüz, Özlem Aktan, Lütfi  
Ürper ve Hüseyin Bektaꢀ) iddia konusu AĐHS ihlallerinden mağdur  
olduklarını iddia edebileceklerini ileri sürmüꢀtür.  
Baꢀvuranlar, AĐHM’nin Yıldız ve Diğerleri / Türkiye (no. 60608/00)  
ve Halis Doğan ve Diğerleri / Türkiye (50693/99) kararlarına atıfta  
3
bulunarak bütün baꢀvuranların mahkeme kararlarından etkilendiğini ileri  
sürmüꢀlerdir.  
AĐHM, önceki davalarda Hükümet’in benzer itirazlarını inceleyip  
reddettiğini kaydeder (Tanrıkulu, Çetin, Kaya ve Diğerleri / Türkiye, no.  
40150/98; Yıldız ve Diğerleri, yukarıda kaydedilen). AĐHM, söz konusu  
davada içtihadından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀul  
bulunmadığı kanaatindedir. AĐHM, genel yayın yönetmenlerinin, haber  
müdürlerinin ve gazetecilerin haber alma ve verme özgürlüklerinin, dört  
gazetenin basım ve dağıtımının durdurulmasına yönelik kararlardan  
doğrudan etkilendikleri kanaatindedir. Dolayısıyla, AĐHM, Hükümet’in  
itirazını reddeder.  
B. Đç hukuk yollarının tüketilmediği iddiası  
Hükümet, ayrıca, baꢀvuranların AĐHM’ye baꢀvurmadan önce, gazete  
sahipleri ile yazı iꢀleri müdürleri aleyhindeki ceza yargılamasının sonucunu  
beklemeleri gerektiğini iddia etmiꢀtir.  
Baꢀvuranlar, AĐHS’ye iliꢀkin ꢀikayetlerinin yukarıda bahsedilen ceza  
yargılamasıyla değil gazetelerinin basımını durduran yerel mahkeme  
kararlarıyla ilgili olduğunu ifade etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, ayrıca, söz  
konusu mahkeme kararları bağlamında, mevcut iç hukuk yollarının  
tamamını tükettiklerini belirtmiꢀlerdir.  
AĐHM, baꢀvuranların AĐHS’ye iliꢀkin ꢀikayetlerinin yalnızca Ülkede  
Özgür Gündem, Gündem, Güncel ve Gerçek Demokrasi gazetelerinin  
basımının durdurulmasına iliꢀkin ağır ceza mahkemesi kararlarıyla ilgili  
olduğunu ve baꢀvuranların çeꢀitli kararları temyiz ederek iç hukuk yollarını  
tükettiklerini kaydeder. Dolayısıyla, AĐHM, AĐHS’nin 35/1 maddesi  
uyarınca baꢀvuranların mevcut iç hukuk yollarını tükettiklerine karar verir.  
AĐHM, Hükümet’in itirazını reddeder.  
C. Diğer kabuledilebilirlik kriterlerine uygunluk  
AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca baꢀvuruların açıkça dayanaktan  
yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da  
kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurular  
kabuledilebilir niteliktedir.  
III. ESAS  
A. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği iddiaları  
Baꢀvuranlar, 3713 No.lu Kanun’un 6/5 maddesi uyarınca Ülkede  
Özgür Gündem, Gündem, Güncel ve Gerçek Demokrasi gazetelerinin basım  
ve dağıtımlarının durdurulmasının ifade özgürlüğü haklarına haksız bir  
müdahale oluꢀturduğu konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetlerini  
AĐHS’nin 10. maddesine dayandırmıꢀlardır.  
4
1. Müdahale olup olmadığı konusu  
AĐHM’ye göre, Ülkede Özgür Gündem, Gündem, Güncel ve Gerçek  
Demokrasi gazetelerinin basım ve dağıtımlarının durdurulmasına yönelik  
kararlar, baꢀvuranların ifade özgürlüğünün uygulanmasına “müdahale”  
oluꢀturmuꢀtur. Ayrıca, Hükümet bu duruma itiraz etmemiꢀtir.  
