COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

UYSAL VE OSAL – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 1206/03)

KARAR

STRAZBURG

13 Aralık 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 1206/03 baꢀvuru numaralı davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Sait Uysal ve Đskan Osal’ın (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

20 Kasım 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Diyarbakır Barosu avukatlarından F. Gümüꢀ tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1974 ve 1972 doğumludurlar ve ꢁırnak’ta ikamet etmektedirler.

Baꢀvuranlar, sırasıyla 27 Haziran 1992 ve 24 Mayıs 1992 tarihlerinde, PKK

(Kürdistan Đꢀçi Partisi) isimli yasadıꢀı bir örgüte üye oldukları ꢀüphesi üzerine gözaltına

alınmıꢀlardır. Sırasıyla 9 Temmuz 1992 ve 8 Haziran 1992 tarihlerinde, baꢀvuranlar tetkik

hakimi önüne çıkarılmıꢀlardır ve tetkik hakimi tutuklanmalarına karar vermiꢀtir.

1 Eylül 1992 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

baꢀvuranlar da dahil olmak üzere 49 sanık hakkında bir iddianame sunmuꢀtur. Baꢀvuranları,

devletin birliğini bozma ve ülke topraklarının bir bölümünü devletin kontrolünden çıkartma

amaçlı faaliyetler yürütmekle suçlamıꢀtır. Savcı, mahkemeden, baꢀvuranları, Ceza

Kanunu’nun 125. maddesine uygun olarak cezalandırması talebinde bulunmuꢀtur.

12 Haziran 1998 tarihinde, baꢀvuranların tutuksuz yargılanmak üzere serbest

bırakılmaları kararı verilmiꢀtir. 1998 yılında belirli olmayan bir tarihte, ikinci baꢀvuran

yurtdıꢀına çıkmıꢀtır.

3 Temmuz 1998 tarihinde, biri askeri hakim olmak üzere üç hakimden oluꢀan

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi kararını vermiꢀtir. Mahkeme, baꢀvuranları, yasadıꢀı

bir örgüte yardım ve yataklık yapmaktan suçlu bulmuꢀ ve Ceza Kanunu’nun 169. maddesi

uyarınca üç yıl dokuz ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Baꢀvuranlar temyiz baꢀvurusunda

bulunmuꢀlardır.

Bu süre içerisinde, 18 Haziran 1999 tarihinde, Anayasa değiꢀikliği yapılmıꢀ ve Devlet

Güvenlik Mahkemeleri heyetlerinde bulunan askeri hakimler sivil hakimler ile

değiꢀtirilmiꢀtir.

14 Ekim 1999 tarihinde, Yargıtay, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

kararını bozmuꢀtur.

30 Aralık 1999 tarihinde, üç sivil hakimden oluꢀan Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi, baꢀvuranların yargılamalarını yeniden baꢀlatmıꢀtır. Mahkeme, ayrıca,

baꢀvuranlar da dahil olmak üzere tüm sanıkları, Yargıtay’ın kararına iliꢀkin görüꢀlerini

sunmaları amacıyla bir sonraki duruꢀmaya çağırma kararı vermiꢀtir.

1

Mahkeme, dava zarfında, baꢀvuranları tekrar tekrar duruꢀmaya çağırmıꢀtır; ancak,

ikinci baꢀvuran yanıt vermemiꢀtir. Sonuç olarak, 24 Aralık 2002 tarihinde, Diyarbakır Devlet

Güvenlik Mahkemesi, ikinci baꢀvuran hakkındaki dosyanın ayrılmasına ve bu dosyaya baꢀka

bir dosya numarası verilmesine karar vermiꢀtir. Ayrıca, birinci baꢀvuranı bir terör örgütüne

üyelikten suçlu bulmuꢀ ve Ceza Kanunu’nun 168. maddesi uyarınca on iki yıl altı ay hapis

cezasına çarptırmıꢀtır.

10 Nisan 2003 tarihinde, Yargıtay, birinci baꢀvuranın hapis cezasının yeniden

hesaplanması gerektiği kararını vermiꢀ ve Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

kararını bozmuꢀtur.

30 Eylül 2003 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, birinci baꢀvuranın

hapis cezasını yeniden hesaplamıꢀ ve sekiz yıl dört ay hapis cezasına çarptırılması gerektiği

kararını vermiꢀtir. Bu karar 26 ꢁubat 2004 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.

Anayasa değiꢀikliği ardından, 7 Mayıs 2004 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemeleri

kaldırılmıꢀtır ve ikinci baꢀvuranın davası Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’ne geçmiꢀtir.

