C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

UYSAL - TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 51964/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

31 Ocak 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (51964/99) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀı) Dursun Uysal’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 19

Haziran 1999 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran 17 Mart 2003 tarihinde vefat etmiꢀtir. Çocukları Mümtaz Uysal, Eren Uysal, Selma

Uysal Diktaꢀ, Mücella Uysal Aslan, Mukadder Uysal ve eꢀi Adile Uysal 22 Mart 2005 tarihli

mektuplarında, mirasçı sıfatıyla baꢀvurunun devam etmesi yönündeki niyetlerini

bildirmiꢀlerdir.

Her ne kadar çocukları ve eꢀi halihazırda baꢀvuran sıfatını haiz olsa da pratik gerekçelerden

dolayı mevcut kararda Dursun Uysal ‘baꢀvuran’ olarak anılmaya devam edilecektir (bkz.,

sözgelimi, Dalban – Romanya, no: 28114/95).

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Đstanbul Büyükꢀehir Belediyesi baꢀvurana ait bir araziyi istimlak etmiꢀtir. Baꢀvuran, 21

Kasım 1996 tarihinde kamulaꢀtırma bedelinin artırımı talebiyle Bakırköy Asliye Hukuk

Mahkemesine baꢀvurmuꢀtur.

Mahkeme 13 Kasım 1997 tarihinde aldığı bir kararla, baꢀvurana, yasal gecikme faizi 25

Kasım 1996 tarihinden itibaren iꢀletilmek suretiyle 131.974.000.000 TL ek kamulaꢀtırma

tazminatı ödenmesine hükmetmiꢀtir.

Belediyenin temyiz baꢀvurusu üzerine Yargıtay, dosyadaki muhtelif unsurların yeniden

incelenmesi amacıyla 13 Kasım 1996 tarihli kararı bozmuꢀtur.

Bakırköy Asliye Hukuk Mahkemesi 3 Aralık 1998 tarihli kararında Yargıtay kararına uymak

suretiyle ek kamulaꢀtırma tazminatı tutarını aꢀağı çekerek baꢀvurana gecikme faizi 25 Kasım

1996 tarihinden itibaren iꢀletilmek üzere 79.971.000.000 TL¹ödenmesine hükmetmiꢀtir.

Yargıtay 6 Nisan 1999 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır. Yargıtay 6

Nisan 1999 tarihli kararın düzeltilmesi talebini ise 27 Eylül 1999 tarihinde reddetmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, belediye tarafından ödenmemesi halinde alacaklarını talep etme hakları saklı

kalmak kaydıyla belediye malları üzerindeki haciz kararının kaldırılmasını kabul etmiꢀlerdir.

Buna karꢀılık belediye ödemesi gereken tazminat tutarlarını 6 Mayıs 1999 ve 3 Haziran 1999

tarihlerinde ödemeyi taahhüt etmiꢀtir.

Đstanbul Büyükꢀehir Belediyesi 10 Haziran 1999 tarihinde 166.825.000.000 TL²tutarında bir

ödeme yapmıꢀtır.

Yaklaꢀık 828.973 ABD Doları karꢀılığı (mahkemeye baꢀvurunun yapıldığı tarih olan 1996 yılı Kasım ayı için

geçerli döviz kuru üzerinden hesaplanmıꢀtır)

Yaklaꢀık 406.890 ABD Doları karꢀılığı (1999 yılı Haziran ayı için geçerli döviz kuru üzerinden

hesaplanmıꢀtır)

HUKUK

I. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, kamulaꢀtırma bedelinin artırımı davasının açıldığı dönemden hükmedilen

meblağların efektif olarak ödendiği döneme kadar geçen süre zarfında parada meydana gelen

yüksek değer kaybının telafisi için uygulanan yasal gecikme faizi oranının yetersiz kalması ve

ek kamulaꢀtırma tazminatının geç ödenmesi sebebiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden

ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu hususta 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta

bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet mevcut baꢀvurunun iç hukuktaki yargılamanın sonuçlanmasından önce yapılması

nedeniyle iç hukuk yollarının tüketilmediğine dikkat çekmektedir.

Bir baꢀvuranın AĐHM’ye baꢀvurmadan önce iç hukuktaki muhtelif baꢀvuru yollarını gereği

gibi kullanma yükümlüğü olduğu ilke olarak doğruysa da, mevcut davada olduğu gibi,

baꢀvuru sunulduktan kısa bir süre sonra, ancak kabuledilebilirliğe iliꢀkin bir hüküm

verilmesinden evvel bu baꢀvuru yollarının son aꢀamasına varılmıꢀ olmasına müsamaha

edilmesi mümkündür (E.K. – Türkiye, no: 28496/95, 28 Kasım 2000). Bu itibarla AĐHM,

Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği yönündeki itirazını reddeder.