AĐHS’nin 10. maddesinin 2. paragrafında öngörülen ꢀartları yerine  
getirmemesi halinde bu tür müdahaleler 10. maddenin ihlalini oluꢀturur. Bu  
nedenle, müdahalelerin yasayla öngörülüp öngörülmediği, meꢀru amaçlar  
izleyip izlemediği ve demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı  
belirlenmelidir.  
2. Müdahalelerin yasayla öngörülmesi  
Hükümet, gazetelerin basımını yasaklayan kararın 3713 No.lu  
Kanun’un 6/5 maddesince öngörüldüğünü ifade etmiꢀtir.  
Baꢀvuranlar, Terörle Mücadele Kanunu’nun 6/5 maddesinin  
Anayasa ve AĐHS’ye aykırı olması sebebiyle kanun sayılamayacağını  
belirtmiꢀtir. Baꢀvuranlar, bu bağlamda, T.C. eski Cumhurbaꢀkanı’nın, 6/5  
maddesinin T.C. Anayasası’nda yer almayan bir cezayı öngörmesi nedeniyle  
söz konusu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi’ne dava açtığını  
kaydetmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, ayrıca, Güncel gazetesinin basımının ve  
dağıtımının durdurulmasına iliꢀkin 16 Temmuz 2007 tarihli kararın iç  
hukukta yer alan herhangi bir yasal hükme dayanmadığını ileri sürmüꢀlerdir.  
AĐHM, AĐHS’nin 10/2 maddesinde yer alan “yasayla öngörülme”  
ifadesinin, ilk olarak, itiraz konusu tedbirin iç hukukta bir dayanağı olmasını  
gerektirdiğini hatırlatır. Ancak, söz konusu ifade, hukuki normların ilgili  
kiꢀinin eriꢀiminde olmasını, sonuçlarının öngörülebilmesini ve hukukun  
üstünlüğü ilkesine uygun olmasını gerektiren kanun niteliğine de atıfta  
bulunmaktadır (Association Ekin / Fransa, no. 39288/98).  
Söz konusu davada, ulusal mahkeme kararlarının çoğunun 3713  
No.lu Kanun’un 6/5 maddesine dayandığı konusu ihtilaflı değildir. Geriye  
söz konusu hükmün eriꢀilebilirliği, öngörülebilirliği ve hukukun üstünlüğü  
ilkesine uygunluğu konusu kalmaktadır. Ayrıca, Güncel gazetesinin  
basımının ve dağıtımının durdurulmasına iliꢀkin 16 Temmuz 2007 tarihli  
karar, 3713 No.lu Kanun’un 6/5 maddesine dayanarak değil, söz konusu  
gazetenin sahibinin, gazetecilerinin ve içeriğinin daha önce basımı  
durdurulan Gündem gazetesininkilerle aynı olması nedeniyle verilmiꢀtir.  
Ancak, 3713 No.lu Kanun’un ilgili hükmü, süreli yayınların bu nedenle  
durdurulmasını öngörmemektedir. Dolayısıyla, 16 Temmuz 2007 tarihli  
kararın iç hukukta geçerli bir dayanağı olup olmadığı konusunda AĐHM’nin  
ciddi endiꢀeleri bulunmaktadır. Bununla birlikte, gereklilik konusunda  
aꢀağıda yer alan tespitlerini göz önünde bulunduran AĐHM, “yasaya  
uygunluk” konusunda nihai bir sonuca varmasına gerek olmadığı  
kanaatindedir.  
5
3. Müdahalelerin meꢀru bir amaç izleyip izlemediği konusu  
Hükümet, gazetelerin basımını yasaklayan kararların ulusal  
güvenliğin ve toprak bütünlüğünün korunması, kamu düzeninin sağlanması,  
suç iꢀlenmesinin önlenmesi ve baꢀkalarının hak ve özgürlüklerinin  
korunması gibi meꢀru amaçlar izlediğini ifade etmiꢀtir.  
Baꢀvuranlar, ifade özgürlüğünün yalnızca kargaꢀa ve suçun  
önlenmesi amacıyla kısıtlanabileceğini ileri sürmüꢀlerdir.  
AĐHM, söz konusu davada, ulusal makamların kargaꢀa ve suçun  
önlenmesi adına meꢀru bir amaç izlediğinin düꢀünülebileceği kanaatindedir.  
