COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

VOLKAN ÖZDEMĐR – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 29105/03)

KARAR

STRAZBURG

20 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 29105/03 no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı

Volkan Özdemir’in (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 18 Temmuz 2003

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde, Đzmir Barosu

avukatlarından M. N. Terzi tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1986 doğumludur ve Đzmir’de ikamet etmektedir.

A. Baꢀvuranın yakalanması ve gözaltına alınması

30 Mart 2002 tarihinde, baꢀvuran, Buca Emniyet Müdürlüğü Polis Karakolu'na bağlı

polislerce hırsızlık yaptığı ꢀüphesiyle Z.K. isimli ꢀahıs ile birlikte yakalanmıꢀtır.

Aynı gün saat 19.10’da üç polis memuru tarafından hazırlanan ve baꢀvuran ile Z.K.

tarafından imzalanan yakalama tutanağına göre, polis saat 13.00 sularında iki kiꢀinin Buca

Egekent’teki üç ayrı eve girmeye çalıꢀtığı istihbaratını almıꢀtır. Görgü tanıklarının tarifine

uyan ꢀüpheliler görevlendirilen birim tarafından saat 19.00’da yakalanmıꢀtır. Yakalanma

sırasında koꢀarken taꢀlı bir zemine düꢀtüğü için baꢀvuranın dizleri, sırtı ve alnı yaralanmıꢀtır.

Aynı gün (30 Mart 2002) saat 19.30’da, kimlik tespiti sırasında görgü tanıklarından

biri baꢀvuran ile Z.K.’yi teꢀhis etmiꢀtir.

Ayrıntılı rapora göre reꢀit olmadığı için baꢀvuran sorgulanmamıꢀtır.

Baꢀvuran, baꢀvuru formunda, gözaltında bulunduğu sırada çeꢀitli ꢀekillerde kötü

muameleye maruz kaldığını ayrıntılı olarak ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, özellikle, duvarının bir

kısmı süngerle kaplı olan bir sorgu odasına alındığını ve polis memurlarının baꢀını bu duvara

vurduğunu ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, bu odada sivil giyimli dört polis memuru tarafından

dövüldüğünü, elektrik ꢀoku verildiğini ve tehdit edildiğini iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, gözleri

bağlı olduğu halde bir yerden görebildiğini ve polisleri seslerinden tanıyabildiğini ifade

etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, polis memurları tarafından soğuk duꢀ aldırıldığını, çırılçıplak

soyulduğunu ve ellerinin bağlandığını ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, bütün bunların mahkemeye

çıkarılmadan önce bazı iꢀlemler için götürüldüğü ꢁ. Coꢀkun Erçin Polis Karakolu’nda değil,

Buca Merkez Polis Karakolu’nda gerçekleꢀtiğini iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuran, saat 19.45’te Buca sağlık merkezinde O.T. adlı doktor tarafından muayene

edilmiꢀtir. Muayene sonucunda, baꢀvuranın baꢀında 1,5 cm büyüklüğünde küçük bir cilt

lezyonu ve ödem, sırtının ortasında sürtünmeden veya vurmadan kaynaklanan yaklaꢀık 8 cm

boyutunda eliptik bir kızarık alan, sırtının sağ omuz kısmında hafif bir ekimoz ve sağ dizde

sürtünmeden kaynaklanan hafif bir sıyrık tespit edilmiꢀtir.

2

31 Mart 2002 tarihinde saat 14.35’te, baꢀvuran Buca sağlık merkezinde B.G. adlı

doktor tarafından muayene edilmiꢀtir. Baꢀvuranın sırtının ortasında 6-7 cm büyüklüğünde eski

bir ekimoz tespit edilmiꢀtir. Doktor, ekimozun yedi veya sekiz günlük olduğu sonucuna

varmıꢀtır.

