COUNCIL  
OF EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ D A ĐRE  
ÜSTÜN – TÜRKĐYE  
(B a ꢀvuru no. 37685/02)  
KARAR  
STRAZBURG  
10 Mayıs 2007  
Bu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır.  
Ancak, ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
ÜSTÜN – TÜRKĐYE KARARI  
USUL  
Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi  
uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Saim Üstün (“baꢀvuran”) adlı Türk vatandaꢀı  
tarafından, 4 Ağustos 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan baꢀvurudan  
(no. 37685/02) kaynaklanmaktadır.  
OLAYLAR  
DAVA OLAYLARI  
Baꢀvuran 1963 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır. Baꢀvuruya neden olan  
olayların yaꢀandığı tarihte “Dönüꢀüm Yayıncılık” adlı küçük, serbest bir yayıncılık ꢀirketinin  
sahibiydi.  
1992 yılında sözkonusu ꢀirket H.Y.’nin yazdığı “Halkın Sanatçısı, Halkın Savaꢀçısı:  
Yılmaz Güney” adlı bir kitap yayınlamıꢀtır. Kitap, sol görüꢀlü devrimci sinema sanatçısı  
Yılmaz Güney’in yaꢀamı ve siyasi görüꢀleriyle ilgiliydi. Kitap 2000 yılında yeniden  
basılmıꢀtır.  
19 Ekim 2000 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı baꢀvuranı, 3713  
sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 8. (3) bölümü uyarınca bölücü propaganda yapmakla  
suçlayan bir iddianame sunmuꢀtur.  
Suçlama kitabın aꢀağıdaki kısımlarına dayanmaktaydı:  
“…Sürü1, Kürdistan’ı tasvir etmektedir. Yol2 filminde, filmin Kürdistan’la ilgili olduğunu gösteren  
bir sokak tabelası bile vardı. Özellikle bu sahne Türk faꢀistlerini deli etmek için yeterliydi…”  
“…bu arada ülkede devrimci hareket yayıldı ve Kuzey Kürdistan’da milli ꢀuur uyandı…”  
“…ꢁüphesiz Yılmaz Güney Türk-Kuzey Kürdistan sinemasının temel taꢀlarından biridir.”  
“…Onlara göre Kürt halklarının milli ve demokratik haklarını ve bağımsızlıklarını savunmak  
bölücülük ve soysuzluktur…soysuz ve kansız olmak istemeyenler faꢀizmin botlarını yalamak, baskılara  
katlanmak, insan hakları ihlallerini görmezden gelmek ve Kürt Halkının ezilmesini alkıꢀlamak zorundadır.  
Bize göre onlar gerçek soysuz ve kansızlardır. Kürt milletinin bağımsız siyasi bir devlet kurma hakkı dahil  
tüm milli ve demokratik haklarımızı savunmalı ve mücadele etmeliyiz…”  
“…Türkiye ve Kuzey Kürdistan’daki bu yasakları koyanlardan hesap sorulacaktır.”  
DGM’ye ilettiği 29 Haziran 2001 tarihli yazılı savunmasında baꢀvuran kitabın ünlü  
sinema yıldızının yaꢀamı ve özellikle siyasi görüꢀleriyle ilgili olduğunu ve H.Y. tarafından  
yazılmıꢀ olduğunu savunmuꢀtur. Yazarın görüꢀlerini paylaꢀmadığı gibi, kitabı yayınlamanın  
suç teꢀkil ettiğini düꢀünmediğini ifade etmiꢀtir. Kitabın daha önce de basıldığını ve kendisine  
bu konuda hiçbir suçlama yapılmadığını öne sürmüꢀtür. Son olarak Đstanbul Emniyet  
Müdürlüğü’nün 15 Kasım 2000 tarihli yazısına dayanarak yetkililer tarafından kitaba el  
koyma kararı verilmediğini belirtmiꢀtir.  
1 Senaryosu Yılmaz Güney’e ait 1978 yapımı sinema filmi.  
2 Senaryosu Yılmaz Güney’e ait 1981 yapımı sinema filmi.  
1
ÜSTÜN – TÜRKĐYE KARARI  
29 Haziran 2001 tarihinde Đstanbul DGM, kitabın yayıncısı olarak baꢀvuranı suçlu  
bulmuꢀtur. Altı ay hapis cezası verilmiꢀ, ceza 1,764,360,000 Türk Lirası3 para cezasına  
çevrilmiꢀtir. Mahkeme, kararında iddia makamınca belirtilen bölümlere dayanarak kitabın,  
Türkiye topraklarının bir bölümünü Kürdistan olarak gösterdiğini ve dolayısıyla Devletin  
bölünmez bütünlüğüne karꢀı propaganda yaydığını kaydetmiꢀtir.  