Bununla birlikte, AĐHM, bu konunun gazetelerin yayınını durdurmanın  
demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı konusuyla yakından ilgili  
olduğu, bu nedenle de bu bağlamda incelenmesi gerektiği kanaatindedir.  
4. Müdahalelerin demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı  
konusu  
a. Tarafların ifadeleri  
Hükümet, hakimlerin söz konusu makalelerin terör örgütü adına  
propaganda unsurları içerdiğini ve örgüt tarafından iꢀlenen suçları onaylar  
nitelikte olduğunu tespit ettiklerini ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, bu makaleler  
terörle mücadeleyle görevli yetkililerin kimliklerini ifꢀa ederek söz konusu  
ꢀahısları terör saldırılarının hedefi haline getirmiꢀlerdir. Hükümet,  
gazetelerin basımını yasaklayan kararların sınırlı süreler için uygulanan ve  
acil bir sosyal ihtiyacı karꢀılayan önleyici tedbirler olduğunu ifade etmiꢀtir.  
Bu nedenle, baꢀvuranların haklarına yapılan müdahaleler izlenen meꢀru  
amaçlarla orantılı olup makamlar tarafından öne sürülen gerekçeler amacına  
uygun ve yeterlidir.  
Baꢀvuranlara göre, ulusal mahkemeler makul tedbirler almaya niyetli  
olsalardı, yayınlanmaları kanuna aykırı olduğu iddia edilen sayılara el  
koyarlardı. Baꢀvuranlar, ulusal mahkeme kararlarının verildiği sırada  
gelecekteki içeriği bilinmeyen gazetelerin basımının böyle uzun sürelerle  
yasaklanmasının sansür anlamına geldiğini iddia etmiꢀlerdir.  
b. AĐHM’nin değerlendirmesi  
(i) Genel Đlkeler  
AĐHM, ifade özgürlüğünün demokratik bir toplumun temel  
yapılarından birini oluꢀturduğunu ve toplumun geliꢀimi ve bireyin kendini  
gerçekleꢀtirmesinin koꢀullarından biri olduğunu hatırlatır (Lingens /  
Avusturya, A Serisi no. 103). Đfade özgürlüğü istisnalara tabi olsa da, bu  
istisnalar dar bir biçimde yorumlanmalı ve sınırlama nedeni ikna edici bir  
biçimde ortaya konmalıdır (Observer ve Guardian / Birleꢀik Krallık, A Serisi  
no. 216). Bununla birlikte, ulusal makamlar, ilk olarak, sınırlamayı  
gerektiren “acil bir sosyal ihtiyacın” var olup olmadığını  
değerlendirmelidirler. Ulusal makamlar, bu değerlendirmeyi yaparken belirli  
6
bir takdir marjı kullanmaktadırlar. Yazılı medyaya iliꢀkin söz konusu  
davadakine benzer davalarda, ulusal takdir marjı, demokratik bir toplumun  
basın özgürlüğünün sağlanması ve korunması konusundaki çıkarları ile  
sınırlıdır (Fressoz ve Roire / Fransa, no. 29183/95; Alınak / Türkiye, no.  
40287/98).  
Basın, demokratik bir toplumda önemli bir rol oynamaktadır. AĐHM,  
birçok kez, basının ꢀiddet, kargaꢀa veya suç tehditlerine karꢀı koruma  
sağlamak amacıyla bazı sınırları aꢀmaması gerektiği halde, basının  
görevinin, sorumluluk ve yükümlülükleri dahilinde, bölücü fikirler dahil  
olmak üzere kamu çıkarını ilgilendiren bütün konularla ilgili bilgi ve görüꢀ  
aktarmak olduğunu kaydetmiꢀtir (ꢁener / Türkiye, no. 26680/95; Sürek /  
Türkiye (no. 1), no. 26682/95). Basının bu tür bilgi ve görüꢀleri aktarma  
görevinin yanı sıra, toplumun da bu bilgi ve görüꢀleri edinme hakkı  
bulunmaktadır (Bladet Tromso ve Stensaas / Norveç, no. 21980/93).  
