COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

VEYĐSOĞLU/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 27341/02)

KARAR

STRAZBURG

26 Haziran 2007

Sözkonusu karar AĐHS’nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,ꢀekle iliꢀkin

değiꢀiklik yapılabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaꢀı Zülfikar Veyisoğlu’nun (“baꢀvuran”), 1 Temmuz

2002 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleꢀme’nin

(“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 27341/02).

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran 1978 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır.

Olayların gerçekleꢀtiği tarihte Türk Kara Kuvvetleri Hakkari Dağ ve Komando

Tugayı’nda onbaꢀıdır.

29 Ocak 2002’de tuğgeneral, Hakkari Dağ ve Komando Tugayı’na bağlı Askeri

Disiplin Mahkemesi’ne bir iddianame sunmuꢀtur. Baꢀvuranı, kendisine tabi olanlara hakaret

etmekle, üstlerinden kasıtlı olarak gerçeği saklamakla ve kendisine tabi olanlara askerlik

hizmeti ile bağdaꢀmayan emirler vermekle suçlamıꢀtır. 6 ꢁubat 2002’de bir binbaꢀı, bir

yüzbaꢀı ve bir baꢀçavuꢀtan oluꢀan Hakkari Askeri Disiplin Mahkemesi, baꢀvuranı suçlu

bulmuꢀ ve 110 günlük “oda hapsine” mahkum etmiꢀtir.

19 ꢁubat 2002’de baꢀvuran karara itiraz etmiꢀtir.

5 Mart 2002’de Jandarma Genel Komutanlığı’na bağlı Van Yüksek Disiplin

Mahkemesi, ilk suçlamaya iliꢀkin takipsizlik kararı almıꢀ ve dava dosyasını tekrar görüꢀülmek

üzere Jandarma Genel Komutanlığı’na bağlı Askeri Mahkeme’ye göndermiꢀtir. Baꢀvuranın,

iki suçlamadan beraatine karar vermiꢀtir. Ancak, kendisine tabi olanlara hakaret içerikli

emirler vermiꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir. Bu nedenle, üçüncü suçlama hususunda 6 ꢁubat 2002

tarihli kararı onamıꢀtır. Sonuç olarak, baꢀvuranın 40 gün “oda hapsinde” kalmasına karar

verilmiꢀtir.

16 Nisan 2002’de baꢀvuran Adalet Bakanlığı’na bir dilekçe sunarak Van Yüksek

Disiplin Mahkemesi kararının temyizi yoluyla davasının, Askeri Yargıtay Cumhuriyet

Savcılığı’na havale edilmesini istemiꢀtir. Özellikle AĐHS’nin 5 § 1. ve 6 § 1. maddelerinin

ihlal edildiği hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur.

7 Haziran 2002’de Askeri Adalet Đꢀleri Baꢀkanı, Adalet Bakanlığı adına baꢀvuranın

dilekçesini reddetmiꢀtir.

2

HUKUK

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK

Baꢀvuran, kendisini yargılayan Askeri Disiplin Mahkemesi’nin AĐHS’nin ilgili

kısımları aꢀağıda kaydedilen 6 § 1. maddesinin gerektirdiği gibi bağımsız ve tarafsız olmadığı

hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur:

“Herkes ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla

kurulmuꢀ bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının ... hakkaniyete uygun ... olarak

görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuran aleyhindeki suçlamaların “ceza” ile değil “disiplin” ile ilgili

olduğunu ileri sürmüꢀtür. Bu nedenle, sözkonusu davada 6 § 1. maddenin uygulanmamıꢀtır ve

sözkonusu ꢀikayet, AĐHS hükümlerine ratione materiae (konu bakımından) uygun olmadığı

için reddedilmelidir.