4 ꢁubat 2002 tarihinde Yargıtay kararı onamıꢀ, baꢀvuran para cezasını 11 Temmuz 2003  
tarihinde ödemiꢀtir.  
Đstanbul DGM, 7 Ekim 2003 tarihli ek kararı ile 3713 sayılı Kanun’un 8. maddesinin  
4928 sayılı Kanun ile kaldırılmıꢀ olduğunu dikkate alarak baꢀvuranı beraat ettirmiꢀ ve  
hakkındaki hükmü tüm sonuçlarıyla birlikte iptal etmiꢀtir. Sözkonusu karar 15 Ekim 2003  
tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.  
Hükümet, beyanında baꢀvuranın geri ödeme için henüz mahkemeye baꢀvurmamıꢀ  
olduğunu ifade etmiꢀtir.  
HUKUK  
I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK  
Baꢀvuran, AĐHS’nin 6. maddesine atıfla bir Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından  
yargılanıp hükmedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edilmiꢀ olmasından  
ꢀikâyetçi olmuꢀtur. Ek olarak Yargıtay Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀünün kendisine tebliğ  
edilmediği, bu yüzden karꢀı görüꢀlerini ortaya koyma fırsatının engellendiğini ifade etmiꢀtir.  
10. maddeye atıfla; bir kitap yayınlayarak hüküm giyip ceza almıꢀ olmasının ifade özgürlüğü  
hakkının ihlaline neden olduğunu belirtmiꢀtir. Son olarak 1 no’lu Protokolün 1. maddesine  
dayanarak dava konusu kitabın baskılarına el konulmasının mülkiyet haklarını ihlal ettiğini  
iddia etmiꢀtir.  
Hükümet, 2003 yılında beraat etmiꢀ olması itibariyle baꢀvuranın artık mağdur  
olmadığını savunmuꢀtur. AĐHS’nin 35 §§ 3 ve 4 maddeleri uyarınca baꢀvurunun  
kabuledilmez olarak ilan edilmesini Mahkemeden talep etmiꢀlerdir.  
Baꢀvuran Hükümetin görüꢀlerine itiraz etmiꢀtir.  
Baꢀvuranın 10. maddeye dayanan ꢀikâyetine iliꢀkin olarak Mahkeme, benzer davalarda  
Hükümetin ön itirazlarını inceleyip reddetmiꢀ olduğunu hatırlatır (bkz. özellikle Güneꢀ –  
Türkiye, no. 53916/00). Mahkeme somut davada, daha önceki tespitlerinden sapmak için  
gerekçe görmemektedir.  
Yukarıdakiler ıꢀığında Mahkeme Hükümetin bu baꢀlık altındaki ön itirazını reddeder.  
Mahkeme, ꢀikâyetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında açıkça dayanaktan yoksun  
olmadığını belirtir. ꢁikâyet, baꢀka gerekçelerle de kabuledilmez değildir. O halde  
kabuledilebilir olarak ilan edilmelidir.  
3 O zamanki yaklaꢀık karꢀılığı 1,705 Euro.  
2
ÜSTÜN – TÜRKĐYE KARARI  
Baꢀvuranın AĐHS’nin 6. maddesine dayanan ꢀikâyetine iliꢀkin olarak Mahkeme,  
hükmün iptali ile bir baꢀvuranın AĐHS’nin 34. maddesine göre 6. maddenin ihlalinden  
mağdur statüsünün devam etmediğine daha önce karar vermiꢀ olduğunu hatırlatır (bkz.  
özellikle Güneꢀ, yukarıda anılan ve Koç ve Tambaꢀ – Türkiye, no. 46947/99). Mahkeme,  
baꢀvuranın durumunun bunlarla mukayese edilebilir olduğu kanaatindedir. Bu ꢀartlar altında  
Mahkeme, Hükümetin bu baꢀlık altındaki itirazını kabul eder. Baꢀvurunun bu kısmının  
AĐHS’nin 35 §§ 3 ve 4. maddeleri uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle  
reddedilmesi gerektiğini belirtir.  
Son olarak Mahkeme, baꢀvuranın ihtilaf konusu kitabın basılı nüshalarına el  
konulmasıyla ilgili olarak 1 no’lu Protokolün 1. maddesine dayalı ꢀikâyetini destekleyen  
belgeler sunulmamıꢀ olduğunu dikkate alır. Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmı da AĐHS’nin 35  
§§ 3 ve 4. maddeleri uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olması itibariyle kabuledilmezdir.  
II. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, bir kitap yayınlaması nedeniyle hüküm giymesi ve ceza almasının ifade  
özgürlüğüne haksız bir müdahale teꢀkil etmesinden ꢀikâyetçi olmuꢀtur. AĐHS’nin ilgili kısmı  
aꢀağıda verilen 10. maddesine atıfta bulunmuꢀtur:  
“1. Herkes görüꢀlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu  
otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir almak ve vermek  
özgürlüğünü de içerir…  
2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda, zorunlu  
tedbirler niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu emniyetinin korunması,  
kamu düzeninin sağlanması ve suç iꢀlenmesinin önlenmesi … için yasayla öngörülen bazı biçim  
koꢀullarına, sınırlamalara ve yaptırımlara bağlanabilir.”  
Hükümet, baꢀvuranın ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin 10. maddenin ikinci  
paragrafına göre meꢀru olduğunu savunmuꢀtur. Bu bağlamda baꢀvuranın Devletin bölünmez  
bütünlüğü aleyhine propaganda yayan bir kitap yayınlamıꢀ olduğunu savunmuꢀtur. Olayın  
meydana geldiği tarih itibariyle bu eylemin 3713 sayılı Kanun’un 8. maddesi ile  
yasaklandığını belirtmiꢀtir. Son olarak anılan Kanunun yürürlükten kaldırılması ile baꢀvuranın  
tüm suçlamalardan beraat ettiğini ifade etmiꢀlerdir.  
Baꢀvuran iddialarını sürdürmüꢀtür.  
Mahkeme, baꢀvuran hakkındaki esas hükmün 10 § 1 maddesi ile korunan ifade  
özgürlüğü hakkına bir müdahale teꢀkil ettiğinin taraflar arasında ihtilaflı olmadığını kaydeder.  
Aynı zamanda bu müdahalenin hukuki olduğu ve 10 § 2 maddesinde belirtilen toprak  
bütünlüğü ve kamu düzeninin korunması gibi meꢀru bir amaca hizmet ettiği de tartıꢀma  
konusu değildir. Mahkeme aynı görüꢀtedir. Somut davada tartıꢀma konusu müdahalenin  
“demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığıdır.  
Mahkeme, 10. maddeye iliꢀkin kararlarında ortaya konulan temel prensipleri hatırlatır  
(bkz. özellikle ꢁener – Türkiye, no. 26680/95, Đbrahim Aksoy, yukarıda anılan, Lingens –  
Avusturya, A Serisi no. 103 ve Fressoz ve Roire – Fransa [BD], no. 29183/95). Somut dava,  
bu prensipler ıꢀığında incelenecektir.  
3
ÜSTÜN – TÜRKĐYE KARARI  
Mahkeme, dava konusu müdahaleyi, kitabın içeriği ve yayınlanmıꢀ olduğu dönemin  
koꢀulları dahil olmak üzere davanın tamamı ıꢀığında incelemelidir. Özellikle tartıꢀma konusu  
müdahalenin “ulaꢀılması hedeflenen amaç ile orantılı” ve ulusal makamların bunu haklı  
çıkarmak için gösterdiği gerekçelerin “ilgili ve yeterli” olup olmadığıdır. Mahkeme ayrıca ele  
aldığı davaların zeminini, özellikle de terörle mücadele ile bağlantılı sorunları dikkate alır  
(bkz. Karakaꢀ – Türkiye [BD], no. 23168/94).  
Mahkeme baꢀvuranın H.Y. tarafından yazılan bir kitabı yeniden basmıꢀ olduğunu  
gözlemler. Dava konusu kitap, ünlü sol görüꢀlü devrimci sinema sanatçısı Yılmaz Güney’in  
biyografisi ꢀeklindedir. Dava dosyasında yer alan bilgileri dikkate alarak Mahkeme, kitabın  
Güney’in yaꢀamını tarafsız değil, politize bir ꢀekilde ele aldığını ve yazarın kitap aracılığıyla  
halka, Kürt halkının hakları ve yetkililerin bu hakların elde edilmesine karꢀı tutumu gibi belli  
meseleler hakkındaki kendi görüꢀlerini aktarmaya çalıꢀtığını tespit etmektedir. Mahkeme,  
AĐHS’nin 10 § 2 maddesinde siyasi ifade üzerindeki kısıtlamalar veya kamu yararına iliꢀkin  
sorunların dar bir kapsamda yer bulduğunu hatırlatarak (bkz. Sürek – Türkiye (no. 1) [BD],  
no. 26682/95) iddia makamı tarafından vurgulanan bölümlerin kitaba düꢀmanca bir ton  
vermiꢀ olmasına karꢀın ꢀiddeti, silahlı direniꢀ veya ayaklanmayı teꢀvik etmediği ve nefret  
ifadesi oluꢀturmadığını tespit etmiꢀtir. Mahkeme, bu hususun uygulanan tedbirin gerekliliğini  
değerlendirmede dikkate alınması gereken temel unsur olduğu kanaatindedir (Sürek – Türkiye  
(no. 1), yukarıda anılan ve Gerger – Türkiye [BD], no. 24919/94 ile karꢀılaꢀtırınız).  
