C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
UZUN - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:48544/99)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
20 NĐSAN 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 48544/99 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk  
vatandaꢀı Nergiz Uzun’un (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 25 ꢁubat  
1999 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34.  
maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Adli yardımdan faydalanan baꢀvuran, AĐHM  
önünde Ankara Barosu avukatlarından Sevil Ceylan Erkat tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
1972 doğumlu baꢀvuran, halihazırda Ankara Cezaevi’nde tutukludur.  
Baꢀvuran, 3 Mayıs 1991 tarihinde jandarmalar tarafından yakalanarak gözaltına  
alınmıꢀtır. 6 Mayıs günü sorgulanan baꢀvuran, sanık olarak sorulara cevap vermeyi ve ifade  
tutanağını imzalamayı reddetmiꢀtir. Baꢀvuran, yasak olan afiꢀ asma olayına katılmak ve  
jandarmalara karꢀı koymakla suçlanmıꢀtır.  
Baꢀvuran, 7 Mayıs 1991 tarihinde Ankara Adli Tıp Kurumu tarafından muayene  
edilmiꢀtir. Düzenlenen raporda sol omuzda hareket zorluğu ve ağrının olduğuna yer  
verilmiꢀtir. Raporda baꢀvuranın vücudunda ꢀiddet ya da darp izlerine rastlanılmadığı  
belirtilmiꢀtir.  
Baꢀvuran, aynı gün öncelikle Ankara Devlet güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet  
Baꢀsavcısı tarafından dinlenmiꢀ, daha sonra DGM yedek hakimi önüne çıkarılmıꢀtır. DGM  
hakimi baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına karar vermiꢀtir.  
Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 9 Mayıs 1991 tarihinde diğer bir sanıkla beraber baꢀvuranı,  
silahlı çete üyesi olmak, pankart açmak, el ilanı dağıtmak ve yakalanmaları sırasında polise  
mukavemet etmekle itham etmiꢀtir. Cumhuriyet Baꢀsavcısı baꢀvuran ve diğer sanığın, silahlı  
çeteye mensup olmak, görevi sırasında memura mukavemet ve yasak afiꢀ asmak  
gerekçelerinden mahkum edilmesini istemiꢀtir (Türk Ceza Kanunu’nun (TCK)168§2, 258§1  
ve 537§2-4 maddeleri ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi).  
Bu yargılama çerçevesinde (no: 1991/79) ilk duruꢀma DGM önünde 22 Temmuz 1991  
tarihinde yapılmıꢀtır. Sanıklar, 13 Mayıs ve 24 Kasım 1991 tarihli tutanaklara göre  
mahkemeye çağrılmalarına rağmen, ne bu duruꢀmaya ne de daha sonra yapılan duruꢀmalara  
katılmamıꢀlardır.  
Baꢀvuranın DGM önüne çıkarılması için adli makamlar tarafından birçok giriꢀimde  
bulunulmuꢀtur.  
15 Ocak 1992 tarihli tutanağa göre kızı hakkında sorgulanan baꢀvuranın babası,  
kızının Ankara’da eğitimine devam ettiğini belirtmiꢀtir.  
Baꢀvuran, 31 Mart 1992 tarihinde ikinci kez yakalanarak Ankara Emniyet Müdürlüğü  
Terörle Mücadele ꢁubesi’nde gözaltına alınmıꢀtır.  
Bu kez baꢀvuran, yasadıꢀı silahlı örgüt “Dev-Sol”’a (Devrimci Sol) para toplamakla  
suçlanmıꢀtır. Aynı gün baꢀvuranın evinde yapılan aramalar sırasında, polis tarafından Dev-Sol  
tarafından basılan kitap, henüz basılmamıꢀ olan el yazması kitaplar, dergi ve heykeller  
müsadere edilmiꢀtir.  
2
Baꢀvuran, Terörle Mücadele ꢁubesinde 10 Nisan 1992 tarihine kadar süren  
sorgulamaların ardından Ankara Adli Tıp Kurumu’na sevk edilmiꢀtir. Düzenlenen raporda sol  
omuzda travma ve alt çene eklemlerinde hassasiyet bulunduğuna yer verilmiꢀtir. Doktor  
baꢀvuranın hayati riskinin bulunmadığını belirtmiꢀ ve yedi günlük iꢀ göremezlik raporu  
vermiꢀtir.  
Baꢀvuran yine 10 Nisan 1992 tarihinde, önce Ankara DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı  
tarafından dinlenmiꢀ, daha sonra DGM yedek hakimi önüne çıkarılmıꢀtır. DGM hakimi  
tutuksuz yargılanmasına karar vermiꢀtir. Baꢀvuran, Cumhuriyet Baꢀsavcısı ve hakim önünde  
aleyhinde yapılan suçlamalara itiraz etmiꢀtir.  
Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 1 Haziran 1992 tarihli iddianameyle, baꢀvuranı silahlı çeteye  
mensup olmakla suçlamıꢀtır. Cumhuriyet Baꢀsavcısı baꢀvuranın TCK’nın 168§2 ve 3713  
sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddeleri uyarınca mahkum edilmesini istemiꢀtir.  
Đddianame baꢀvuranla birlikte diğer altı sanık ile ilgilidir.  
15 Nisan 1993 tarihli tutanakta, baꢀvuranın kardeꢀinin, baꢀvuranın Ankara’da  
okuduğunu söylediği belirtilmektedir.  
15 Haziran 1993 tarihli duruꢀmaya katılan baꢀvuran suçlamaları reddetmiꢀ ve esas  
hakkındaki görüꢀlerini beyan etmiꢀtir. Baꢀvuran, evinde bulunan beꢀ milyon TL’nin  
Erzincan’da meydana gelen depremden mağdur olan kiꢀilere destek amacıyla toplandığını  
belirtmiꢀtir. Alındı makbuzlarını mahkemeye sunabileceğini belirtmiꢀtir.  
22 Temmuz ve 19 Ekim 1993 tarihli duruꢀma tutanaklarına göre, sözkonusu alındı  
makbuzlarının mahkemeye sunulması için baꢀvurana süre verilmiꢀtir.  
DGM, 19 ꢁubat 1998 tarihli bir kararla, baꢀvuranı silahlı çeteye mensup olmaktan on  
iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. DGM, soruꢀturma aꢀamasında düzenlenen çeꢀitli  
tutanaklara dayanarak, baꢀvuranın özellikle yasadıꢀı afiꢀ asma yoluyla, el kitabı dağıtarak,  
gözaltı sırasında duvarlara yasak olan yazıları yazarak yukarıda belirtilen yasadıꢀı örgüt için  
propaganda yapma eylemlerinde bulunduğunu belirtmiꢀtir.  
Yine 19 ꢁubat 1998 tarihinde baꢀvuran aleyhinde yakalama müzekkeresi çıkarılmıꢀtır.  
Baꢀvuran, 27 Mart 1998 tarihinde Gazipaꢀa’da (Antalya) yakalanmıꢀtır.  
Baꢀvuran, ilk defa yargılama sırasında avukat yardımından faydalanarak, 19 ꢁubat  
1998 tarihli karar hakkında açık duruꢀma talebinde bulunarak temyiz baꢀvurusunda  
bulunmuꢀtur. Baꢀvuran savunmasında, ilk derece mahkemesinin sunduğu ꢀekliyle olaylara ve  
kanıtlar hakkında yapılan değerlendirmeye itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuran, ilk derece mahkemesi  
kararının, jandarmaların ifadelerine ve polis memurlarının düzenlediği tutanağa dayandığını  
iddia etmiꢀtir. Ayrıca baꢀvuran, 168. maddede tanımlanan suç oluꢀturan unsurların bu  
durumda bir araya gelmediğini savunmaktadır.  
Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı, baꢀvuranın temyizi hakkındaki tebliğnamesini  
sunmuꢀtur. Sözkonusu tebliğname baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀtir.  
Yargıtay, 26 Ekim 1998 tarihinde baꢀvuranın avukatlarının da hazır bulunduğu bir  
duruꢀma yapmıꢀ ve 19 ꢁubat 1998 tarihli kararı onamıꢀtır.  
3
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 6§1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin, bünyesinde askeri  
hakimin bulunması nedeniyle “tarafsız ve bağımsız” bir mahkeme olmadığını iddia  
etmektedir.  
Baꢀvuran, yargılama süresinde “makul süre” ilkesine riayet edilmediğini iddia  
etmektedir. Ayrıca, baꢀvuran, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı tebliğnamesinin kendisine  
tebliğ edilmediğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran, AĐHS’nin 6§1 ve 3 b) maddesinin ihlal  
edildiğini ileri sürmektedir.  
A. Kabul edilebilirlik Hakkında  
AĐHM, ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun  
olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca AĐHM, baꢀvuru hakkında baꢀka hiçbir kabul edilemezlik  
gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir. Dolayısıyla ꢀikayetleri kabul edilebilir ilan etmek  
uygun olacaktır.  
B. Esas Hakkında  
1. DGM’nin Tarafsız ve Bağımsız Olması Hakkında  
AĐHM, bu durumda ortaya çıkan sorunlara benzer sorunları birçok kez irdelemiꢀ ve  
AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Bkz. sözüedilen Özel, §§33-34 ve 10  
Temmuz 2001 tarihli Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§35-36).  
AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca  
ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. AĐHM, TCK’nın  
öngördüğü suçlardan DGM önüne çıkarılan baꢀvuranın, aralarında askeri hakimin de  
bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlayıꢀla karꢀılanacağını  
saptamaktadır. Bu nedenden dolayı, baꢀvuran, DGM’nin bu türden davalara ters düꢀen  
değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak  
çekinmektedir. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuran  
tarafından duyulan ꢀüphelerin objektif olarak kanıtlandığı düꢀünülebilir (9 Haziran 1998  
tarihli Incal-Türkiye kararı,1998-IV, s. 1573, §72 in fine).  
AĐHM, baꢀvuranı yargılayıp mahkum ettiği sırada DGM’nin, 6§1 maddesi uyarınca  
tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.  
2. Cezai Yargılamanın Adil Olması ve Savcı Görüꢀünün Tebliğ Edilmemesi Hakkında  
AĐHM, benzer davalarda, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğu ortaya  
konulan bir mahkemenin, her olasılıkta, kendi yargısına tabi kiꢀilere hakkaniyetli bir yargı  
sağlayamayacağı hükmüne varıldığını hatırlatmıꢀtır.  
AĐHM, baꢀvuranın tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından dinlenme hakkının  
ihlal edilmesi sonucu gözönünde bulundurulursa, AĐHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer  
4
ꢀikayeti incelemeye gerek olmadığına kanaat getirmektedir (Bkz. diğerleri arasında, 28 Ekim  
1998 tarihli Çıraklar-Türkiye kararı, 1998-VII, §§ 44-45).  
3. Cezai Yargılamanın Süresi Hakkında  
AĐHM, ꢀikayet konusunun, yargılama sırasında ikinci bir dosyanın eklendiği 1991/76  
sayılı dosyaya iliꢀkin ilk yargılama olduğunu not etmektedir. Ele alınması gereken dönem,  
baꢀvuranın yakalandığı 3 Mayıs 1991 tarihinde baꢀlamakta ve 26 Ekim 1998 tarihinde  
Yargıtay’ın verdiği nihai kararla son bulmaktadır. Dolayısıyla yargılama iki mahkeme için  
yaklaꢀık yedi yıl altı ay sürmüꢀtür.  
Hükümet, dava koꢀulları gözönüne alındığında, yargılama süresinin AĐHS ve AĐHM  
içtihadı bakımından makul olmadığının düꢀünülemeyeceğine kanaat getirmektedir. Hükümet,  
ciddi bir suçtan yargılanmasına rağmen baꢀvuranın, hakim önüne çıkmadığını ve bir avukat  
tarafından temsil edilmek için hiçbir giriꢀimde bulunmadığını vurgulamaktadır.  
Baꢀvuran ise, yargılamadan haberdar edilmediğini ve serbest bırakılmasının ardından  
yargılamanın sona erdiğine inandığını belirtmektedir. Baꢀvuran, mahkum edilmesinin  
ardından çıkarılan tutuklama emrinin gerçekleꢀtirildiği sırada olaylardan haberdar olduğunu  
ileri sürmektedir.  
AĐHM, yargılama süresinin makul yönünün dava koꢀullarına göre ve özellikle davanın  
karmaꢀıklığı, baꢀvuranların ve yetkili makamların tutumlarının yanı sıra dava koꢀulları gibi  
AĐHM içtihadı tarafından yer verilen kriterler gözönüne alınarak değerlendirildiğini  
hatırlatmaktadır.  
Taraflar, davanın karmaꢀıklığı hakkında görüꢀ bildirmemiꢀlerdir.  
AĐHM bu durumda, iki sanık hakkındaki dava özel bir karmaꢀıklık arz etmiyor ise,  
mahkemeye çıkmamaları hiç kuꢀkusuz yargılamanın uzamasındaki belirleyici faktörü  
oluꢀturmadığını gözlemlemektedir.  
Bu bağlamda AĐHM, olayların tartıꢀmalı olduğunu tespit etmektedir. AĐHM,  
baꢀvuranın uygun ve gerekli ꢀekilde mahkemeye çağrılmadığından dolayı yargılamanın  
kendisinden habersiz sürdüğüne dair iddiasının inandırıcı olmadığına kanaat getirmektedir.  
