CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

VELĐ UYSAL -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:57407/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

4 Mart 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (57407/00) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀı) Veli Uysal’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 24 ꢁubat 2000

tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1925 doğumludur ve Đzmir’de ikamet etmektedir.

29 Haziran 1959 yılında, Bulgarca’da (Đzmir) bulunan 18.000 m²lik taꢀınmazın tapu kaydı

baꢀvuran ve diğer iki kiꢀi adına yapılmıꢀtır.

14 Haziran 1979 tarihinde, kadastro komisyonu tarafından bir inceleme yapılmıꢀ ve

sözkonusu arsa 88 parsele bölünerek diğer ꢀahıslar adına kaydedilmiꢀtir.

4 Mart 1980 tarihinde, baꢀvuran ve sözkonusu taꢀınmazın diğer ortakları, Tapu ve Kadastro

Müdürlüğü’ne baꢀvuruda bulunmuꢀ ve sözkonusu parsellerin tapu kaydının adlarına

yapılmasını talep etmiꢀlerdir.

A. Đlk yargı süreci

17 Aralık 1984 tarihinde, baꢀvuran ve taꢀınmazın ortağı diğer ꢀahıslar, 14 Haziran 1979 tarihli

kadastro planının iptali ve ihtilaflı parsellerin adlarına kaydedilmesi için Đzmir Kadastro

Mahkemesi’nde dava açmıꢀlardır.

5 Ocak 1989 tarihinde, Konak Kadastro Müdürlüğü, nizalı kadastro planı iptal etmiꢀtir.

15 ꢁubat 1989 tarihinde, Hazine, Đzmir Kadastro Mahkemesi’nde itirazını sunmuꢀtur.

21 Haziran 1989 tarihli bir karar ile mahkeme [1985/28- 1989/58 numaralı iki benzer davayı

birleꢀtirmesinin ardından], baꢀvurana ait parselin, 1937 yılında kadastro incelemesinin

yapıldığı ve sonuç olarak, 14 Haziran 1979 tarihli yeni incelemenin hükümsüz olarak

düꢀünülmesi gerektiği gerekçesiyle, 14 Haziran 1979 tarihli kadastro planını iptal etmiꢀtir.

Buna karꢀın mahkeme, taꢀınmazın malikliği konusunda bir karar vermemiꢀtir.

23 Eylül 1992 tarihli bir karar ile Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur zira

Yargıtay, 1937 tarihli kadastro çalıꢀmasının kuralsız olduğu ve kadastro olarak

nitelenemeyeceği kanaatindedir.

24 Aralık 1996 tarihinde, iade edilen karara iliꢀkin olarak Đzmir Kadastro Mahkemesi,

Menderes Kadastro Mahkemesi lehine ratione loci bakımından yetkisi olmadığına karar

vermiꢀtir.

2

B. Đkinci yargı süreci

21 Kasım 1985 tarihinde, baꢀvuran ve taꢀınmazın ortağı diğer ꢀahıslar, 144 kiꢀiyi Đzmir Asliye

Hukuk Mahkemesi’ne çağırmıꢀlardır. Baꢀvuran ve diğer ꢀahıslar, kadastro planı olarak, 1937

yılında kadastro komisyonu tarafından tamamlanan kadastro planının kabul edilmesini

istemiꢀlerdir. Baꢀvuran ve taꢀınmazın ortağı ꢀahıslar, mahkemeden ayrıca, diğer kiꢀiler

tarafından taꢀınmazlarının iꢀgaline son verilmesini ve nizalı parsellerin tapu kayıtlarının

adlarına kaydedilmesini talep etmiꢀlerdir.

1 Aralık 1987 tarihinde, Asliye Hukuk Mahkemesi, ratione materiae bakımından yetkisi

olduğunu reddetmiꢀ ve dava dosyasını, yeniden, Đzmir Kadastro Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.

18 Ekim 1989 tarihinde, Đzmir Kadastro Mahkemesi, ihtilaflı taꢀınmaz ile ilgili olarak 1937

yılında yürütülen kadastro planının tamamlanmamıꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir. Bu nedenle

mahkeme, yetkisi olduğunu reddetmiꢀ ve dosyayı, kadastro çalıꢀmasının tamamlanması için

kadastro müdürlüğüne göndermiꢀtir.

