COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ÜRPER VE DĐĞERLERĐ/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 55036/07, 55564/07, 1228/08, 1478/08, 4086/08, 6302/08 ve 7200/08)

KARAR

STRAZBURG

26 Ocak 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan yedi davanın (55036/07, 55564/07,

1228/08, 1478/08, 4086/08, 6302/08 ve 7200/08) nedeni isimleri ekte kaydedilen on dokuz

T.C. vatandaꢀının (“baꢀvuranlar”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan

Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu avukatlarından Ö. Kılıç tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

A. Gazeteler hakkındaki kovuꢁturma

Sözkonusu tarihte baꢀvuranlar, Türkiye’de yayılan iki günlük ve üç haftalık gazetenin

sahibi, genel yayın müdürü, baꢀ editörü, haber müdürü ve gazetecisiydiler: Gündem, Yedinci

Gün, Haftaya Bakıꢀ, Yaꢀamda Demokrasi ve Gerçek Demokrasi. Çeꢀitli haber raporları ve

makaleler hususunda bu beꢀ gazetenin yayımlanması, 9 Ekim ve 15 Aralık 2007 tarihleri

arasında, on beꢀ gün ila bir ay arasında değiꢀen sürelerle, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin

çeꢀitli dairelerince, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 6(5). maddesi uyarınca geçici

olarak durdurulmuꢀtur. Durdurulan yayınların, terörist örgüt PKK/KONGRA-GEL¹lehine

propaganda yaptıkları ve sözkonusu örgüt ve üyelerince iꢀlenen suçları onayladıkları

kanaatine varılmıꢀtır. Dava dosyasındaki sınırlı bilgilerden, baꢀvuranlar Ali Tugay, Hüseyin

Akyol ve Hüseyin Bektaꢀ hakkında benzer kovuꢀturmaların açıldığı anlaꢀılmıꢀtır.

Yukarıda kaydedilen baꢀvuranlar aleyhinde balꢀatılan cezai takibat halen devam

etmektedir.

HUKUK

Konularının benzer olmasını göz önüne alan AĐHM, baꢀvuruları birleꢀtirmeye karar

vermiꢀtir.

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK

Hükümet, sözkonusu gazetelerin sahibi, genel yayın yönetmeni ve/veya baꢀ editörü

olan ve aleyhlerinde cezai takibat baꢀlatılan Lütfi Ürper, Ali Turgay, Hüseyin Bektaꢀ ve

Hüseyin Akyol haricindeki baꢀvuranların mağdur statüsünde olmadıklarını kaydetmiꢀtir.

AĐHM’nin Yıldız ve Diğerleri/Türkiye ((karar), no. 60608/00, 26 Nisan 2005)) ve

Halis Doğan ve Diğerleri/Türkiye (no. 50693/99, 10 Ocak 2006) davalarındaki kararlarına

değinen baꢀvuranlar, gazetenin yayımlanmasına getirilen durdurulmadan topluca

etkilendiklerini belirtmiꢀlerdir.

AĐHM önceki davalarda Hükümet’in benzer itirazlarını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ

olduğunu kaydeder. Mevcut davada daha önceki davalarda vardığı sonuçlardan farklı bir

¹Yasadıꢀı bir örgüt olan Kürdistan Đꢀçi Partisi.

sonuca varmasını gerektiren özel koꢀullar bulunmamaktadır. Dolayısıyla AĐHM, Hükümet’in

itirazını reddeder.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvuruların dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

taꢀımadıklarını tespit eder. Bu nedenle, kabuledilebilir niteliktedirler.

II. ESAS

A. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği iddiaları

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 10. maddesine dayanarak Gündem, Yedinci Gün, Haftaya

Bakıꢀ, Yaꢀamda Demokrasi ve Gerçek Demokrasi gazetelerinin yayım ve dağıtımlarının 3713

sayılı Kanun’un 6(5). maddesi uyarınca geçici olarak durdurulmasının, ifade özgürlüklerine

haksız bir müdahale teꢀkil ettiğini iddia etmiꢀlerdir. Özellikle, ulusal mahkemelerin

kararlarını verdikleri tarihte, gelecekteki içeriği bilinmeyen sözkonusu gazetelerin

yayımlanmalarının bu denli uzun sürelerle yasaklanmasının sansür anlamına geldiğini ileri

sürmüꢀlerdir.