(ii) Yukarıdaki ilkelerin söz konusu davaya uygulanması  
AĐHM, ilk olarak, Ülkede Özgür Gündem, Gündem, Güncel ve  
Gerçek Demokrasi gazetelerinin basım ve dağıtımlarının Đstanbul Ağır Ceza  
Mahkemesinin farklı daireleri tarafından on beꢀ günden bir aya kadar  
değiꢀen sürelerle durdurulduğunu gözlemlemektedir. Đlk derece  
mahkemeleri, söz konusu gazetelerin farklı sayılarında yayımlanan bazı  
makale ve haberlerin PKK/KONGRA-GEL adlı terör örgütü lehine  
propaganda unsurları taꢀıdığını, örgüt ve üyeleri tarafından iꢀlenen suçları  
onaylar nitelikte olduğunu ve terörle mücadeleyle görevli yetkililerin  
kimliklerini ifꢀa ederek bu kiꢀileri terör saldırılarının hedefi haline  
getirdiğini tespit ederek söz konusu yayın durdurma kararlarını vermiꢀlerdir.  
Baꢀvuranlar, her karar için temyize gitmiꢀler, ancak temyiz talepleri kabul  
edilmemiꢀtir.  
AĐHM, söz konusu davada baꢀvuranların ꢀikayetlerinin gazetelerin  
belirli sayılarına el konmasıyla değil, makale ve haberlerin yayımlanmasıyla  
3713 No.lu Kanun’un 6/5 maddesinde yer alan suçların iꢀlendiği  
gerekçesiyle gazetelerin basımının on beꢀ günden bir aya kadar değiꢀen  
sürelerle yasaklanmasına yönelik kararlarla ilgili olması nedeniyle, itiraz  
konusu makale ve haberlerin içeriğinin incelenmesine gerek olmadığı  
kanaatindedir.  
AĐHM, bu bağlamda, AĐHS’nin 10. maddesinin, gazetelerin  
basımına yukarıda bahsedilen sınırlamaların getirilmesini yasaklamadığını  
hatırlatır. Ancak, bu tür sınırlamalar, AĐHM tarafından son derece titiz bir  
inceleme yapılmasını gerektiren tehlikeler arz etmektedir. Haberin çabuk  
eskiyen bir özelliğinin olması ve kısa bir süre için de olsa basımının  
durdurulması, haberin bütün değerini ve ilgisini yok edebileceğinden, bu  
durum özellikle basın söz konusu olduğu zaman geçerlidir (Observer ve  
Guardian, yukarıda kaydedilen). Basın özgürlüğünün tehlikede olması  
nedeniyle, ulusal makamlar, söz konusu tedbirlerin alınmasını gerektiren  
“acil bir sosyal ihtiyacın” var olup olmadığı konusunda karar verebilmek  
için sınırlı bir takdir marjına sahiptiler (Editions Plon / Fransa, no.  
58148/00).  
7
AĐHM, gazetelerin yayınının durdurulmasını düzenleyen sistemin  
hukuki niteliğinin basın özgürlüğü için değerli bir teminat olduğunu kabul  
etmektedir. Ancak, bu konuda ulusal mahkemelerce verilen kararlar da  
AĐHS’nin 10. maddesinde öngörülen ilkelere uygun olmalıdır (Gaweda /  
Polonya, no. 26229/95).  
Bu bağlamda, AĐHM, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi kararlarının  
süreli yayınların tamamının ileriki basımlarına yasak getirdiğini  
gözlemlemektedir. AĐHM, daha önce basına getirilen sınırlamalarla ilgili  
baꢀvuruları inceleme fırsatının olduğunu (Observer ve Guardian, yukarıda  
kaydedilen; Sunday Times / Birleꢀik Krallık (no. 2), A Serisi no. 217) ve söz  
konusu baꢀvuruların AĐHS’ye aykırı olmadığı sonucuna vardığını  
gözlemlemektedir.  
Ancak, söz konusu baꢀvurularda incelenmekte olan sınırlamalar  
belirli haber veya makalelere değil, gazetelerin yerel mahkeme kararlarının  
verildiği tarihte henüz içeriği bilinmeyen ileriki basımlarına yönelik olması  
nedeniyle, bu baꢀvurular öncekilerden farklıdır.  
