COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

USLU – TÜRKĐYE DAVASI (no. 2)

(Baꢀvuru no: 23815/04)

KARAR

STRAZBURG

20 Ocak 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı Abdülkadir Uslu’nun (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne, 13 Mayıs 2004 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine yaptığı 23815/04 sayılı

baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından Ö. Uslu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1968 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir. Baꢀvuran, olaylar

esnasında Đnebolu cezaevinde hükümlüydü.

Baꢀvuran, talebi üzerine, 14 Ocak 2004’te cezaevi revirinde muayene edilmiꢀtir.

Hükümet’in sunduğu cezaevi reviri kaydına göre, baꢀvuran cezaevi doktoru tarafından

muayene edilmiꢀ ve tansiyona bağlı baꢀ ağrısı ꢀikayeti olduğu saptanmıꢀtır. Doktor,

baꢀvuranın bir hastanenin nöroloji bölümüne sevk edilmesini uygun görmüꢀtür. Hükümet,

Đnebolu Devlet Hastanesi’nde nöroloji bölümü bulunmadığı gerekçesiyle baꢀvuranın

Kastamonu Devlet Hastanesi’ne sevk edildiğini ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, 25 Mart 2004

tarihinde bu hastanenin nöroloji bölümünde muayene edilmiꢀtir.

Bu arada, baꢀvuran, cezaevi yetkililerinden aldığı olumsuz cevap üzerine, 19 Ocak

2004 tarihinde Đnebolu Đnfaz Hakimliği’ne baꢀvurarak, 14 Ocak 2004 tarihinde yapılan

muayeneye iliꢀkin doktor raporu ile cezaevi reviri kaydının ilgili sayfalarının birer kopyasının

kendisine gönderilmesini talep etmiꢀtir.

21 Ocak 2004’te, Đnebolu Đnfaz Hakimliği cezaevi yetkililerinin ilgili dokümanların

kopyalarını baꢀvurana vermeleri yönünde karara varmıꢀtır. Sözkonusu dokümanlar baꢀvuranın

eline geçmiꢀtir.

26 Ocak 2004’te, Đnebolu Cumhuriyet Savcısı, yukarıda bahsi geçen karara itiraz

etmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı, 5 Aralık 1990 tarihli genelgenin amacına atıfta bulunarak, diğer

hususlar meyanında, resmi cezaevi dokümanlarının orijinallerinin veya kopyalarının, asayiꢀ

ve güvenlik nedeniyle, tutuklu veya hükümlülere verilmesinin yasak olduğunu iddia etmiꢀtir.

27 Ocak 2004’te, Đnebolu Ağır Ceza Mahkemesi, bu gerekçelere dayanarak

Cumhuriyet Savcısı’nın itirazını kabul etmiꢀtir.

30 Ocak 2004’te, sözkonusu dokümanlar, cezaevi yetkilileri tarafından geri

istenmiꢀtir.

29 Mart 2004’te, baꢀvuran, cezaevi yetkililerinden 25 Mart 2004’te yapılan muayene

sonrasında Kastamonu Devlet Hastanesi tarafından verilen tıbbi rapor ve reçetenin birer

kopyasını kendisine vermelerini talep etmiꢀtir. Bu rapor ve reçete aynı gün baꢀvurana

verilmiꢀtir.

2

Baꢀvuran, Adalet Bakanlığı’na baꢀvurarak Ağır Ceza Mahkemesi kararının yazılı

emirle bozulması talebinde bulunmuꢀ, ancak bu talep 4 Mayıs 2004 tarihinde reddedilmiꢀtir.

26 Kasım 2004’te baꢀvuran serbest bırakılmıꢀtır.

HUKUK

I. ÖN AÇIKLAMA

AĐHM, baꢀvuranın ilk olarak 13 Mayıs 2004 tarihinde AĐHM’ye baꢀvurduğunu

gözlemlemektedir. Ancak, baꢀvuranın yukarıdaki olaylara iliꢀkin ꢀikayeti ilk defa 26 Temmuz

2004 tarihli baꢀvuru formunda dile getirilmiꢀtir. Bu nedenle, AĐHM, baꢀvuru tarihini 26

Temmuz 2004 olarak kabul etmektedir.