ꢁ. Coꢀkun Erçin Polis Karakolu’nda baꢀvuran ile bir polis memuru tarafından

imzalanan tarihi belirtilmemiꢀ ꢀüpheli ve sanık hakları formuna göre, baꢀvuran saat 19.00’da

yakalanmıꢀtır. Ancak, 31 Mart 2002 tarihli sevk/serbest bırakma tutanağına göre, baꢀvuran 30

Mart 2002 tarihinde saat 13.30’da Đzmir Buca Çocuk Büro Amirliği tarafından yakalanmıꢀ, 31

Mart 2002 tarihinde saat 16.00’da serbest bırakılmıꢀtır. Polis tarafından hazırlanan fezlekeye

göre, baꢀvuran ile Z.K., 31 Mart 2002 tarihinde saat 19.10’da Buca Asayiꢀ Bürosu’nda

görevli polis memurları tarafından yakalanmıꢀlardır. Söz konusu fezlekede, E.C. adlı kiꢀinin

30 Mart 2002 tarihinde saat 14.56’da karakola gelerek hırsızlık nedeniyle ꢀikayetçi olduğu

belirtilmektedir.

31 Mart 2002 tarihinde polisin baꢀvuranı Cumhuriyet Savcısı ile hakim huzuruna

çıkarmaya çalıꢀtığı anlaꢀılmaktadır. Ancak, saatin çok geç olmasından dolayı, Cumhuriyet

Savcısı baꢀvuranın ertesi gün erken saatte getirilmesi talimatını vermiꢀtir. Baꢀvuran,

gözaltında tutulmak üzere Buca Çocuk Büro Amirliği’ne gönderilmiꢀtir.

B. Baꢀvuran aleyhindeki cezai kovuꢀturma

1 Nisan 2002 tarihinde, baꢀvuran önce Đzmir Cumhuriyet Savcılığı, daha sonra Đzmir

Sulh Hukuk Mahkemesi huzuruna çıkartılmıꢀ ve aleyhindeki suçlamaları reddetmiꢀtir.

Baꢀvuran, baro tarafından görevlendirilen bir avukat tarafından temsil edilmiꢀtir. Mahkeme,

baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

Đzmir Cumhuriyet Savcısı, 8 Nisan 2002 tarihinde, baꢀvuran ile Z.K.’yi 6 ꢁubat 2002

tarihinde hırsızlık yapmak, 30 Mart 2002 tarihinde üç ayrı evde hırsızlığa teꢀebbüs etmek

suçlarıyla itham eden bir iddianame ile Đzmir 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır.

Suçlamalar Ceza Kanunu’nun 493. ve 522. maddelerine dayandırılmıꢀtır.

Đzmir 1. Asliye Ceza Mahkemesi önünde baꢀvuran ile Z.K. aleyhinde cezai

kovuꢀturma baꢀlatılmıꢀtır. 29 Nisan 2002 tarihinde yapılan duruꢀmada, baꢀvuran, ilk hırsızlık

giriꢀimi sırasında Z.K.’nin ne yaptığını bilmediğini, ancak ikinci hırsızlık giriꢀiminde bunu

anlayabildiğini ifade etmiꢀtir. Bir avukat tarafından temsil edilen baꢀvuran, hiç kimsenin

evine girmediğini veya herhangi bir ꢀey çalmadığını ifade ederek ikinci hırsızlık giriꢀimi

sırasında arkadaꢀının ne yaptığını anlayınca kendisine koꢀmasının söylenmesi üzerine

koꢀmaya baꢀladığını ileri sürmüꢀtür. Mahkeme, baꢀvuran ile Z.K.’nin tutuksuz yargılanmak

üzere serbest bırakılmalarına karar vermiꢀtir.

C. Baꢀvuranın gözaltındayken kötü muamele gördüğü iddiasına iliꢀkin olarak

yapılan soruꢀturma

20 Mayıs 2002 tarihinde, baꢀvuran, ꢁ. Coꢀkun Erçin Polis Karakolu’nda görevli

olduklarını düꢀündüğü sekiz polis memuru aleyhinde suç duyurusunda bulunmuꢀtur.

