CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

UYSAL VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:13101/03)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

22 EYLÜL 2005

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 13101/03 başvuru no’lu davanın nedeni,

Türk vatandaşı Tuncay Uysal, Nazım Uysal, Hasan Uysal, İsmail Uysal, Mehmet Uysal,

Emine Taşkın, Nermin Aklan ve Gülten Eğe’nin (Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi’ne (AİHM) 31 Mart 2003 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS)

34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Ankara Barosu avukatlarından

T. Akıllıoğlu, A. Aktay ve M. Nerse tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Başvuranlar sırasıyla 1947, 1956, 1942, 1952, 1946, 1949, 1961 ve 1954 doğumlu

olup Mersin’de ikamet etmektedirler.

Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) 16 Aralık 1998 tarihinde başvuranların arsasını

kamulaştırmıştır.

İdare’ye bağlı bilirkişi komisyonu kamulaştırılan arsanın bedelini 18.293.553.000 TL

olarak belirlemiştir. Bu tutar başvuranlara 7 Temmuz 1999 tarihinde ödenmiştir.

Ödenen miktarda anlaşmazlığa düşen başvuranlar, 6 Ağustos 1999 tarihinde, Mersin

Asliye Hukuk Mahkemesi’nde kamulaştırma bedelinin artırılması başvurusunda bulunmuştur.

Mahkeme 11 Nisan 2000 tarihli kararla, başvuranları haklı bulmuş ve İdare’nin

başvuranlara 42.181.023.000 TL ek tazminat bedelini, 7 Temmuz 1999 tarihinden itibaren

işleyen gecikme faizi ile beraber ödemeye mahkum etmiştir.

Yargıtay, 15 Ocak 2001 tarihli kararla bu kararı bozmuştur.

Asliye Hukuk Mahkemesi, 15 Temmuz 2002 tarihinde, Yargıtay’ın kararı geri

göndermesi üzerine, İdare’yi, 21.293.509.902 TL ek tazminat bedelini 7 Temmuz 1999

tarihinden itibaren işleyen gecikme faizi ile beraber başvuranlara ödemeye mahkum etmiştir.

Yargıtay 8 Ekim 2002 tarihinde, bu kararı onamıştır.

İdare 12 Eylül 2003 tarihinde, ek tazminat bedeli olarak başvuranlara 81.055.050.000

TL ödemiştir.

HUKUKA DAİR

1. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR

Başvuranlar, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında gecikme faizinin yetersiz

olması nedeniyle ek kamulaştırma bedelinde kayba uğradıklarından şikayetçi olarak, bu

konuda AİHS’nin Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

A. Kabul edilebilirliğe ilişkin

AİHM, içtihat kararlarından çıkan kriterler ışığında (Bkz. özellikle Aka-Türkiye

kararı, 23 Eylül 1998, 1998-VI, s. 2674-2676, § 17-25) ve elinde bulunan unsurları

gözönünde bulundurarak, bu şikayetin esasının da incelenmesi gerektiğine kanaat

getirmektedir. AİHM sonuç olarak, başvurunun hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle ters

düşmediğine kanaat getirmektedir.

B. Esas Hakkında

AİHM, geçmişte mevcut davada olduğu gibi birçok davada ortaya çıkan benzer

sorunları irdelemiş ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır

(Bkz. sözügeçen Akkuş, s. 1317, § 31 ve sözüedilen Aka, s. 2682, §§50-51).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca

ulaştırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. Yerel mahkemeler

tarafından ödenmesi istenilen ek istimlak bedellerinin ödenmesindeki gecikme, mülkiyet

sahiplerine mallarının istimlak edilmesine ek olarak bir diğer zarara uğratan istimlak

dairesinden kaynaklanmaktadır. Sözkonusu işlemin mevcut genel süresiyle beraber ikiye

katlanan bu gecikme, Mahkeme’nin başvuranların, genel menfaat ve mallara saygı haklarının

güvence altına alınmasının gerektirdiği zorunluluklar arasında olması gereken dengeyi bozan

ölçüsüz özel bir yükümlülüğü yerine getirdikleri sonucuna varmasına neden olmaktadır.

Bu nedenle Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6§1 MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR

Başvuranlar, adli yargılama süresinin AİHS’nin 6§1 maddesini tanımamasından

şikayetçi olmaktadırlar.

A. Kabul edilebilirliğe ilişkin

AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olmadığına kanaat getirmektedir. Başka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi bulunamamıştır.

B. Esas Hakkında

Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi alanında varılan sonuç gözönüne alınınca AİHM,

bu konuyu ayrıca 6§1 maddesi açısından incelemeye gerek olmadığına kanaat getirmiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Başvuranlar, 42.623 Amerikan Doları (Dolar) tutarındaki maddi zararının telafi

edilmesinin gerektiğini belirtmiştir. Başvuranlar ayrıca manevi zarar için 20.000 Dolar talep

etmektedirler.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

Aka kararında (sözüedilen karar, s. 2683-2684, § 55-56) uygulanan hesap şeklini ele

alarak ve mevcut ekonomik veriler ışığında, AİHM, başvuranlara ortaklaşa maddi tazminat

adı altında 6.715 Euro ödenmesine karar vermiştir.

AİHM manevi zarar konusunda, bu davanın koşullarında ihlal kararının yeterli adli

tazmin oluşturduğuna kanaat getirmektedir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuranlar, AİHM’deki yaptıkları masraf ve harcamalar için 5.511 Dolar talep

etmektedirler.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AİHM, konu hakkında elinde bulunan unsurları ve içtihatları gözönünde bulundurarak,

bütün masraflar için başvuranlara ortaklaşa 500 Euro ödenmesinin uygun olacağı

kanaatindedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit faiz

oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE

1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;

2. Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6§1 maddesine göre yapılan şikayetin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına;

4. İşbu kararın tek başına manevi zarar için yeterli adil tazmin oluşturduğuna;

5. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden T.L.’ye çevrilmek üzere, miktara

yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet’in başvuranlara

ortaklaşa;

i. maddi tazminat için 6.715 Euro (altı bin yedi yüz on beş Euro);

ii. masraf ve harcamalar için 500 Euro (beş yüz Euro);

ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,

Hükümet’in, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit

oranda basit faizi uygulamasına;

6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3.

maddelerine uygun olarak 22 Eylül 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.