AĐHM’ye göre, 3713 No.lu Kanun’un 6/5 maddesi ile söz konusu  
davadaki mahkeme kararları, dıꢀında tutuldukları yargılama sırasında  
duruꢀma yapılmaksızın “suçlu” bulunan baꢀvuranların gelecekte aynı türden  
suçları iꢀleyebilecekleri varsayımından yola çıkmaktadır. Bu nedenle,  
AĐHM, gazete yayınlarının durdurulmasına yönelik kararların önleyici  
etkisinin, baꢀvuranların ileride benzer makale ve haberler yayımlamasını  
engellemek ve mesleki faaliyetlerini aksatmak için üstü kapalı bir yaptırım  
anlamına geldiği sonucuna varır (mutatis mutandis, Demirel ve Ateꢀ (no. 3),  
no. 11976/03). Ancak, AĐHM, gazetelerin belirli sayılarına el koymak veya  
belirli makalelerin yayımlanmasına sınırlamalar getirmek gibi daha  
yumuꢀak tedbirler alınabileceği kanaatindedir.  
AĐHM, yerel mahkemelerin, kısa süreliğine de olsa Ülkede Özgür  
Gündem, Gündem, Güncel ve Gerçek Demokrasi gazetelerinin basım ve  
dağıtımlarını durdurarak kendilerine verilen sınırlı takdir marjını aꢀtığını ve  
basının demokratik toplumun gözlemcisi rolünü gerekçesiz bir ꢀekilde  
sınırlandırdığı sonucuna varır (mutatis mutandis, Cumpana ve Mazare /  
Romanya, no. 33348/96; Obukhova / Rusya, no. 34736/03). 3713 No.lu  
Kanun’un 6/5 maddesi temel alınarak gazetelerin tamamının ileriki  
basımlarını yasaklamak, demokratik bir toplumda “gerekli” olan sınırlama  
kavramını aꢀmıꢀ ve sansürle aynı anlama gelmiꢀtir.  
Dolayısıyla, AĐHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
B. AĐHS’nin 6. ve 13. maddeleri ile 1 No.lu Protokol’ün 1.  
maddesinin ihlal edildiği iddiası  
Baꢀvuranlar, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önündeki yargılamaya  
katılamadıkları ve Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin adı geçen gazetelerin  
basımını ve dağıtımını durduran kararları baꢀvuranların savunmasını  
8
almadan verdiği konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin  
6/1 ve 6/3 maddelerine dayandırmıꢀlardır. Baꢀvuranlar, ayrıca, yerel  
mahkeme kararlarına karꢀı açtıkları temyiz davalarının duruꢀma yapılmadan  
reddedildiği gerekçesiyle söz konusu kararların hukuka uygunluğuna itiraz  
edebilecekleri bir iç hukuk yolu bulunmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve  
bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 13. maddesine dayandırmıꢀlardır. Baꢀvuranlar,  
ayrıca, sorumlu oldukları haber ve makalelerin adı geçen gazetelerde  
yayımlanmasının suç teꢀkil ettiğine dair yerel mahkemelerce verilen  
kararların masumiyet karinesini ihlal ettiği gerekçesiyle AĐHS’nin 6/2  
maddesinin ihlal edildiği konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır.  
Baꢀvuranlar, son olarak, Ülkede Özgür Gündem, Gündem, Güncel ve  
Gerçek Demokrasi gazetelerinin yayınlarının durdurulmasına yönelik  
kararların mülkiyet haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle AĐHS’nin 1 No.lu  
Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiꢀlerdir.  
Hükümet, bu iddialara itiraz etmiꢀtir.  
Bununla birlikte, dava koꢀullarını ve AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal  
edildiği yönündeki tespitini göz önünde bulunduran AĐHM, söz konusu  
baꢀvuruda ortaya konan temel hukuki sorunu incelediği kanaatindedir. Bu  
nedenle, AĐHM, söz konusu ꢀikayetler için ayrıca karar verilmesine gerek  
olmadığı sonucuna varır (mutatis mutandis, Demirel ve Diğerleri / Türkiye,  
no. 75512/01; Demirel ve Ateꢀ, yukarıda kaydedilen).  
IV.  
AĐHS’NĐN 46. VE 41. MADDELERĐNĐN UYGULANMASI  
A. AĐHS’nin 46. maddesi  
AĐHS’nin 46. maddesine göre:  
“1. Yüksek Sözleꢀmeci Taraflar, taraf oldukları davalarda Mahkemenin kesinleꢀmiꢀ  
kararlarına uymayı taahhüt ederler.  