II. AĐHS’NĐN 8. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, muayene sonuçlarının bir kopyasının makamlar tarafından kendisine

verilmemesi sonucu özel hayata saygı gösterilmesi hakkının ihlal edildiği konusunda ꢀikayetçi

olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 8. maddesine dayandırmıꢀtır.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHM, her ne kadar Savunmacı Hükümet AĐHM’nin ratione personae yetkisine itiraz

etmediyse de, bu konuyu değerlendirmesi gerektiğini, çünkü, önüne gelen her davayla ilgili

yetkisinin olduğu konusunda kendisini tatmin etmesi gerektiğini belirtir. Dolayısıyla,

yargılamanın her aꢀamasında yetki sorununu incelemelidir (Odièvre / Fransa, no. 42326/98;

Blečić / Hırvatistan, no. 59532/00). AĐHM, sözkonusu davada, baꢀvuranın talep ettiği

dokümanların kopyalarını 21 Ocak 2004 tarihinde edindiğini gözlemlemektedir. Ancak, 27

Ocak 2004 tarihli mahkeme kararının ardından, bu dokümanlar 30 Ocak 2004 tarihinde

makamlar tarafından geri istenmiꢀtir. Bu nedenle, baꢀvuranın kısıtlı bir sürede sözkonusu

dokümanları inceleme fırsatı olmuꢀtur. Ancak, AĐHM’ye göre, bu durum baꢀvuranın bu

belgelerin kopyasını edinme talebinin mahkeme kararıyla geri çevrildiği gerçeğini

değiꢀtirmemektedir. Dolayısıyla, AĐHS’nin 34. maddesine göre baꢀvuranın mağdur statüsüyle

ilgili herhangi bir ꢀüphe sözkonusu değildir.

Ayrıca, AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Tarafların ifadeleri

Hükümet, Kastamonu Devlet Hastanesi tarafından hazırlanan 25 Mart 2004 tarihli

tıbbi rapor ile aynı gün verilen reçetenin kopyalarının baꢀvurana verilmesi nedeniyle, bilgi

edinme hakkına müdahalede bulunulmadığını ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran iddialarını sürdürmüꢀtür. Baꢀvuran, özellikle, ꢀikayetinin Kastamonu Devlet

Hastanesi tarafından verilen tıbbi raporlarla değil, 14 Ocak 2004 tarihinde cezaevi doktoru

3

tarafından yapılan muayeneyle ilgili olduğunu ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, bu bağlamda,

Kastamonu Devlet Hastanesi’nde muayene oluncaya kadar sağlık durumu hakkında bilgisi

olmadığını, bu nedenle de daha ayrıntılı bir tıbbi yardım arayıꢀına girmesinin önüne geçildiği

konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bu durum, baꢀvuranın sağlık durumunu olumsuz yönde

etkilemiꢀtir.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, bir hastayla ilgili kiꢀisel bilgilerin hiç kuꢀkusuz bu kiꢀinin özel yaꢀamıyla ilgili

olduğu ve kiꢀinin bu bilgiye eriꢀimine iliꢀkin sorunun AĐHS’nin 8. maddesi kapsamına girdiği

kanaatindedir (mutatis mutandis, I. / Finlandiya, no. 20511/03). Tarafların bu konuyla ilgili

itirazı yoktur.

AĐHM, 8. maddenin esas maksadının bireyi kamu otoritelerinin keyfi müdahalesine

karꢀı korumak olduğunu hatırlatır. Buna ek olarak, aile hayatına ve özel hayata “saygı”nın

yerine getirilmesinin özünde pozitif yükümlülükler bulunabilir. Bu madde kapsamında,

devletin pozitif ve negatif yükümlülüklerinin kesin tanımları olmasa da, uygulanabilir

prensipler benzerdir. Her iki bağlamda da, bireyin ve toplumun çatıꢀan çıkarları arasında

olması gereken adil denge dikkate alınmalıdır ve her iki bağlamda da Devlet’in belirli bir

takdir yetkisinin olduğu kabul edilmektedir ( Odièvre / Fransa, yukarıda kaydedilen).

AĐHM, sözkonusu davayı pozitif mi negatif mi yükümlülük açısından incelemenin

daha uygun olacağı konusunda karar vermeye gerek olmadığı görüꢀündedir. Çünkü, AĐHM’ye

göre sözkonusu davadaki asıl sorun, bireyin ve toplumun çatıꢀan çıkarları arasında adil bir

denge olup olmadığıdır.