11 ꢁubat 1991 tarihinde, Yargıtay, tamamlanmamıꢀ bir incelemenin neticesinde verildiği

gerekçesiyle ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.

25 Nisan 1996 tarihinde, Đzmir Kadastro Mahkemesi, Asliye Hukuk Mahkemesi lehine

ratione materiae bakımından yetkisi olmadığı kararına varmıꢀtır. Kadastro Mahkemesi, 1937

yılında gerçekleꢀtirilen kadastro çalıꢀmasının yasaya uygun olmadığını ve 14 Haziran 1979

tarihli incelemenin ise nihaileꢀen hukuki kararlarla iptal edildiğini tespit etmiꢀtir. Kadastro

Mahkemesi, sözkonusu parsellere iliꢀkin olarak 1994 yılında yeni bir kadastro çalıꢀması

yapıldığını belirtmiꢀtir. Sonuç olarak mahkeme, baꢀvuran ve taꢀınmazın diğer ortaklarının

baꢀvurularının “yasadıꢀı bir iꢀgale son verilmesi” olarak değil “mülkiyeti kanıtlamak için hak

isteme davası” olarak düꢀünülmesi gerektiğine karar vermiꢀtir.

Dava dosyası, hukuki anlaꢀmazlığın çözülmesi için re’sen Yargıtay’a gönderilmiꢀtir.

22 Ekim 1996 tarihinde, Yargıtay, davanın, Kadastro Mahkemelerinin yetkisinde olduğuna

karar vermiꢀtir.

27 ꢁubat 1997 tarihinde, Đzmir Kadastro Mahkemesi, ratione loci bakımından yetkisi

olmadığına karar vermiꢀ ve dava dosyasını, Menderes Kadastro Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.

C. Đki davanın birleꢀtirilmesi

6 Eylül 1999 tarihinde, Menderes Kadastro Mahkemesi, 1997/336 dosya numarası ile iki

davayı birleꢀtirmiꢀtir.

Bu tarihten 30 Haziran 2006 tarihine kadar, altmıꢀ dört duruꢀma gerçekleꢀtirilmiꢀtir. AĐHM

dosyasındaki bilgilere göre, dava, yerel mahkemelerde halen devam etmektedir.

3

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6/1. maddesinin öngördüğü “makul süre” ilkesine

riayet etmediğini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Đhtilaflı dava, 17 Aralık 1984 tarihinde baꢀlamıꢀtır. Dosya unsurlarına göre, iꢀbu kararın kabul

edildiği tarih itibarıyla, dava, Menderes Kadastro Mahkemesi’nde halen devam etmektedir.

Ancak AĐHM, Türkiye’nin bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığı tarih olan 28 Ocak 1987

tarihinden sonra geçen süre hakkında karar verebileceğini hatırlatmaktadır.

Bununla birlikte AĐHM, yukarıda sözü edilen beyanın verildiği tarihte davanın içinde

bulunduğu durumu da göz önüne almıꢀtır (25 Mart 1996 tarihli Mitap ve Müftüoğlu –Türkiye,

20 ꢁubat 2001 tarihli Cankoçak- Türkiye ve 25 Eylül 2001 tarihli ꢁahiner-Türkiye).

Böylece dikkate alınacak süre, yirmi bir yıldan fazladır. Ayrıca AĐHM, 28 Ocak 1987

tarihinde, davanın, iki yıl bir aydan fazla süredir devam etmekte olduğunu not etmektedir.

AĐHM, yargılama süresinin makul niteliğinin, davanın koꢀulları ıꢀığında ve özellikle davanın

karmaꢀıklığı, baꢀvuranların ve yetkili makamların tutumu ile ilgili kiꢀiler bakımından davanın

önemi gibi içtihadında belirtilen kriterler göz önüne alınarak değerlendirildiğini hatırlatır

(Frydlender-Fransa, baꢀvuru no: 30976/96).

Hiç kuꢀkusuz, özellikle nüfus kayıtlarının eskiliği ve bağlantılı davaların sayısı nedeniyle

mevcut dava, belli bir karmaꢀıklık içermektedir.