14 Temmuz 2006 tarihinde, mahkeme, ikinci baꢀvuran hakkında tutuklama emri

çıkarmıꢀtır. Dava dosyasındaki bilgilere göre, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nde

yargılama halen devam etmektedir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, gözaltı sürelerinin, AĐHS’nin 5/3. maddesine aykırı olarak, makul süreyi

aꢀtığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

AĐHM, baꢀvuranların gözaltı sürelerinin sırasıyla 9 Temmuz 1992 ve 8 Haziran 1992

tarihlerinde sona erdiğini kaydetmiꢀtir. Ancak, AĐHM baꢀvurusu 20 Kasım 2002 tarihinde

yapılmıꢀtır ve bu süre, iddia konusu ihlale yol açan olayların gerçekleꢀtiği tarihten itibaren

altı aydan uzun bir süredir.

AĐHM, bu ꢀikayetin gerekli süre içinde yapılmadığı ve AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve

4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği kararını vermiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

A. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6. maddesi uyarınca, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

heyetinde askeri hakim bulunması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından

yargılanmadıkları iddiasında bulunmuꢀlardır.

Hükümet, askeri hakimlerin bu mahkemelerin heyetlerinde yer almamasını öngören

1999 tarihli anayasal değiꢀikliğe atıfta bulunmuꢀtur.

AĐHM, ikinci baꢀvuran hakkındaki ceza davasının halen Diyarbakır Ağır Ceza

Mahkemesi’nde devam etmekte olduğunu gözlemlemiꢀtir. Dolayısıyla bu baꢀvuranın ꢀikayeti

2

prematüredir ve AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları kapsamında, iç hukuk

yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedilmelidir.

Birinci baꢀvuran hususunda ise, AĐHM, geçmiꢀte benzer davaları incelediğini ve

AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edilmiꢀ olduğu kararını verdiğini hatırlatmıꢀtır (bkz., Özel –

Türkiye, no. 42739/98, 7 Kasım 2002; Özdemir – Türkiye, no. 59659/00, 6 ꢁubat 2003).

Ancak, bu baꢀvuru aꢀağıda belirtilen sebeplerden ötürü farklı tutulabilir.

AĐHM, birinci baꢀvuranın, heyetinde askeri hakim bulunan Diyarbakır Devlet

Güvenlik Mahkemesi tarafından mahkum edilmiꢀ olmasına rağmen, sonradan söz konusu

kararın 14 Ekim 1999 tarihinde Yargıtay tarafından bozulduğunu kaydetmiꢀtir. Bu süre

zarfında, temyiz davası devam ederken, Haziran 1999’da Anayasa’da değiꢀiklik yapılmıꢀ ve

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde bulunan askeri hakim sivil hakim ile

değiꢀtirilmiꢀtir. Sonuç olarak, Yargıtay’ın kararını müteakip, birinci baꢀvuran, olağan ceza

hukukunca sağlanan usule iliꢀkin bütün güvencelerle birlikte, üç sivil hakimden oluꢀan

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yeniden yargılanmıꢀtır (bkz., Yaꢀar – Türkiye,

no. 46412/99, 31 Mart 2005; Tarlan – Türkiye, no. 31096/02, 30 Mart 2006; Pakkan –

Türkiye, no. 13017/02, 31 Ekim 2006).

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, birinci baꢀvuranın, Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına iliꢀkin ꢀikayetinin, AĐHS’nin 35. maddesinin 3.

ve 4. paragrafları uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmesi gerektiği

kararını vermiꢀtir.

B. Davanın süresi

Baꢀvuranlar, dava süresinin, AĐHS’nin 6/1. maddesinde ortaya konan “makul süre”

ꢀartıyla uyumlu olmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Söz konusu madde ꢀöyledir:

“Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, ... bir mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde, ... görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

Hükümet, kovuꢀturmanın 49 sanığı kapsaması ve bu sanıklar hakkındaki

suçlamalarının çok ciddi olması nedeniyle davanın karmaꢀık olduğunu belirtmiꢀtir.

Dolayısıyla, delil toplamak ve olayları tespit etmek güç olmuꢀtur. Hükümet, ayrıca,

baꢀvuranların ve baꢀvuranların avukatının çok fazla duruꢀmaya katılmadıklarını ileri

sürmüꢀtür. Son olarak, ikinci baꢀvuran, kaçarak davanın süresinde etkili olmuꢀtur.

