CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

VEYSEL TURHAN - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:53648/00)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRASBOURG

20 Eylül 2005

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (53648/00) başvuru no’lu davanın

nedeni, bu ülke vatandaşı Veysel Turhan’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne

(AİHM) 25 Kasım 1999 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi

uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde İstanbul Barosu avukatlarından

Mesut Beştaş, Meral Beştaş ve Fehmile Kaş tarafından temsil edilmektedir.

AİHM 17 Haziran 2004 tarihinde başvuruyu kısmen kabuledilebilir bulmuştur.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

OLAYLAR

1968 doğumlu olan başvuran Siirt’te ikamet etmektedir. Olayların meydana geldiği

dönemde başvuran Halkın Emek Partisi Siirt İl Başkanıdır.

2 Haziran 1998 tarihinde başvuran yasadışı televizyon kanalı Med-TV’ye canlı yayın

esnasında telefonla katılmıştır.

Milli Güvenlik Konseyi Adalet Bakanlığı’na hitaben yazdığı 1 Temmuz 1998 tarihli

bir yazıyla, başvuranın konuşmasında bölücü propaganda yaptığına kanaat getirerek hakkında

takibat başlatılmasını talep etmiştir.

11 Eylül 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet

Savcılığı başvuranı halkı sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge farklılığı gözeterek kin ve

düşmanlığa tahrik etmekle suçlayarak Türk Ceza Kanunu’nun 312. maddesinin 2. ve 3.

fıkraları uyarınca mahkum edilmesini talep etmiştir.

Başvuran Diyarbakır DGM’ye sunduğu savunmasında hakkında yapılan suçlamaları

reddetmiş ve bir siyasi partinin temsilcisi sıfatıyla yalnızca, Devlet tarafından bölgesinde

yürütülen ekonomik ve sosyal politikaları eleştirdiğini belirtmiştir.

20 Nisan 1999 tarihinde biri asker kökenli olmak üzere üç hakimden oluşan

Diyarbakır DGM heyeti başvuranı bölücü propaganda yapmaktan suçlu bularak, 3713 sayılı

Terörle Mücadele Kanunu’nun 8. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bir yıl dört ay hapis cezası ile

8.266.666.666 TL para cezasına mahkum etmiştir. 647 sayılı Kanun’un 6. maddesi gereğince

Mahkeme cezanın infazının ertelenmesine karar vermiştir.

3 Eylül 1999 tarihinde ceza davası halen ulusal mahkemelerce görülmekteyken 12

Temmuz 1997 tarihinden önce basın ve yayın yoluyla işlenen suçlara ilişkin dava ve cezaların

ertelenmesine öngören 4454 sayılı Kanun Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

13 Eylül 1999 tarihinde Yargıtay ilk derece mahkemesinin verdiği kararı bozmuş ve

dava dosyasını 4454 sayılı Kanun hükümlerine göre yeniden incelenmek üzere Diyarbakır

DGM’ye geri göndermiştir.

2 Kasım 1999 tarihinde Diyarbakır DGM 4454 sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca

başvurana karşı açılan ceza davası hakkında hüküm vermeyi ertelemiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, hakkında başlatılan takibatın ifade özgürlüğü hakkını ihlal ettiğinden

şikayet ederek, AİHS’nin 10. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Davanın tarafları başvurana karşı başlatılan takibatın, kesinleşmiş bir mahkumiyet

olmamasına rağmen, ifade özgürlüğü hakkının kullanılmasına bir müdahale olarak

inceleneceğinde hemfikirdirler. AİHM bir siyaset adamı olan başvuranın durumu üzerindeki

önemli sonuçları ve aleyhinde verilen yargı kararına eşlik eden erteleme kararı gözönüne

alındığında başka türlü karar vermek için herhangi bir neden görmemiştir. Aslında sözkonusu

erteleme, ilgili kişi erteleme kararının verildiği tarihten itibaren üç yıl içinde kasıtlı olarak

aynı türden bir suç işlemez ise geçerlidir.

Müdahalenin yasa ile öngörülmüş olduğu ve AİHS’nin 10. maddesine göre meşru bir

amaç güttüğüne de –toprak bütünlüğünün korunması– itiraz edilmemiştir (Bkz.,

Yağmurdereli-Türkiye, no: 29590/96, § 40, 4 Haziran 2002). AİHM bu değerlendirmeye

katılmaktadır. Mevcut davada anlaşmazlık sözkonusu müdahalenin “demokratik bir toplumda

gerekli” olup olmadığı sorusuna dayanmaktadır.

AİHM dava konusu konuşmada kullanılan ifadelere özellikle dikkat edecek ve

incelemesine sunulan davayı çevreleyen koşulları, özellikle de terörle mücadeleye bağlı

güçlükleri gözönünde bulunduracaktır.

Bu itibarla AİHM, başvuranın bir televizyon programına telefonla katılması nedeniyle

hakkında takibat başlatıldığını gözlemlemiştir. Başvuran bir siyaset adamı olarak, özellikle

sözkonusu bölgede hükümet tarafından yürütülen ekonomik politikayı eleştirmiş ve bölge

halkının nazik durumu ile sorunun siyasi yanını vurgulamıştır. Diğer yandan başvuran “Kürt

halkının” asimilasyon politikasından mağdur olduğunu ileri sürmüştür.

Diyarbakır DGM’ye göre bu eleştiriler bölücü propaganda teşkil etmektedir.

AİHM açısından şurası açıktır ki, başvuran siyaset adamı sıfatıyla, Türk siyasi

yaşamının aktörlerinden biri olarak sahip olduğu rol çerçevesinde ne şiddet kullanmaya ne de

silahlı direnişe veya ayaklanmaya tahrik etmeden kendisini ifade etmiştir. Öte yandan AİHM

daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da incelemiş ve

AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. özellikle İbrahim Aksoy-

Türkiye kararı, § 80).

Dahası başvuranın yararlandığı erteleme, faaliyetlerini kısmen sansür edecek ve halka

açık bir tartışmada yeri olan ve varlığı inkar edilemeyen bir eleştiriyi açıkça dile

getirebilmesini büyük ölçüde kısıtlayacak niteliktedir (bkz., Hertel-İsviçre, 25 Ağustos 1998,

Derleme Kararlar ve Hükümler 1998-VI, ss. 2331-2332, § 50 ve Erdoğdu-Türkiye, no:

25723/94, § 72, CEDH 2000-VI) .

Sonuç olarak AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

Başvurana hitaben yazılmış 21 Haziran 2004 tarihli bir mektupla, AİHS’nin 41.

maddesine göre yapılacak tüm adil tazmin taleplerinin esas hakkında yazılı görüşlerde

belirtilmesi gerektiğini öngören AİHM İç Tüzüğü’nün 60. maddesine dikkat çekilmesine

rağmen, kabuledilebilirlik kararının ardından başvuran tarafından herhangi bir adil tazmin

talebinde bulunulmamıştır. Dolayısıyla kabuledilebilirlik kararı ile birlikte gönderilen

mektupta belirtilen süreler içinde cevap gelmediğinden AİHM, AİHS’nin 41. maddesi

kapsamındaki tazminatın ödenmesine gerek olmadığına karar vermiştir (Willekens-Belçika,

no: 50859/99, § 27, 24 Nisan 2003, ve Palenik-Çek Cumhuriyeti, no: 64737/01, § 31, 21

Haziran 2005).