AĐHM, cezaevi doktoru tarafından verilen rapor ile cezaevi revirine geldiğine dair

yapılan kaydın birer kopyasını edinmenin baꢀvuranı ilgilendirdiğini, böylece sağlanacak

tedavinin seçiminde uygun bir söz hakkı olacağını kabul etmektedir.

AĐHM, baꢀvuranın –bir hükümlünün- 14 Ocak 2004 tarihinde cezaevi revirinde

yapılan muayenesinin ardından verilen doktor raporu ile revire kabul edildiğine dair yapılan

kaydın birer kopyasını edinme talebinin reddedildiğini gözlemlemektedir. Görünüꢀe göre, bu

karar, Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılan genelgenin, asayiꢀ ve güvenlik nedeniyle resmi

cezaevi dokümanlarının kopyalarının tutuklulara verilemeyeceği hükmü uyarınca alınmıꢀtır.

AĐHM’nin bireyin ve toplumun çatıꢀan çıkarlarını incelemesi veya tutukluların/mahkumların

dokümanlara eriꢀimine getirilen kısıtlamanın orantılılığını değerlendirebilmesi için,

uygulamanın ꢀekli ve hukuki dayanağı konusunda Hükümet tarafından herhangi bir görüꢀ

sunulmamıꢀtır. Hükümet, ayrıca, böylesi bir tedbir için herhangi bir haklı gerekçe

göstermemiꢀtir.

Baꢀvuranın talep ettiği dokümanların niteliğini gözönünde bulunduran AĐHM, bu

koꢀullar altında, bireyin ve toplumun çatıꢀan çıkarları arasında adil bir denge bulunmadığı

kanaatindedir. Buna göre, AĐHS’nin 8. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS MADDELERĐ

Baꢀvuran, sağlığıyla ilgili bilgi ve belgeleri edinme talebinin reddedilmesi nedeniyle

AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, bu dokümanların

cezaevi makamları tarafından geri alınması ve Cumhuriyet Savcısı’nın itirazı ile Ağır Ceza

4

Mahkemesi kararının kendisine tebliğ edilmemesi sonucu sözkonusu belgelere dayanarak

baꢀka baꢀvurularda bulunmasının engellendiği konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini

AĐHS’nin 13. maddesine dayandırmıꢀtır.

Baꢀvuran, baꢀvuru formunun öncesinde 7 Haziran 2002, 13 Mayıs 2004 ve 11 Haziran

2004 tarihli mektuplarında, cezai kovuꢀturmaya iliꢀkin bazı hususlar konusunda ꢀikayetçi

olmuꢀtur. Baꢀvuran, sonraki baꢀvurusunda bu ꢀikayetleri dile getirmemiꢀtir.

AĐHM, elindeki belgelere dayanarak, baꢀvuranın yukarıda yer alan iddialarının AĐHS

veya Protollerinde güvence altına alınan hak ve özgürlükleri ihlal eder nitelikte olmadığı

kanaatindedir. AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca dayanaktan

yoksun olduğu gerekçesiyle baꢀvurunun bu kısmının kabuledilemez nitelikte olduğuna karar

verir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, maddi ve manevi tazminat olarak 3,000 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran,

geciken tedavisi nedeniyle yapmıꢀ olduğu muayene masraflarının geri ödenmesini talep

etmiꢀtir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen 8. madde ihlalinin baꢀvuranın görmüꢀ olduğu manevi zarar için

tek baꢀına yeterli adil tatmin oluꢀturduğu kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, AĐHM önündeki yargılama masraf ve giderleri için 2,800 Euro talep

etmiꢀtir. Baꢀvuran, bu talebi desteklemek üzere, avukatıyla imzalamıꢀ olduğu ücret

sözleꢀmesi ile çeviri masraflarına ait faturaları sunmuꢀtur.

Hükümet, talep edilen miktara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, sözkonusu davada, elindeki bilgiye ve

yukarıdaki ölçütlere dayanarak, AĐHM önünde yapılan yargılama masraf ve giderleri için

1,300 Euro ödenmesine karar verir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

5

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuranın özel yaꢀam hakkına müdahale edildiği yönündeki ꢀikayetin

kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Tespit edilen 8. madde ihlalinin baꢀvuranın görmüꢀ olduğu manevi zarar için tek

baꢀına yeterli adil tatmin oluꢀturduğuna;

4. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvurana yargılama masraf ve giderleri için 1,300 Euro (bin üç yüz Euro)

ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 20 Ocak 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6

7