Baꢀvuran, karakoldayken karnına yumruk ve tekme atıldığını, duvara çarpıldığını, çırılçıplak

soyulduğunu, üzerine soğuk su tutulduğunu, elektrik ꢀokuyla tehdit edildiğini ve soğukta

bekletildiğini iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, 30 Mart 2002’de saat 13.30’da yakalanmıꢀ

3

olmasına karꢀın 1 Nisan 2002 tarihinde hakim önünde çıkarılması nedeniyle kanuna aykırı

olarak özgürlüğünden mahrum bırakıldığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

23 Ağustos 2002 tarihinde, Đzmir Cumhuriyet Savcısı C.Ç., baꢀvuranın kötü muamele

iddialarını destekleyen herhangi bir kanıt bulunmaması nedeniyle, ꢁ. Coꢀkun Erçin Polis

Karakolu’nda görevli üç polis memuru, Buca Çocuk Büro Amirliği’nde görevli iki polis

memuru ve Buca Asayiꢀ Bürosu’nda görevli üç polis memuru aleyhinde dava açmamaya

karar vermiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı, özellikle yakalama tutanağına atıfta bulunarak, sağlık

raporundaki bulguların baꢀvuranın yakalanma anında düꢀtüğü zaman aldığı yaralarla tutarlı

olduğu kanaatine varmıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı, ayrıca, sağlık raporunda söz konusu

yaraların eski olduğunun belirtildiğini kaydetmiꢀtir.

23 Aralık 2002 tarihinde, baꢀvuran yukarıdaki karara itiraz etmiꢀtir.

6 Ocak 2003 tarihinde, Karꢀıyaka Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın iddia konusu

kötü muameleye iliꢀkin itirazını reddetmiꢀtir. Mahkeme, bu bağlamda, baꢀvuranın polisten

kaçarken düꢀmesi sonucu aldığı yaralar dıꢀında kötü muamele gördüğüne dair herhangi bir

fiziksel kanıt bulunmadığına karar vermiꢀtir. Öte yandan, Cumhuriyet Savcısı’nın saat

13.00’te derhal getirilmesini istediği halde, -reꢀit olmayan- baꢀvuranın 31 Mart 2002’de saat

19.45’te Cumhuriyet Savcısı’nın huzuruna çıkarılması nedeniyle, mahkeme, baꢀvuranın

özgürlüğünden mahrum bırakılmasına iliꢀkin itirazını kabul etmiꢀtir. Dolayısıyla, mahkeme,

görevlerini kötüye kullandıkları gerekçesiyle polis memurları aleyhinde cezai kovuꢀturma

baꢀlatılmasına karar vermiꢀtir. Söz konusu karar 21 Ocak 2003 tarihinde baꢀvuranın avukatına

tebliğ edilmiꢀtir.

Bu arada, Emniyet Müdürlüğü, baꢀvuranın tutukluluk süresiyle ilgili olarak kanuna

aykırı bir ꢀekilde özgürlüğünden mahrum bırakıldığı yönündeki iddialarına iliꢀkin bir disiplin

soruꢀturması baꢀlatmıꢀtır. Disiplin Kurulu, 10 Eylül 2003 tarihinde, baꢀvuran ile annesinin

ifadelerinin de yer aldığı dava dosyasındaki kanıtlara dayanarak, Đzmir Emniyet

Müdürlüğü’ne bağlı sekiz polis memurunun disiplin cezasına çarptırılmasına gerek olmadığı

yönünde karar vermiꢀtir. Söz konusu karar 21 Ocak 2003 tarihinde baꢀvuranın avukatına

tebliğ edilmiꢀtir.

Đlk derece mahkemesi, 29 Mart 2004 tarihinde yapılan duruꢀmada baꢀvuranın ifadesini

almıꢀtır. Baꢀvuran, karakolda esmer tenli bir polis memuru tarafından dövüldüğünü ve

yanında baꢀkalarının da olduğunu ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, görmesi halinde bu kiꢀileri

tanıyabileceğini iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, polis memurları aleyhinde ꢀikayetçi

olmadığını ifade etmiꢀtir.

2006 yılında, ilk derece mahkemesi, polis memurlarının beraatına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran temyize gitmiꢀtir. Dava halen Yargıtay önünde derdesttir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3., 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, gözaltında bulunduğu sırada kötü muameleye maruz bırakıldığı ve yerel

makamların iddialarına iliꢀkin etkili bir soruꢀturma yapmadıkları konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ

ve bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 3., 6. ve 13. maddelerine dayandırmıꢀtır.