2. Mahkemenin kesinleꢀmiꢀ kararı, kararın uygulanmasını denetleyecek olan  
Bakanlar Komitesine gönderilir.”  
AĐHM’nin baꢀvuranların ifade özgürlüğüne iliꢀkin ꢀikayetle ilgili  
düꢀünceleri ve vardığı sonuç, baꢀvuranların AĐHS’nin 10. maddesinde  
öngörülen haklarının ihlalinin Türk mevzuatından (3713 No.lu Kanun’un  
6/5 maddesi) doğan bir sorundan kaynaklandığını göstermektedir. Söz  
konusu hükmün yürürlüğe girdiği 18 Temmuz 2006 tarihinden itibaren,  
yerel mahkemeler, bu hüküm uyarınca çok sayıda süreli yayının basım ve  
dağıtımının durdurulmasına karar vermiꢀtir. Aynı konuyla ilgili birçok dava  
AĐHM önünde halen derdesttir. Yukarıdaki tespitler söz konusu sorunun  
sistemik olduğunu göstermektedir.  
Sistemik sorunları tespit ederken, Sözleꢀmeye Taraf Devletlerin  
uygun çözümü bulmalarına ve Bakanlar Komitesi’nin kararların uygulanıp  
uygulanmadığını denetlemelerine yardımcı olmak için bu tür sistemik  
sorunların kaynağını teꢀhis etmek AĐHM’nin yerine getirdiği bir  
9
uygulamadır (Gülmez / Türkiye, no. 16330/02). AĐHM, söz konusu davada  
ortaya çıkan sistemik sorunla ilgili olarak, AĐHS’nin 10. maddesinin  
gereklerine uygun olarak ifade özgürlüğü hakkının etkili biçimde  
korunmasını sağlamak için ulusal düzeyde genel tedbirler alınmasının arzu  
edilir olduğu görüꢀündedir. Bu bakımdan, süreli yayınların basım ve  
dağıtımını durdurma uygulamasına son vermek amacıyla, Savunmacı  
Hükümet’in, 3713 No.lu Kanun’un 6/5 maddesini söz konusu kararda  
belirtilen ilkelere göre düzenlemesi gerekmektedir.  
B. AĐHS’nin 41. maddesi  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili  
Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,  
gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
1. Tazminat  
a. Maddi tazminat  
Baꢀvuranlar, yayınlarının durdurulmasına nedeniyle gazetelerin  
uğradığı ticari zarar karꢀılığında 1,400,000 TL (yaklaꢀık 898,000 Euro)  
maddi tazminat talep etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, aynı baꢀlık altında, bireysel  
olarak uğradıkları zarar karꢀılığında 97,000 Euro talep etmiꢀlerdir.  
Baꢀvuranlar, taleplerini desteklemek üzere yedi adet fatura kopyası  
sunmuꢀlardır. 12 ve 19 Kasım 2006 ve 5 Mart 2007 tarihli üç fatura, dağıtım  
ꢀirketleri tarafından Ülkede Özgür Gündem ve Gündem gazetelerine ödenen  
ücreti göstermektedir. 11 Kasım 2006 ve 7 Mart 2007 tarihli diğer dört  
fatura ise adı geçen gazeteler tarafından basımevlerine ödenen ücreti  
göstermektedir. Baꢀvuranlar, ayrıca, Ülkede Özgür Gündem ve Gündem  
gazetelerinin çalıꢀanlarının maaꢀ miktarını gösteren belgeler sunmuꢀlardır.  
Hükümet, iddia edilen AĐHS ihlalleri ile talep edilen maddi tazminat  
arasında illiyet bağı bulunmadığını ileri sürmüꢀtür.  
AĐHM’ye göre, baꢀvuranlar tarafından sunulan fatura kopyaları ile  
çalıꢀanların maaꢀlarını gösteren belgelerin Ülkede Özgür Gündem ve  
Gündem gazetelerinin bazı gelir ve masraflarını gösterdiği kabul edilse bile,  
söz konusu belgeler gazetelerin uğradığı zararın tam miktarını yeterli  
10  
biçimde yansıtamamaktadır: Çünkü, söz konusu davadaki gazetelerin  
baꢀvuranlar tarafından belgelenmeyen baꢀka gelir ve masrafları olmalıdır.  