Buna karꢀın baꢀvuranın tutumunun, yargılamanın uzamasına özellikle bir etkisi olduğu tespit

edilmemiꢀtir.

Yetkililerin tutumlarına iliꢀkin olarak ise AĐHM, özellikle, yerel mahkemelerin, yetkilerini

belirlemek için on bir yıldan fazla süre harcadıklarını gözlemlemektedir. Oysa bireyin hak ve

yükümlülükleriyle ilgili sivil nitelikli itirazlarını makul bir sürede kesin karara bağlayabilmek

için iç hukuk sistemlerinin düzenlenmesi, Sözleꢀmeye taraf olan Devletlerin

sorumluluğundadır (Comingersoll S.A.- Portekiz, baꢀvuru no: 35382/97).

Sonuç olarak kendisine sunulan tüm unsurları incelemesinin ardından ve konuya iliꢀkin

içtihadını göz önüne alarak AĐHM, mevcut davada, ihtilaflı yargılama süresinin çok uzun

olduğu ve “makul süre” gerekliliğine riayet etmediği kanaatindedir.

4

Bu durumda, AĐHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran ayrıca ihtilaflı yargılamanın uzunluğunun, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ile

güvence altına alınan mallarına saygı hakkını da ihlal etmesinden ꢀikayetçidir.

Hükümet, bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır ve iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır.

AĐHM, baꢀvuran tarafından mülkiyeti kanıtlamak için açılan hak isteme davasının halen

Menderes Kadastro Mahkemesi’nde devam etmekte olduğunu belirtmektedir.

Dosya unsurlarının tamamını incelediğinde AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi

kapsamında yapılan ꢀikayet hakkında karar verilebilmesi için iç hukuktaki davanın sonucunun

bilinmesi gerektiği kanaatindedir.

Ulusal mahkemeler önündeki yargılamanın günümüzdeki safhasında, söz konusu ꢀikayetin

erken yapıldığı sonucu çıkarılmaktadır. Ancak ꢀayet baꢀvuran, iç hukuktaki yargılamanın

sonunda halen mağdur olduğunu düꢀünürse yeniden AĐHM’ye baꢀvurma imkanına sahiptir.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 35/1. ve 4. maddeleri uyarınca iç hukuk yolları tüketilmediği

gerekçesiyle, baꢀvuranın 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında yaptığı ꢀikayet

kabuledilemez niteliktedir.

III. AĐHS’NĐN 17. ve 18. MADDELERĐ KAPSAMINDA YAPILAN DĐĞER

ꢁĐKAYETLERE ĐLĐꢁKĐN OLARAK

Baꢀvuran, AĐHS’nin 17. ve 18. maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

Yukarıda ulaꢀtığı sorunu göz önüne alarak AĐHM, sözkonusu ꢀikayetlerin ayrı bir inceleme

gerektirmediği kanaatindedir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, 10.129.046,46 Amerikan Doları değerindeki maddi zararının tanzim edilmesi

gerektiğini belirtmektedir. Baꢀvuran ayrıca, miktarını AĐHM’nin takdirine bıraktığı manevi

tazminat talebinde de bulunmaktadır.

Hükümet, bu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı bulunmadığını

saptamakta ve sözkonusu talebi reddetmektedir. Bu karꢀın AĐHM, baꢀvuranın belli bir manevi

zarara maruz kaldığı kanaatindedir. Hakkaniyete uygun olarak, AĐHM, baꢀvurana 15.000

Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermektedir.

5

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri

108.427 Amerikan Doları talep etmektedir. Baꢀvuran, bu talebine hiçbir belge

sunmamaktadır.

Hükümet’e göre bu baꢀlık altında tazminat ödenmesine gerek yoktur.

Baꢀvuran, iddialarını belgelendirmediğinden AĐHM, baꢀvurana, yargılama masraf ve giderleri

için ödeme yapılmasına gerek olmadığı kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. ꢁikayetin, yargılama süresinin çok uzun olmasına iliꢀkin kısmının kabuledilebilir, geri

kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 17. ve 18. maddeleri kapsamında yapılan ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine

gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz

kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana

15.000 Euro (on beꢀ bin Euro) manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 4 Mart 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6