4

AĐHM, söz konusu ꢀikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 3. maddesi açısından incelenmesi

gerektiği kanaatindedir.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuranın ꢀikayetlerinin kabuledilebilirliğine iliꢀkin bazı itirazlarda

bulunmuꢀtur. Hükümet, ilk olarak, polis memurları aleyhindeki cezai yargılamanın yerel

mahkemeler önünde halen derdest olduğunu belirtmiꢀtir. Hükümet, ikinci olarak, baꢀvuranın

medeni ve idari hukukun sağladığı hukuk yollarından yararlanmaması nedeniyle iç hukuk

yollarının tüketilmediğini iddia etmiꢀtir. Hükümet, son olarak, baꢀvuranın Karꢀıyaka Ağır

Ceza Mahkemesi’nin kararından sonraki altı ay içerisinde veya olayın gerçekleꢀtiği tarihten

itibaren altı ay içerisinde AĐHM’ye baꢀvurmuꢀ olması gerektiğini iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuran, Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, ilk olarak, baꢀvuranın AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu ꢀikayetle

ilgili nihai kararın, ꢀikayetin esasını belirlediği gerekçesiyle, Cumhuriyet Savcısı’nın kararına

karꢀılık baꢀvuranın yaptığı itirazın reddedildiği 6 Ocak 2003 tarihli Karꢀıyaka Ağır Ceza

Mahkemesi kararı olduğu kanaatindedir (mutatis mutandis, Ete / Türkiye, no. 29315/02). Söz

konusu karar 21 Ocak 2003 tarihinde baꢀvuranın avukatına tebliğ edilmiꢀtir. AĐHM, ikinci

olarak, daha önceki davalarda Hükümet’in medeni ve idari hukuk yollarıyla ilgili benzer

iddialarını inceleyip reddettiğini hatırlatır (Nevruz Koç / Türkiye, no. 18207/03; Eser Ceylan /

Türkiye, no. 14166/02). AĐHM, sözkonusu davada bu kararından ayrılmasını gerektirecek

herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı kanaatindedir. Bu nedenle, AĐHM, Hükümet’in iç hukuk

yollarının tüketilmediği yönündeki itirazını reddeder.

Ayrıca, AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı ay kuralının, baꢀvuranların iç hukuk

yollarının tüketilmesi sürecinde verilen nihai karardan itibaren altı ay içerisinde baꢀvuruda

bulunmalarını gerektirdiğini ve baꢀvuranın yerel mahkemelerce verilen nihai kararın yazılı bir

kopyasının kendisine tebliğ edilme hakkına sahip olması durumunda, AĐHS’nin 35/1 maddesi

uyarınca altı aylık sürenin yazılı kararın tebliğ tarihinden itibaren iꢀlediğini hatırlatan AĐHM,

18 Temmuz 2003 tarihinde yapılan bu baꢀvurunun AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı

ay kuralına uygun olduğu kanaatindedir.

Ayrıca, AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu baꢀvurunun açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet, baꢀvuranın saat 19.00’da yakalandığını, yakalanma sırasında polisten

kaçarken düꢀtüğü için yaralandığını, 1 Nisan 2002 tarihinde Cumhuriyet Savcısı ve hakim

önüne çıkarıldığında kötü muamele konusunda ꢀikayetçi olmadığını, tam adresini vermediği

için ilk derece mahkemesi ile iꢀbirliğinde bulunmadığını, bunun sonucunda da 29 Mart 2004

tarihine kadar ifade vermesi için celp edilemediğini ve mahkeme önünde verdiği ifadelerin

daha önceki ifadeleriyle çeliꢀtiğini ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran iddialarını sürdürmüꢀtür. Baꢀvuran, özellikle, daha önce hırsızlık nedeniyle

birçok kez yakalandığı ve aynı polis memurlarıyla tekrar karꢀılaꢀabileceği için, 1 Nisan 2002

5

tarihinde Cumhuriyet Savcısı ve hakim önüne çıkarıldığında kötü muameleden ꢀikayetçi

olmaya korktuğunu ifade etmiꢀtir. Ayrıca, sağlık muayenesi düzgün bir ꢀekilde yapılmıꢀ

olsaydı, kötü muamelenin fiziksel belirtilerini gözlemlemek mümkün olabilecektir. Baꢀvuran,

ayrıca, ifadelerinde çeliꢀkiler olduğunu inkar etmiꢀtir. Baꢀvuran, elde suçlayıcı deliller varken

aynı civarda gerçekleꢀen hırsızlık olayından altı saat sonra yakalanmasının kendisine mantıklı

gelmediğini belirtmiꢀtir.