1. Kabuledilebilirliğe Đliꢀkin

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

2. Dikkate alınması gereken süre

i. Birinci baꢀvurana iliꢀkin

Dikkate alınması gereken süre birinci baꢀvuranın yakalanmasıyla 27 Haziran 1992

tarihinde baꢀlamıꢀ ve Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararıyla 30 Eylül 2003

3

tarihinde sona ermiꢀtir. Dolayısıyla, birinci baꢀvurana iliꢀkin olarak, beꢀ aꢀamalı bir yargı için

on bir yıl üç ay sürmüꢀtür.

ii. Đkinci baꢀvurana iliꢀkin

AĐHM, ikinci baꢀvurana iliꢀkin yargılamanın, baꢀvuranın yakalanmasıyla birlikte 24

Mayıs 1992 tarihinde baꢀladığını ve halen devam etmekte olduğunu kaydetmiꢀtir. Dolayısıyla,

baꢀvuranın yargılaması, üç aꢀamalı bir yargı için on beꢀ yıldan fazla sürmüꢀtür. Ancak,

AĐHM, ikinci baꢀvuranın, 1998 yılı içinde, yargılaması devam ederken ülkeyi terk ettiğini ve

dava yeniden baꢀladığında geri dönmediğini gözlemlemiꢀtir. AĐHM, sanığın kaçıꢀının,

davanın süresine iliꢀkin olan AĐHS’nin 6 § 1. maddesi tarafından sağlanan güvencenin

kapsamı üzerinde belirli etkileri olduğunu hatırlatmaktadır. Sanığın kaçması halinde, bu

kiꢀinin kaçıꢀından sonraki makul olmayan dava süresinden ꢀikayetçi olmaya hakkı olmadığı

kabuledilebilir. Bu varsayımı çürütmek için yeterli gerekçe gösterilmediği takdirde aksi

gerçekleꢀmez (bkz. Ventura – Đtalya, no. 7438/76). Ancak, baꢀvuranın, yokluğunun ilk

aꢀamalarında kendi ülkesinde kanun önüne çıkmaktan kaçındığına dair somut bir gösterge

olmadığına göre, ilgili süre Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin ikinci baꢀvuranı

Yargıtay’ın kararına iliꢀkin görüꢀlerini sunması amacıyla bir sonraki duruꢀmaya çağırdığı ve

sonrasında baꢀvuranın gelmediği tarih olan 30 Aralık 1999 tarihinde sona ermiꢀ olarak kabul

edilmelidir (bkz., Vayiç – Türkiye, no. 18078/02). Dolayısıyla, dikkate alınması gereken ilgili

süreç, iki aꢀamalı bir yargı için yedi yıl altı aydan daha uzun bir süredir.

3. Esas

AĐHM, dava süresinin makuliyetinin, davanın koꢀulları ıꢀığında ve davanın

karmaꢀıklığı, baꢀvuranların ve ilgili makamların tutumu kriterleri göz önünde tutularak

değerlendirilmesi gerektiğini yinelemiꢀtir (bkz., diğer pek çok kararın yanı sıra, Pélissier ve

Sassi – Fransa [BD], no. 25444/94).

AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan davalarda sıklıkla

AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz., yukarıda anılan Pélissier ve Sassi).

Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, bu davada farklı bir sonuca

varmasını sağlayacak bir delil veya savunmanın Hükümet tarafından ortaya konmadığını

değerlendirmiꢀtir. AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde tutarak, bu davada kovuꢀturma

süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” ꢀartına uymadığı kararını vermiꢀtir.

Dolayısıyla, 6/1. madde ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Sözleꢀme’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören

tarafın adil tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, 100.000 Euro maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuꢀlardır.

4

Hükümet, söz konusu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı

görmemiꢀ ve bu nedenle bu talebi reddetmiꢀtir. Manevi tazminat hususunda, AĐHM,

hakkaniyet temelinde karar vererek, birinci baꢀvurana 2.400 Euro ve ikinci baꢀvurana 1.800

Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranların temsilcisi, Diyarbakır Barosu’nun ücret tarifesini temel almıꢀ ve AĐHM

önünde bu davanın hazırlanması ve sunumunda harcanan 26 saatlik adli çalıꢀma karꢀılığı

10.100 Yeni Türk Lirası (YTL) (yaklaꢀık 5.800 Euro) talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu talebe itiraz etmiꢀtir.

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme

masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı

durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu

bilgileri ve yukarıda belirtilen kriterleri göz önünde tutan Mahkeme, baꢀvuranlara bu baꢀlık

altında 1.500 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Dava süresinin aꢀırı olmasına iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir ve baꢀvurunun kalanının

kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve

her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından aꢀağıda

belirtilen miktarların ödenmesine;

(i) Birinci baꢀvurana 2.400 Euro (iki bin dört yüz Euro) manevi tazminat;

(ii) Đkinci baꢀvurana 1.800 Euro (bin sekiz yüz Euro) manevi tazminat;

(iii) Yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 1.500 Euro

(bin beꢀ yüz Euro);

b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

5

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. paragrafları gereğince 13 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Stanley NAISMITH

Katip Yardımcısı

Boštjan M. ZUPANČIČ

Baꢀkan

6