Hükümet, ulusal mahkeme kararlarının; ulusal güvenlik, ülke bütünlüğü ve kamu

güvenliği gibi çeꢀitli meꢀru amaçlar izlediğini kaydetmiꢀtir. Ayrıca, sözkonusu makalelerin

içerikleri göz önüne alındığında, alınan tedbirler izlenen meꢀru amaçlarla orantılı ve

demokratik bir toplumda gereklidir.

AĐHM, son olarak benzer bir ꢀikayeti incelemiꢀ ve 3713 sayılı Kanun’un 6(5).

maddesi uyarınca, belirli aralıklarla çıkan gazetelerin yayımlanmalarının tümüyle

yasaklanmasının, demokratik bir toplumda “gerekli” olan kısıtlama fikrinin ötesine geçtiğini

ve sansür anlamına geldiğini kaydettiği Ürper ve Diğerleri davasında AĐHS’nin 10.

maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

Dolayısıyla AĐHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. AĐHS’nin 6., 7. ve 13. maddeleri ile AĐHS’ye ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin

ihlal edildiği iddiaları

Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6/1 ve 6/3 maddelerine dayanarak Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi önünde yapılan yargılamalara katılamadıklarından ve sözkonusu mahkemenin,

savunmalarını içeren görüꢀlerini dinlemeden yukarıda kaydedilen gazetelerin yayımlanmasını

ve dağıtımını geçici olarak durdurduğundan ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Ayrıca, AĐHS’nin 13.

Maddesine dayanarak geçici olarak durdurma kararlarına itirazlarının, yargılama

yapılmaksızın reddedilmesi nedeniyle ulusal mahkeme kararlarının kanunlara uygunluğuna

itiraz edebilecekleri bir iç hukuk yolunun mevcut olmadığını ileri sürmüꢀlerdir. Baꢀvuranlar

aynı zamanda 6/2. madde uyarınca, ulusal mahkemelerin cezayı gerektiren suçların, yukarıda

kaydedilen gazetelerde çıkan ve sorumlu tutuldukları haber raporlarının ve makalelerin

yayımlanması yoluyla iꢀlendiği yönünde karar vermeleri nedeniyle sözkonusu kararların,

suçsuz varsayılma haklarını ihlal ettiğinden ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Baꢀvuranlar aynı zamanda

AĐHS’nin 7. maddesine dayanarak gazetelerin yayımlanmalarının ve dağıtımlarının geçici

olarak durdurulması kararlarının, hukuki dayanağı bulunmayan bir “ceza” teꢀkil ettiğini

belirtmiꢀlerdir. Son olarak, 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine dayanarak Gündem, Yedinci

Gün, Haftaya Bakıꢀ, Yaꢀamda Demokrasi ve Gerçek Demokrasi gazetelerinin

yayımlanmasının geçici olarak durdurulmasının, mülkiyet haklarına haksız müdahale teꢀkil

ettiğinden ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

Hükümet bu iddialara itiraz etmiꢀtir.

Dava koꢀullarını ve AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği yönündeki kararını göz

önüne alan AĐHM, mevcut baꢀvurularda ortaya konan esas yasal sorunu incelemiꢀ olduğu

kanaatindedir. Bu nedenle, sözkonusu ꢀikayetler hususunda ayrıca karar vermesine gerek

olmadığı sonucuna varmıꢀtır (bkz., mutatis mutandis, Demirel ve Diğerleri/Türkiye, no.

75512/01, 27. paragraf, 24 Temmuz 2007; Demirel ve Ateꢀ/Türkiye (no. 3), no. 11976/03, 38.

paragraf, 9 Aralık 2008; Ürper ve Diğerleri, 49. paragraf).

III. 41. MADDENĐN UYGULANMASI

A. Zarar

1. Maddi zarar

Baꢀvuranlar, geçici olarak durdurma kararı sonucunda gazetelerin uğradığı ticari zarar

karꢀılığında 975,000 Türk Lirası (TRY) (yaklaꢀık 480,000 Euro (EUR)) maddi tazminat talep

etmiꢀlerdir. Aynı baꢀlık altında, ayrıca ꢀahsen uğradıkları zararlar için kiꢀi baꢀına 78,000 EUR

talep etmiꢀlerdir. Ancak, maddi zarar iddialarını destekleyen yazılı deliller sunmamıꢀlardır.

Hükümet, ileri sürülen maddi zararın belgelerle desteklenmediğini iddia ederek bu

taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM baꢀvuranların bu talepleri destekleyen yazılı deliller sunmadıklarını kaydeder.

Dolayısıyla, talepler reddedilmelidir.