Bu nedenle, AĐHM, baꢀvuranların sunduğu belgelere dayanarak maddi  
zararın tam miktarını tespit edememektedir.  
Ancak, AĐHM, gazetelerin yayınının on beꢀ günden bir aya kadar  
değiꢀen sürelerle durdurulmasına iliꢀkin olarak tespit edilen ihlallerden  
dolayı belirli miktarda maddi zarar yaꢀanmıꢀ olabileceğini kabul eder  
(mutatis mutandis, Özgür Gündem / Türkiye, no. 23144/93). Baꢀvuranlardan  
herhangi bir açıklama gelmemesi nedeniyle, AĐHM, gazetelerin yayınlarının  
durdurulduğu dönemlerde yazı iꢀleri müdürü, genel yayın yönetmeni, haber  
müdürü ve gazeteci olarak çalıꢀan baꢀvuranların maaꢀlarının ödendiği  
sonucuna varır. Bu nedenle, AĐHM, baꢀvuranların bireysel olarak yaptıkları  
talepleri reddeder. Söz konusu maddi zarar yalnızca gazete sahipleri Lütfi  
Ürper, Ali Gürbüz ve Hüseyin Bektaꢀ için geçerlidir. Davanın özel  
koꢀullarını ve dava dosyasındaki bilgileri göz önünde bulunduran AĐHM,  
Lütfi Ürper, Ali Gürbüz ve Hüseyin Bektaꢀ’a, sırasıyla, 40,000 Euro, 5,000  
Euro ve 10,000 Euro ödenmesine karar verir.  
b. Manevi tazminat  
Baꢀvuranlar, manevi tazminat olarak 162,000 Euro talep etmiꢀlerdir.  
Hükümet, tespit edilen ihlalin tek baꢀına yeterli adil tatmin  
oluꢀturduğu gerekçesiyle AĐHM’den söz konusu talebi reddetmesini  
istemiꢀtir.  
AĐHM, bütün baꢀvuranların tespit edilen ihlalin tek baꢀına yeterli  
tatmin oluꢀturamayacağı ꢀekilde sıkıntı çekmiꢀ olabileceği kanaatindedir.  
Davanın özel koꢀulları ile tespit edilen ihlali göz önünde bulunduran AĐHM,  
baꢀvuranların her birine 1,800 Euro manevi tazminat ödenmesine karar  
verir.  
2. Yargılama masraf ve giderleri  
11  
Baꢀvuranlar, yerel mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları  
yargılama masraf ve giderleri için 23,960 Euro talep etmiꢀlerdir.  
Baꢀvuranlar, bu bağlamda, avukatlarının baꢀvurular için kaç saat  
çalıꢀtıklarını gösteren bir zaman cetveli ile masraf ve giderlere iliꢀkin bazı  
tablolar sunmuꢀlardır.  
Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini  
kanıtladığı makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, söz  
konusu davada, elindeki belgelere ve yukarıdaki ölçütlere dayanarak,  
54637/07 no.lu dava için Avrupa Konseyi tarafından Hüseyin Bektaꢀ’a adli  
yardım olarak ödenen 1,000 Euro düꢀülerek, AĐHM önündeki yargılama  
masraf ve giderleri için baꢀvuranlara ortaklaꢀa 5,000 Euro ödenmesine karar  
verir.  
3. Gecikme Faizi  
AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi  
kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek  
belirlenmesini uygun görmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM,  
1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;  
2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna;  
3. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;  