Bunlarla birlikte Mahkeme kitabın ilk baskısının herhangi bir kovuꢀturmaya tabi  
olmadan satılmıꢀ olduğunu gözlemler. Hükümet adli makamlarca kitabın ikinci baskısının,  
1992 yılında yayınlanan ilk baskısından nasıl daha fazla kaygı uyandırdığını  
açıklayamamıꢀtır.  
Mahkeme ayrıca her ne kadar beraat etmiꢀ ve hakkındaki ceza iptal edilmiꢀ olsa da  
baꢀvuranın bir yıldan fazla bir süre hükümlü kalmıꢀ ve cezaevine girmemesi için verilen para  
cezasını ödemek zorunda kalmıꢀ olduğunu belirtir.  
Mahkeme, baꢀvuran hakkında hüküm veren ve onu cezaya çarptıran Devlet Güvenlik  
Mahkemesi tarafından ortaya koyulan gerekçelerin, yerinde olmasına rağmen baꢀvuranın  
ifade özgürlüğüne müdahaleyi yeterince haklı çıkardığı kanaatinde değildir.  
Yukarıdaki değerlendirmeleri dikkate alarak Mahkeme baꢀvuran hakkında verilen ilk  
hüküm ve cezanın ulaꢀılması hedeflenen amaçlar bağlamında orantılı ve dolayısıyla  
“demokratik bir toplumda gerekli” olmadığına karar verir. Buna göre AĐHS’nin 10. maddesi  
ihlal edilmiꢀtir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci  
Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete  
uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
4
ÜSTÜN – TÜRKĐYE KARARI  
A. Tazminat ve mahkeme masrafları  
Baꢀvuran, maddi ve manevi tazminat olarak toplamda 214,764,400,000 Türk Lirası  
(yaklaꢀık 116,880 Euro) talep etmiꢀtir. Kitabın satılamamasından doğan kayıplar, ödediği para  
cezası, avukatlık ücreti ve AĐHM ve ulusal mahkemelerde yapılan harcamalar miktara  
dahildir.  
Hükümet, baꢀvuranın Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 60. maddesine uymadığını öne  
sürmüꢀtür.  
1. Maddi tazminat  
Mahkeme, spekülatif olduğu gerekçesiyle baꢀvuranın kâr kaybına iliꢀkin talebini  
reddeder. Ayrıca Hükümetin baꢀvuranın ödemiꢀ olduğu para cezasını baꢀvuranın ödediği  
tarihten itibaren geçerli olmak üzere iç hukukta mevcut yasal faizi ile birlikte geri ödemesinin  
baꢀvuranın maddi tazminat talebini karꢀılayacağını tespit eder.  
2. Manevi tazminat  
Mahkeme baꢀvuranın dava koꢀullarında belli bir miktar sıkıntı yaꢀamıꢀ olabileceği  
kanaatindedir. Eꢀitlikçi bir değerlendirme neticesinde 2,000 Euro manevi tazminat verilmesini  
uygun bulur.  
3. Mahkeme masrafları  
Mahkeme, baꢀvuranın ulusal mahkemelerde yaptığı masrafların geri ödenmesi talebini,  
bunların gerekli ve makul olduğuna dair herhangi bir makbuz veya fatura iletmemiꢀ olması  
nedeniyle reddeder. Ancak mevcut bilgilere dayanarak AĐHM önündeki masraflara karꢀılık  
olarak baꢀvurana 1,000 Euro ödenmesini uygun bulur.  
B. Gecikme faizi  
AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere  
uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar  
vermiꢀtir.  
YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvuranın ifade özgürlüğüne müdahaleye iliꢀkin ꢀikâyetinin kabuledilebilir, baꢀvurunun  
kalan kısmının ise kabuledilmez olduğuna;  
2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. (a) Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği  
tarihten itibaren üç ay içinde, baꢀvuran tarafından ödenen para cezasını, ödemiꢀ olduğu  
tarihten itibaren geçerli olmak üzere iç hukukta mevcut yasal faizini ve aꢀağıdaki  
miktarları ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilerek:  
5
ÜSTÜN – TÜRKĐYE KARARI  
(i) 2,000 Euro (iki bin Euro) manevi tazminat,  
(ii) mahkeme masrafları için 1,000 Euro (bin Euro);  
(iii) bu miktarlar üzerine uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;  
(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için  
Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek  
suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
4. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 10 Mayıs  
2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
S. DOLLÉ  
Kâtip  
A.B. BAKA  
Baꢀkan  
6