AĐHM, 3. maddenin, AĐHS’nin istisnaya izin verilmeyen en temel hükümlerinden biri

olduğunu hatırlatır. Ayrıca, bu madde, Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan demokratik toplumların

temel değerlerinden birini muhafaza etmektedir. Đnsan haklarının korunması için bir araç

olarak AĐHS’nin amaç ve hedefi, söz konusu hükümlerin, sağladığı güvenceleri uygulanabilir

ve etkili kılmak amacıyla yorumlanmasını ve uygulanmasını da gerektirir (Avꢀar / Türkiye,

no. 25657/94). AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca iddialarda bulunulması durumunda, AĐHM’nin

özellikle kapsamlı bir inceleme yapması gerekmektedir (Ülkü Ekinci / Türkiye, no. 27602/95).

AĐHM, tarafların sunduğu belgelere dayanarak sözkonusu davada böyle bir inceleme

yapacaktır.

AĐHM, ayrıca, sağlık durumu iyi bir ꢀekilde gözaltına alınan bir bireyin serbest

bırakıldığında yaralı olması durumunda, Devletin bu yaraların nedenine iliꢀkin makul bir

açıklama getirmek ve mağdurun iddialarına -özellikle bu iddialar sağlık raporlarlarıyla

desteklenmiꢀse- karꢀı kanıtlar ileri sürmek yükümlülüğü taꢀıdığını hatırlatır (Çolak ve Filizer /

Türkiye, no. 32578/96; Selmouni / Fransa, no.25803/94; 18 Aralık 1996 tarihli Aksoy-Türkiye

kararı, Hüküm ve Karar Raporları 1996-VI; 4 Aralık 1995 tarihli Ribitsch / Avusturya kararı).

AĐHM, delilleri değerlendirirken “makul ꢀüphenin ötesinde” kanıt standardını

uygulamıꢀtır (Orhan / Türkiye, no. 25656/94). Ancak böyle bir kanıt yeterince güçlü, açık ve

anlamlı çıkarımların veya çürütülemeyen benzer karinelerin varlığı ile ortaya konabilir (Ülkü

Ekinci, yukarıda kaydedilen). Ayrıca, sözkonusu olaylar, ꢀahsın gözaltında kendi

kontrollerinde olduğu sırada, tamamıyla veya büyük oranda yetkililerin bilgisi dahilinde

gerçekleꢀmiꢀse, gözaltı sırasında meydana gelen yaralanmalarla ilgili güçlü maddi karineler

ortaya çıkacaktır. Tatminkar ve ikna edici bir açıklama getirme yükümlülüğünün yetkililere

ait olduğu söylenebilir (Salman / Türkiye, no. 21986/93).

Sözkonusu davada, henüz reꢀit olmayan baꢀvuran, dayak, tehdit ve soğuk duꢀu

kapsayan kötü muamele ꢀekillerinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. AĐHM, bu bağlamda, Hükümet’in

iddiasının aksine, baꢀvuranın hem AĐHM hem yerel mahkemeler önünde olayları anlatma

ꢀeklinin, küçük ayrıntılar hariç, birbiriyle tutarlı olduğu sonucuna varmıꢀtır.