Baꢀvuran Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢀ ve bir onbaꢀı olarak 477 No.lu Kanun’un

38. maddesinin (C) paragrafında belirtilen hükümler uyarınca cezasını çekmiꢀ olduğunu ileri

sürmüꢀtür. Dolayısıyla, kapıda bir muhafız ile birlikte 40 gün boyunca bir hücrede kilitli

kalmıꢀtır. Bununla birlikte, bu süreç askerlik hizmetine dahil edilmediği için ordudan

öngörüldüğünden 40 gün sonra terhis edilmiꢀtir.

AĐHM, Hükümet’in 6 § 1. maddenin uygulanması ile ilgili ilk itirazının, sözkonusu

ꢀikayetin esaslarının incelenmesi ile bağlantılı olduğu kanısındadır. Bu nedenle AĐHM ilk

itiraz ile sözkonusu ꢀikayet arasında bağlantı kurmaktadır. Ayrıca sözkonusu ꢀikayetin,

AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelden yoksun olmadığını belirtmektedir.

Kabuledilmez olduğuna karar vermek için de gerekçe bulunmamaktadır. Bu nedenle

kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esaslar

1. Madde 6 § 1’in uygulanabilirliği

AĐHM öncelikle iꢀlenen suçu tanımlayan hükümlerin, sorumlu Devlet’in hukuk

sistemine göre, ceza hukukuna mı, disiplin hukukuna mı veya aynı zamanda her ikisine birden

mi ait olduğunu tespit etmenin gerekli olduğunu hatırlatmaktadır. Ancak bu yalnızca baꢀlama

noktasıdır. Elde edilen delillerin yalnızca resmi, göreceli bir değeri bulunmaktadır ve birçok

Sözleꢀmeci Devlet’te karꢀılaꢀtırmalı hukukun ortak paydasında ele alınmalıdır. Suçun niteliği

daha önemlidir. Ancak, AĐHM denetimi burda bitmemektedir. Bu tür bir denetim, ilgili

kiꢀinin maruz kalma riskini taꢀıdığı suçun ağırlık derecesi gözönüne alınmadığı takdirde

aldatıcı olacaktır (Engel ve Diğerleri/Hollanda, 8 Haziran 1976 tarihli karar, A Serisi no. 22,

§§ 82-83).

AĐHM, ilgili iç hukukun sözkonusu davada anılan suçlara (tabi olanlara hakaret etmek,

kasıtlı olarak üstlerinden gerçeği gizlemek ve tabi olanlara hakaret içeren emirler vermek)

disiplinle ilgili bir mesele olarak yaklaꢀtığını gözlemlemektedir. Sözkonusu suçlar

tasarlanmıꢀtır ve askeriye içerisinde düzeni devam ettirme amacını izlemektedir. Siviller için

eꢀit seviyede ve net bir cezai hukuk mevcut değildir. Ancak yukarıda anılan Engel kriterinin

3

alternatif olması ve çeꢀitlilik gereği taꢀımaması nedeniyle, “suçun” “cezai” niteliğine ilke

olarak yalnızca yaptırımın niteliği ve ꢀiddeti temelinde karar verilebilir.

Yukarıda anılanlar ıꢀığında AĐHM sözkonusu davada AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin

uygulanabilirliğine karar vermedeki kilit noktanın, baꢀvuranın cezasının ꢀiddetinin

değerlendirilmesi olduğu kanısındadır.

Bu bağlamda AĐHM ilk olarak Askeri Disiplin Mahkemesi’nin baꢀvuranı üç suçtan

suçlu bulduğunu ve onu 110 günlük “oda hapsine” mahkum ettiğini gözlemlemektedir.

Dolayısıyla Van Yüksek Disiplin Mahkemesi, baꢀvuranın suçların ikisinden beraatine ve

kalan suç için 40 gün “oda hapsinde” kalmasına karar vermiꢀtir. Ancak AĐHM temyizin nihai

sonucunun, baꢀvuran için tehlike arz eden durumların önemini azaltmadığı sonucuna

varmıꢀtır.

AĐHM baꢀvuran aleyhindeki suçlamaların, uzun süre özgürlükten mahrum bırakmayı

da içeren ciddi cezalara yol açması nedeniyle cezai alan kapsamında bulunduğu kanısındadır.