Hükümet ayrıca baꢀvuranın AĐHS’nin ihlali nedeniyle mağdur olduğunu iddia edemeyeceğini

belirtmektedir. Hükümet, baꢀvuranın belediye malları üzerindeki haczin kaldırılmasına rıza

gösterdiğini kanıtlayan bir belge sunmaktadır. Hükümete göre baꢀvuranın bu talebi kendisine

ödenen meblağdan tatmin olduğunun ve mevcut ihtilafın sona erdiğinin bir beyanıdır.

AĐHM sözkonusu belgenin, baꢀvuran tarafından kendi önünde sunulan ꢀikayetlerin esasına

iliꢀkin olmadığını tespit etmektedir. Baꢀvuranın AĐHM önünde dile getirdiği ꢀikâyetler, yasal

gecikme faizi oranının enflasyon oranının oldukça altında kalmasına ve belediyenin borçlarını

geç ödemesinden kaynaklanan zarara iliꢀkindir. Ayrıca baꢀvuran, ulusal mahkemeler önünde

daha yüksek bir tazminat elde etme imkanından vazgeçtiğini belirtmediği gibi halihazırda 1

No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi yönünden AĐHM’ye yaptığı taleplere iliꢀkin olarak bir

tatmin elde ettiğine de iꢀaret etmemiꢀtir. Bu noktada mevcut dava, baꢀvuranların ihtilafa

iliꢀkin tüm iddialarından vazgeçtikleri diğer kabuledilemez davalardan ayrılmaktadır (bkz.,

diğerleri arasında, Hüseyin Sarı – Türkiye, no: 14798/03, 29 Eylül 2005).

Bu itibarla AĐHM, baꢀvuranın 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlalinin mağduru

olduğunu iddia edebileceği kanaatindedir.

Đçtihadından (bkz., bilhassa, Aka, adıgeçen) doğan kıstasların ıꢀığında elindeki unsurların

tamamını dikkate alan AĐHM ꢀikayetin esastan incelenmesi gerektiği neticesine varmaktadır.

AĐHM, bu ꢀikayetin baꢀka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit

etmektedir.

B. Esasa iliꢁkin

Mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları müteaddit defalar incelemiꢀ

olan AĐHM bu davalarda 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀti

(bkz. adıgeçen Akkuꢀ, prg. 30-31, ve Aka kararı, prg. 50-51).

AĐHM, mevcut davada farklı bir sonuca varabilmesi için Hükümetin, ikna edici herhangi bir

olay ya da argüman sunmadığını kaydetmektedir. Ulusal mahkemeler tarafından hükmedilen

ek kamulaꢀtırma bedelinin geç ödenmesinden yalnızca kamulaꢀtırmayı yapan idare

sorumludur. Ek kamulaꢀtırma bedelinin geç ödenmesi baꢀvuranı, mülkünün

kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuꢀtur. Bu zarar, yasal gecikme faizi

oranının enflasyon oranı karꢀısında yetersiz kalması neticesinde ikiye katlanmıꢀtır.

Baꢀvuranın alacağının, arazisinin kamulaꢀtırıldığı dönemdeki değeriyle, efektif olarak

ödemenin yapıldığı dönemdeki değeri arasındaki fark AĐHM’yi, baꢀvuranın, genel yararın

gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında olması gereken adil dengeyi

bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldığı yönünde düꢀünmeye

sevk etmektedir.

Bu itibarla 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran maddi tazminat olarak 656.562 Euro talep etmektedir. Manevi tazminata iliꢀkin

olarak baꢀvuran herhangi bir talepte bulunmamaktadır.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

Aka davasında benimsenen hesap yöntemini göz önünde bulunduran AĐHM, ilgili ekonomik

veriler ıꢀığında, maddi tazminat olarak baꢀvurana 475.000 Euro ödenmesine hükmetmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin herhangi bir talepte bulunmadığından bu

yönde bir meblağın ödenmesine hükmetmeye gerek yoktur (Wilkeens – Belçika, no: 50859/99,

prg. 27, 24 Nisan 2003, ve Roobaert – Belçika, no: 52231/99, prg. 24, 29 Temmuz 2004).

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak baꢀvuranın

varislerine 475.000 Euro (dört yüz yetmiꢀ beꢀ bin Euro) ödenmesine ;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına ;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine ;

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 31 Temmuz 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.