Hükümet, baꢀvuranın yalnızca yakalama sırasında düꢀtüğü için yaralandığı iddiasını

polisin hazırladığı yakalama tutanağına dayandırmıꢀtır. Bu noktada, baꢀvuranın 30 Mart 2002

tarihinde ꢁ. Coꢀkun Erçin polis karakolunda görevli polis memurları tarafından saat 19.00’da,

Đzmir Buca Çocuk Büro Amirliği’nde görevli polis memurları tarafından saat 13.30’da veya

Buca Emniyet Müdürlüğü’nde görevli polis memurları tarafından saat 19.10’da yakalandığına

dair resmi belgelerde yer alan yetersiz ve çeliꢀkili bilgileri göz önünde bulunduran AĐHM,

baꢀvuranı yakalayan polis memurlarının hazırladığı ve Hükümet’in doğruluğuna güvendiği

tutanağın içeriğine veya baꢀvuranın yaꢀı nedeniyle yakalandığı sıradaki korunmasızlığını

dikkate alarak baꢀvuranın bu belgeyi imzalamıꢀ olmasına itibar edemeyeceği kanaatindedir.

Tıbbi delille ilgili olarak, AĐHM, baꢀvuranın 30 ve 31 Mart 2002 tarihleri arasında

gözaltında bulunmasıyla ilgili olarak iki sağlık raporunun hazırlandığını kaydeder. Baꢀvuranın

6

yakalandığı gün kimlik tespitinden sonra hazırlanan birinci raporda kötü muamele göstergesi

olabilecek bazı fiziksel bulgulara yer verilmiꢀtir. Ancak, ertesi gün hazırlanan ikinci raporda

baꢀvuranın sırtındaki eski bir ekimozdan söz edilmiꢀtir. AĐHM, bu iki raporun birbiriyle

çeliꢀtiğini, ayrıntılara yer vermediğini ve AĐHM’nin kötü muameleye iliꢀkin davaları

incelerken göz önünde bulundurduğu Avrupa Đꢀkencenin ve Đnsanlık Dıꢀı veya Onur Kırıcı

Ceza veya Muamelenin Önlenmesi Komitesi’nin önerdiği standartları (Akkoç / Türkiye, no.

22947/93) ve BMMYK’ye sunulan Đꢀkence ve Diğer Zalimane, Đnsanlık Dıꢀı, Aꢀağılayıcı

Muamele veya Cezaların Etkili Biçimde Soruꢀturulması ve Belgelendirilmesi Đçin El

Kılavuzu’nda (“Đstanbul Protokolü”) belirtilen esasları yerine getirmediğini kaydeder (Batı ve

Diğerleri, yukarıda kaydedilen). Bu nedenle, AĐHM, söz konusu sağlık raporlarının

baꢀvuranın kötü muamele gördüğü iddiasını kanıtlamak veya çürütmek için öne sürülebilecek

ikna edici birer kanıt olmadıkları kanaatindedir (Mehmet Eren / Türkiye, no. 32347/02).

AĐHM, bu bağlamda, 27 Ocak 2009 tarihinde Hükümet’ten, diğer ek bilgi ve

belgelerin yanı sıra, baꢀvuranın 1 Nisan 2002’de tutuklanmasının ardından cezaevi doktoru

tarafından hazırlanan sağlık raporlarının birer kopyasını göndermesini talep ettiğini kaydeder.

Ancak, Hükümet, AĐHM Đçtüzüğü’nün 44/A maddesinde öngörülen AĐHM ile iꢀbirliğine

iliꢀkin hükümlere rağmen, herhangi bir gerekçe göstermeksizin söz konusu talebe cevap

vermemiꢀtir.

AĐHM, yukarıda anlatılanları göz önünde bulundurarak, makul ꢀüphenin ötesinde

baꢀvuranın iddia edildiği gibi kötü muamele gördüğü sonucuna götürecek somut öğelere

dayanan çıkarımlar bulunduğuna karar verir.

AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin, makamların “savunulabilir” olan ve “makul ꢀüphe

uyandıran” kötü muamele iddialarını incelemesini gerektirdiğini hatırlatır (Ay / Türkiye, no.

30951/96). AĐHM içtihadı tarafından tanımlanan etkililiğe iliꢀkin asgari standartlar,

soruꢀturmanın bağımsız, tarafsız, kamu denetimine açık olmasını ve yetkili makamların örnek

bir titizlik ve çabuklukla hareket etmelerini gerektirir (Çelik ve Đmret / Türkiye, no. 44093/98).