2. Manevi zarar

Baꢀvuranlar manevi tazminat olarak toplam 105,000 EUR talep etmiꢀlerdir.

Hükümet bu meblağın aꢀırı olduğu kanaatindedir ve böyle bir meblağın ödenmesine

karar verilmesinin, haksız zenginleꢀtirmeye neden olacağını belirtmiꢀtir.

AĐHM bütün baꢀvuranların, yalnızca ihlal tespiti ile telafi edilemeyecek ꢀekilde sıkıntı

ve strese maruz kalmıꢀ olabilecekleri kanısındadır. Davanın özel koꢀullarını ve tespit edilen

ihlal türünü göz önüne alan AĐHM, baꢀvuranların her birine manevi tazminat olarak 1,800

Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptıkları yargılama masraf

ve giderleri için 20,480 Euro talep etmiꢀlerdir. Bu bağlamda, masraf ve harcama çizelgeleri

ile birlikte yasal temsilcilerinin baꢀvuranlar için harcadıkları süreyi gösteren belgeler

sunmuꢀlardır.

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM içtihadına göre, baꢀvuran gerçekten gerekli oldukları için yapıldıklarını ve

meblağların makul olduğunu kanıtladığı müddetçe masraf ve harcamaların tazminine hak

kazanmaktadır. Mevcut davada sunulan belgeleri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önüne

alan AĐHM, baꢀvuranlara AĐHM önünde yaptıkları harcamalar için toplam 2,000 Euro

tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana yüzde üç puanlık bir ekleme yapılarak belirlenmesi gerektiği kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuruları birleꢀtirmeye;

2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6., 7. ve 13. maddeleri ile 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamındaki

ꢀikayetleri ayrı ayrı incelemenin gerekli olmadığına;

4. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Sorumlu

Devlet tarafından baꢀvuranlara, aꢀağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;

(i) Manevi tazminat olarak baꢀvuranlardan Lütfi Ürper, Yüksel Genç, Nurettin

Fırat, Salih Sezgi, Cengiz Kapmaz, Bayram Balcı, Memet Ali Çelebi, Hüseyin

Aykol, Fuat Bulut, Ramazan Pekgöz, Mehmet Samur, Musa Demir, Zeriman

Dağdelen, Ali Erden, Ersin Öngel, Turabi Kiꢀin, ꢁinasi Tur, Ali Turgay, Hüseyin

Bektaꢀ’ın her birine 1,800 Euro (bin sekiz yüz Euro) ve uygulanabilecek her tür

vergi;

(ii)Yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuranlara toplam 2,000 Euro (iki bin Euro) ve

uygulanabilecek her tür vergi;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 26 Ocak 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Ek

Baꢀvuru Baꢀvuranlar

Dosya No

55036/07

Dava Đsmi

tarihi

ÜRPER

ve

Diğerleri 6.12.2007

Lütfi Ürper, Yüksel Genç, Nurettin Fırat,

Salih Sezgi, Cengiz Kapmaz, Bayram

Balcı, Memet Ali Çelebi, Hüseyin Aykol,

Fuat Bulut, Ramazan Pekgöz, Mehmet

Samur, Musa Demir, Zeriman Dağdelen,

Ali Erden, Ersin Öngel, Turabi Kiꢀin and

ꢁinasi Tur

(V)/Türkiye

55564/07

1228/08

TURGAY

Türkiye

ve

AYKOL/ 11.12.2007 Ali Turgay and Hüseyin Aykol

ÜRPER ve Diğerleri (VI) / 27.12.2007 Lütfi Ürper, Yüksel Genç, Nurettin Fırat,

Türkiye

Bayram Balcı, Turabi Kiꢀin, Hüseyin

Aykol, Musa Demir, Cengiz Kapmaz,

Fuat Bulut, Ersin Öngel, Salih Sezgi,

Memet Ali Çelebi, Zeriman Dağdelen,

Mehmet Samur and Ali Erden

1478/08

4086/08

TURGAY

(II)/Türkiye

ve

AYKOL 27.12.2007 Ali Turgay and Hüseyin Aykol

TURGAY

Diğerleri/Türkiye

ve 18.01.2008 Ali Turgay, Hüseyin Aykol, Nurettin

Fırat and Ramazan Pekgöz

6302/08

7200/08

BEKTAꢁ (II)/Türkiye

25.01.2008 Hüseyin Bektaꢀ

BEKTAꢁ (III)/Türkiye

29.01.2008 Hüseyin Bektaꢀ