Bu nedenle cezanın niteliği ve ꢀiddeti gözönüne alındığında AĐHM baꢀvuranın AĐHS’nin 6 §

1. maddesi bağlamında cezai bir suçlamaya maruz kaldığına karar vermektedir.

AĐHM, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin sözkonusu davaya uygulanabilir olduğu sonucuna

varmıꢀtır.

2. Madde 6 § 1’in ihlal edildiği iddiasının esası

Baꢀvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden Askeri Disiplin Mahkemesi’nin

mensuplarının, adli görevleri yanında kendilerini atıyan bir komutana tabi oldukları idari

görevleri de olması nedeniyle bağımsız ve tarafsız olmadığını ileri sürmüꢀtür. Aynı zamanda

dıꢀ baskılara karꢀı koruma mevcut olmadığını iddia etmiꢀtir.

Hükümet, Anayasa’nın ve 477 No.lu Kanun’un ilgili hükümleri ıꢀığında Askeri

Disiplin Mahkemeleri kürsülerinde oturan subayların kanuna aykırı baskılara karꢀı koruma

sağladığını ileri sürmüꢀtür. Bu nedenle sözkonusu mahkemelerin bağımsız ve tarafsız olduğu

kabul edilmektedir.

AĐHM, AĐHS’nin askeri mahkemelerin Madde 6 § 1’de öngörülen bağımsızlık ve

tarafsızlığın teminine saygı duyulması koꢀuluyla askeri personel aleyhindeki cezai

suçlamalara iliꢀkin karar vermelerini yasaklamadığını yinelemektedir.

Madde 6 § 1 bağlamında bir mahkemenin “bağımsız” olup olmadığına karar vermek

için inter alia (diğerlerine ilaveten) menusplarının atanma ꢀeklinin ve görev sürelerinin, dıꢀ

baskılara karꢀı teminatların mevcut olduğunun ve bağımsız bir görüntü arz edip etmediğinin

gözönüne alınması gerektiğini belirtmektedir.

Sözkonusu madde kapsamı içerisinde “tarafsızlık” durumuna iliꢀkin olarak

uygulanabilecek iki test mevcuttur: ilki subjektiftir; bir davada belirli bir hakimin ꢀahsi

kanaatleri değerlendirilmektedir. Diğeri objektiftir; bu hususta hakimin haklı kuꢀkulanmaları

yok edecek yeterli teminatı sağlayıp sağlamadığı tespit edilmektedir.

AĐHM sözkonusu davanın, bir askerin askeri disiplin kurallarına uymadığı için

yargılandığı askeri mahkeme önündeki davalara iliꢀkin olduğunu belirtmektedir. Ayrıca

4

sözkonusu olan yalnızca Askeri Disiplin Mahkemesi kürsüsünde oturan hakimlerin

bağımsızlıkları ve objektif tarafsızlıkları olduğunu belirtmektedir.

AĐHM, 477 No.lu Kanun’un 2. maddesine göre, Askeri Disiplin Mahkemelerinin

orduda asker olan ve üstlerinden emir alan üç subaydan oluꢀtuğunu gözlemlemektedir. Bu

subaylardan yalnızca bir tanesinin hukuki eğitim almıꢀ bir askeri hakim olduğunu

belirtmektedir (477 No.lu Kanun’un 6. maddesi). Atanmalarında dikkat çeken bir özellik emir

yetkilerinin bir yılla kısıtlanmıꢀ olmasıdır. Askeri Birlik Komutanı tarafından atanmaktadırlar.

Bu nedenle askeri hiyerarꢀi içerisinde komutanlarının emirleri altındadırlar. Askeri disipline

tabi olurlar ve ordu tarafından bu amaçla tayin ve takdir edilmektedirler. AĐHM özellikle

sözkonusu davada baꢀvurana karꢀı bir iddianame sunan tuğgeneralin, yine baꢀvuranı

yargılayan ve mahkum eden Askeri Disiplin Mahkemesi kürsüsünde bulunan subayların

hiyerarꢀik üstü olduğunu belirtmektedir.