AĐHM, ayrıca, AĐHS’de yer alan hakların teorik ve aldatıcı değil, uygulanabilir ve etkili

olduğunu hatırlatır. Dolayısıyla, bu tür davalarda, etkili bir soruꢀturma sorumluların

belirlenmesini ve cezalandırılmasını sağlar nitelikte olmalıdır (Orhan Kur / Türkiye, no.

32577/02).

AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca, baꢀvuranda görülen yaralanmalardan

Savunmacı Devlet’in sorumlu olduğu sonucuna varmıꢀtır. Bu sebeple, etkili bir soruꢀturma

yapılmıꢀ olması gerekmektedir.

AĐHM, sözkonusu davada, Cumhuriyet Savcılığı tarafından vakit kaybetmeden

baꢀvuranın iddialarına iliꢀkin soruꢀturma yapıldığını gözlemlemektedir. Cumhuriyet

Savcısı’nın polis memurları hakkında kötü muamele nedeniyle kovuꢀturma baꢀlatılmamasına

yönelik kararının Ağır Ceza Mahkemesi tarafından onaylanması ile söz konusu soruꢀturma 6

Ocak 2003 tarihinde sona ermiꢀtir. Dava dosyasında yer alan sınırlı sayıdaki belgeyi inceleyen

AĐHM, Cumhuriyet Savcısı’nın soruꢀturmayı yapma ꢀeklinde eksiklikler olduğunu, bu

eksikliklerin de soruꢀturmanın etkinliğini etkilediğini gözlemlemektedir. Đlk olarak,

Cumhuriyet Savcısı’nın soruꢀturma sırasında baꢀvuranın veya sanık polis memurlarının

ifadesini alma yoluna gitmediği anlaꢀılmaktadır. AĐHM, ikinci olarak, Cumhuriyet

Savcısı’nın sanık polis memurlarının kimliklerinin belirlenmesi için herhangi bir ciddi

giriꢀimde bulunmadığını kaydeder. Bu bağlamda, baꢀvurandan hiçbir ꢀekilde, polis

fotoğraflarına bakarak veya kimlik tespit çalıꢀmasına katılarak, sanıkların kimliğini tespit

7

etmesinin istenmediği görülmektedir. Üçüncü olarak, Cumhuriyet Savcısı, o gün görevde olan

diğer polis memurlarının, baꢀvuranla birlikte yakalanan veya tutuklanan diğer kiꢀilerin veya

olayların yaꢀandığı gün karakolda bulunan kiꢀiler gibi olası görgü tanıklarının ifadesini

almamıꢀtır. AĐHM’ye göre, dava dosyasında kesin bir tıbbi delil bulunmadığından, söz

konusu ifadeler yaralanmalarının sebebine ıꢀık tutabilirdi. Son olarak, Cumhuriyet Savcısı, bir

gün arayla hazırlanan iki sağlık raporunda yer alan çeliꢀkileri gidermek için baꢀvuranı

muayene eden doktorların ifadesini almamıꢀtır.

AĐHM, yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, söz konusu soruꢀturmanın AĐHS’nin 3.

maddesinde öngörülen soruꢀturmanın esaslı ve etkili olması koꢀulunu yerine getirdiğinin

söylenemeyeceği kanaatindedir.

Bu nedenle, AĐHS’nin 3. maddesi esas ve usul bakımından ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, manevi tazminat olarak 10,000 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet talep edilen miktara itiraz etmiꢀtir.

Söz konusu davada tespit edilen ihlalin niteliğini göz önünde bulunduran AĐHM,

hakkaniyete uygun olarak, baꢀvurana talep edilen miktarın tamamının ödenmesine karar verir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için

2,000 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet, talep edilen miktara itiraz etmiꢀtir.

Baꢀvuranın, AĐHM Đçtüzüğü’nün 60. maddesi uyarınca, talebini herhangi bir makbuz

veya fatura ile desteklememesi nedeniyle, AĐHM bu baꢀlık altında herhangi bir ödeme

yapılmamasına karar verir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

8

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas ve usul bakımından ihlal edildiğine;

3. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 10,000 Euro (on bin Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 20 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

9