4. AĐHS’nin 6. ve 13. maddeleri ile AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1.  
maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek  
olmadığına;  
5. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın  
kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz  
kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve  
kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından,  
(i) maddi tazminat olarak Lütfi Ürper’e 40,000 Euro (kırk bin Euro), Ali  
Gürbüz’e 5,000 Euro (beꢀ bin Euro) ve Hüseyin Bektaꢀ’a 10,000  
Euro (on bin Euro);  
(ii) manevi tazminat olarak baꢀvuranların her birine (Lütfi Ürper,  
Nurettin Fırat, Özlem Aktan, Yüksel Genç, Bayram Balcı,  
Abdulvahap Taꢀ, Mehmet Ali Çelebi, Cengiz Kapmaz, Devrim  
12  
Göktaꢀ, Filiz Koçali, Fuat Bulut, Hüseyin Akyol, Salih Sezgi,  
Zeriman Dağdelen, Ramazan Pekgöz, Medine Kılıç, Mehmet  
Samur, Ali Gürbüz, Ali Erden, Ersin Öngel, Musa Demir, Esra  
Çiftçi, Turabi Kiꢀin, ꢁinasi Tur, Zennur Kızılkaya, Hüseyin  
Bektaꢀ) 1,800 Euro (bin sekiz yüz Euro);  
(iii) yargılama masraf ve giderleri için, adli yardım olarak alınan  
1,000 Euro düꢀülerek, baꢀvuranlara ortaklaꢀa 5,000 Euro (beꢀ bin  
Euro) ödenmesine;  
(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren  
ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem  
için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına  
eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;  
6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77.  
maddesinin 2. ve 3. paragrafları gereğince 20 Ekim 2009 tarihinde yazılı  
olarak bildirilmiꢀtir.  
Ek  
Baꢀvuru  
No  
Baꢀvuranlar  
Davanın Adı  
Baꢀvuru Tarihi  
14526/07  
ÜRPER ve Diğerleri 2 Nisan2007  
/ Türkiye  
Lütfi Ürper, Nurettin Fırat, Özlem  
Aktan ve Yüksel Genç  
14747/07  
15022/07  
BALCI ve Diğerleri / 3 Nisan 2007  
Türkiye  
Bayram Balcı, Abdulvahap Taꢀ,  
Mehmet Ali Çelebi, Cengiz Kapmaz,  
Devrim Göktaꢀ ve Filiz Koçali  
Bayram Balcı, Abdulvahap Taꢀ,  
Mehmet Ali Çelebi, Cengiz Kapmaz,  
BALCI ve Diğerleri / 5 Nisan 2007  
Türkiye  
Devrim  
Göktaꢀ,  
Fuat  
Bulut,  
Hüseyin Aykol, Salih Sezgi, Zeriman  
Dağdelen, Ramazan Pekgöz, Medine  
Kılıç veMehmet Samur  
15737/07  
36137/07  
GÜRBÜZ  
Diğerleri / Türkiye  
ÜRPER ve Diğerleri 9 Ağustos 2007  
ve 29 Mart 2007  
Ali Gürbüz, Özlem Aktan, Nurettin  
Fırat ve Hüseyin Aykol  
Lütfi  
Ürper,  
Nurettin  
Fırat,  
/ Türkiye  
Yüksel Genç, Bayram Balcı, Hüseyin  
Aykol, Fuat Bulut, Salih Sezgi,  
13  
Zeriman Dağdelen, Mehmet Ali Çelebi,  
Ramazan Pekgöz, Medine Kılıç, Cengiz  
Kapmaz, Mehmet Samur, Ali Erden,  
Ersin Öngel ve Musa Demir  
47245/07  
ÜRPER ve Diğerleri 17 Ekim 2007  
Lütfi  
Ürper,  
Nurettin  
Fırat,  
/ Türkiye  
Yüksel Genç, Bayram Balcı, Hüseyin  
Aykol, Fuat Bulut, Salih Sezgi,  
Zeriman Dağdelen, Mehmet Ali Çelebi,  
Ramazan Pekgöz,  
Medine  
Kılıç,  
Mehmet Samur, Cengiz Kapmaz,  
Musa Demir, Ersin Öngel, Ali Erden,  
Esra Çiftçi, Turabi Kiꢀin ve ꢁinasi Tur  
Lütfi Ürper, Mehmet Samur ve  
Zennur Kızılkaya  
50371/07  
50372/07  
54637/07  
ÜRPER ve Diğerleri 5 Kasım 2007  
/ Türkiye  
ÜRPER ve SAMUR 19 Kasım 2007  
/ Türkiye  
Lütfi Ürper ve Mehmet Samur  
BEKTAꢁ / Türkiye  
6 Aralık 2007  
Hüseyin Bektaꢀ  
14