Bunun dıꢀında AĐHM, temyiz savunmasında baꢀvuranın DGM’nin delilleri değerlendirme  
ꢀekline itiraz etmekle ve bu nedenle mahkumiyet kararının sadece davanın ön soruꢀturması  
aꢀamasında elde edilen ifadelerle gerekçelendirildiğinden ꢀikayet etmekle yetindiğini  
gözlemlemektedir. Ancak savunmada mahkemeye çıkmaması hakkında hiçbir görüꢀ yer  
almamaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranın 15 Haziran 1993 tarihli duruꢀmaya katıldığını ve esas hakkındaki  
görüꢀlerini bildirdiğini not etmektedir. Bu tarihten itibaren ve yargılamanın sona ermesine  
kadar, baꢀvuran hakkında hiçbir geliꢀme ve yargı eylemi meydana gelmemiꢀtir.  
AĐHM, kendisine sunulan unsurların tümünü inceledikten sonra, 15 Haziran 1993  
tarihine kadar adaletten kaçan baꢀvuranın tutumunun, belirtilen tarihe kadar yargılamanın  
uzamasının kaynağı olduğuna kanaat getirmektedir.  
5
AĐHM, adli makamların tutumu konusunda ise, sadece Devlet’e atfedilecek  
yavaꢀlıkların, “makul sürenin” aꢀılmasına neden olduğu tespitinde bulunmaya itebileceklerini  
hatırlatmaktadır (Bkz. özellikle Gergouil-Fransa, no: 40111/98, § 19, 21 Mart 2000 ve  
Papachelas-Yunanistan, no: 31423/96, § 40, AĐHM 1999-II). Yargılamanın uzaması, dosyada  
hiçbir ilerleme kaydetmeden ve sanıkların bulunamadığı gerekçesiyle, 15 Haziran 1993 ve 19  
ꢁubat 1998 tarihleri arasında yani yaklaꢀık dört yıl sekiz ay boyunca duruꢀmaların  
ertelenmesine düzenli olarak karar verdikleri sürece adli makamlara atfedilebilir.  
Yargılamanın genel süresini, özellikle baꢀvuranın esas hakkında görüꢀlerini beyan  
etmesinden sonraki ilk derece mahkemesi önündeki yargılama ve hiçbir özel karmaꢀıklık arz  
etmeyen yargılamanın konusunu gözönüne aldığında, AĐHM AĐHS’nin 6§1 maddesi uyarınca  
“makul sürenin” aꢀıldığına kanaat getirmektedir.  
Dolayısıyla bu hüküm ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuran, maddi zararı için 100.000 Euro ve manevi zararı için 200.000 Euro  
istemektedir.  
Hükümet aꢀırı olduğunu düꢀündüğü bu iddialara itiraz etmektedir.  
AĐHM, maddi zarar hakkında, baꢀvuran AĐHS’nin 6. maddesinin ihlalinden doğan  
zararın belirlenmesini sağlayacak hiçbir kanıt unsuru sunmadığından, bu talebi  
reddetmektedir. Manevi zarar konusunda AĐHM, dava koꢀullarından dolayı baꢀvuranın bir  
takım sıkıntılar duyabileceğine kanaat getirmektedir. AĐHM, baꢀvurana bu bakımdan 4.000  
Euro’nun ödenmesinin uygun olduğuna kanaat getirmektedir.  
AĐHM için, bu davada olduğu gibi bir kimse AĐHS’nin gerektirdiği tarafsızlık ve  
bağımsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum edildiğinde,  
sözkonusu kiꢀinin isteği üzerine yeni bir yargılama veya yeniden dava açılması, tespit edilen  
ihlalin telafi edilmesi için prensip olarak en uygun yoldur (Bkz. Öcalan-Türkiye, no:  
46221/99, § 210, AĐHM 2005-).  
B. Masraf ve Harcamalar  
Baꢀvuran, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu masraf ve harcamalar için 2.000 Euro talep  
etmektedir.  
Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.  
AĐHM içtihadına göre baꢀvuran, gerçekliğini, gerekliliğini ve oranlarının makul  
yönünü ortaya koyduğu sürece masraf ve harcamaların karꢀılanmasını sağlayabilir. AĐHM,  
elinde bulunan unsurları ve yukarıda belirtilen kriterleri gözönüne alarak, yapılan bütün  
masraflar için baꢀvurana 1.000 Euro’nun ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmektedir.  
6
C. Gecikme Faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz  
oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabul edilebilir olduğuna;  
2. DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması ve yargılama süresi nedeniyle  
AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;  
3. AĐHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;  
4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere, miktara yansıtılabilecek  
her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet’in baꢀvurana manevi tazminat için  
4.000 Euro (dört bin Euro) ve masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin Euro) ödemesine;  
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez  
Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulamasına;  
5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 20 Nisan 2006 tarihinde, Đçtüzüğün 77.  
maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
7