Sözkonusu unsurlar gözönüne alındığında AĐHM baꢀvuranın Askeri Disiplin

Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığından kuꢀku duymak için meꢀru bir nedeni olduğu

sonucuna varmaktadır.

Sonuç olarak AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermektedir.

II. AĐHS’NĐN 5 § 1. (a) MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, kendisini özgürlüğünden mahrum bırakan Askeri Disiplin Mahkemesi’nin

AĐHS’nin 5 § 1. (c) maddesi uyarınca yetkili bir mahkeme olmadığı hususunda ꢀikayette

bulunmuꢀtur.

AĐHM sözkonusu ꢀikayetin, yukarıda incelenen ꢀikayet ile yakından bağlantılı

olduğunu ve bu nedenle kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerektiğini

gözlemlemektedir.

AĐHM ayrıca baꢀvuranı yargılayan ve “oda hapsine” mahkum eden Askeri Disiplin

Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığını belirtmektedir. Tespit edilen ihlal ve dava

koꢀulları ıꢀığında AĐHM baꢀvuranın iddialarını AĐHS’nin 5 § 1. (a) maddesi bağlamında

ayrıca incelemenin gerekli olmadığı kanısındadır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Türkiye’de verilen yasal asgari ücreti gözönünde bulunduran baꢀvuran, askerlikten 40

gün erken terhis edilmesi nedeniyle uğradığı maddi zarar için 507.28 Yeni Türk Lirası (YTL)

[yaklaꢀık 275 Euro] talep etmiꢀtir. Bununla birlikte manevi zarar için de 10,000 Euro talep

etmiꢀtir.

5

Hükümet sözkonusu taleplere itiraz etmiꢀtir.

Maddi tazminata iliꢀkin olarak AĐHM, 6 § 1. madde bağlamındaki davaların

sonuçlarının ne olacağına iliꢀkin çıkarımlarda bulunamayacağı kanısındadır. Ayrıca

baꢀvuranın maddi tazminat talebini destekleyen bir delil mevcut değildir. Bu nedenle talebi

reddetmektedir.

Baꢀvuranın manevi tazminat talebine iliꢀkin, ihlal bulgusunun baꢀlıbaꢀına baꢀvuranın

maruz kaldığı manevi zarar için tazminat teꢀkil ettiği kanısındadır.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuran, AĐHM huzurundaki davalarda ve yerel davalarda yaptığı harcamalarla

birlikte avukat ücreti için 3,540 YTL [yaklaꢀık 1,915 Euro] tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet sözkonusu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM içtihatına göre bir baꢀvuran ancak gerekli olduğu için yaptığını ve miktarının

makul olduğunu kanıtladığı sürece masraflarının tazminine hak kazanmaktadır. Sözkonusu

davada kendisine sunulan delilleri ve bilgileri gözönüne alan AĐHM, baꢀvurana sözkonusu

baꢀlık altında toplam 1,000 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU NEDENLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 5 § 1. (a) maddesi bağlamındaki ꢀikayeti ayrıca değerlendirme gereği

bulunmadığına;

4. Đhlal bulgusunun baꢀlıbaꢀına baꢀvuranın maruz kaldığı maddi zarar için tazmin teꢀkil

ettiğine;

5. (a) sorumlu Devletin baꢀvurana, kararın AĐHS’nin 44 § 2. maddesine göre kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içerisinde, uygulanabilecek her türlü vergi ile birlikte kararın

verildiği tarihte uygulanan oran üzerinden yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere mahkeme

masrafları için 1,000 Euro (bin Euro) ödemesi gerektiğine;

(b) Yukarıda kaydedilmiꢀ olan üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar,

Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

oluꢀacak faiz oranına göre yukarıda belirtilen miktarlarda ödenecek basit faizi ödemekle

yükümlü olduğuna karar vermiꢀ,

6. Baꢀvuranların adil tazmin taleplerinin kalan kısmını reddetmiꢀtir.

6

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 26 Haziran 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

7